V SA/Wa 864/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. U.G. Sp. z o.o. w S. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia ... lutego 2017 r. nr ... w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy. Przedsiębiorstwo Usługowe G. Sp. z o.o. w S. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") w dniu 22 maja 2017 r. (data nadania) złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 100.000 zł, natomiast rubryki nr 7 (wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok) oraz nr 8 (wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy) nie zostały wypełnione. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy, na którym nie zgromadzono środków pieniężnych. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada środków w kasie, natomiast posiada nieuregulowane zobowiązania względem banku, ZUS, organów skarbowych, wobec czego wobec Spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne. W uzasadnieniu opisała sytuację majątkową podnosząc w szczególności, iż zobowiązana jest do zapłaty na rzecz banku kwoty 549.407,86 zł z tytułu udzielonej gwarancji wraz z odsetkami w wysokości 150,32 zł za każdy dzień, a także spłaty udzielonego kredytu w wysokości 1.000.000 zł wraz z odsetkami w wysokości 273,97 zł za każdy dzień. Do wniosku załączono kopie dokumentów finansowych Spółki za rok 2015, jak również dokumentów wystawionych w prowadzonych postępowaniach egzekucyjnych. Zarządzeniem z 22 czerwca 2017 r. wezwano Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz nadesłanie dokumentów, pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi Skarżąca złożyła pismo z dnia 6 lipca 2017 r. Postanowieniem z 11 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 6 października 2017 r. utrzymał w mocy postanowienie z 11 sierpnia 2017 r. W dniu 18 października 2017 r. Skarżąca ponownie złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, iż kapitał zakładowy wynosi 100.000 zł, w rubryce nr 8 wykazała stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 515.377,58 zł, a rubryka nr 7 (wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok) nie została wypełniona. Do wniosku załączyła wyciąg z rachunku z (...) banku za sierpień 2017 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy – sporządzony na urzędowym formularzu PPPr w dniu (...) października 2017 r. – jest kolejnym takim wnioskiem Skarżącej w niniejszej sprawie. Pierwszym wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr w dniu (...) maja 2017 r. (data nadania) Spółka wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania Strona również wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z opłat sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a. stwierdzić należy, że są one tożsame, bowiem w obu przypadkach Skarżąca wnosi o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 sierpnia 2017 r. (utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 października 2017 r.) zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym odmówiono Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w R. z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72). Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez Stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08). Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej Spółki dokonanej w prawomocnym postanowieniu starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11 sierpnia 2017 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach złożonym we wniosku z 18 października 2017 r. wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 100.000 zł, rubryka nr 7 (wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok) nie została wypełniona, a w rubryce nr 8 wykazano stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 515.377,58 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy na którym nie posiada środków pieniężnych. Ponadto oświadczyła, że nie posiada środków w kasie oraz nie uzyskuje dochodów. Do wniosku załączyła wyciąg z rachunku bankowego za sierpień 2017 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za 2016 r. Analizując podstawy pierwotnej odmowy udzielenia Spółce prawa pomocy poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych zauważyć należy, że w uzasadnieniu do postanowienia 11 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy stwierdził, iż przedłożony bilans za 2015 r. wykazuje aktywa trwałe Spółki o wartości 4.313.128,22 zł, w tym środki trwałe o wartości 3.848.165,22 zł (grunty, budynki i lokale). Z kolei na koniec 2016 r. wartość aktywów trwałych Spółki wynosiła 2.936.183,16 zł, w tym środki trwałe – 2.471.220,16 zł, grunty – 631.821 zł, budynki i lokale – 1.827.871,96 zł. Również z nadesłanych wykazów środków trwałych wynika, iż na dzień 30 czerwca 2017 r. Skarżąca posiadała grunty o wartości 631.821 zł, budynki o wartości 1.800.188,60 zł, jak również składniki majątku ruchomego w postaci maszyn, urządzeń i samochodów, których łączna wartość netto wynosiła 2.441.233,32 zł. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że wskazane wartości wielokrotnie przewyższają wysokość należnego w sprawie wpisu sądowego (100.000 zł). W świetle przedstawionych informacji przyjął, iż Spółka posiadała majątek o znacznej wartości, wobec czego prowadząc działalność gospodarczą, jak również licząc się z możliwością wystąpienia sporów sądowych, winna ona dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby zabezpieczyć z niego sumy potrzebne na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych. Skarżąca oświadczyła, że źródłem finansowania obsługi prawnej jest sprzedaż środków trwałych. Skoro zatem jest w stanie pokryć koszty obsługi prawnej, to tym bardziej winna ponosić koszty sądowe. Wpis sądowy jako wydatek wiąże się bowiem z bieżącą działalnością osób prawnych, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać zabezpieczone w majątku Spółki. Referendarz zwrócił uwagę, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Z zeznania podatkowego CIT-(...) za rok 2015 wynika, że Spółka uzyskała przychody w wysokości 14.015.535 zł oraz poniosła koszty ich uzyskania w wysokości 17.369.069,66 zł. Z rachunku zysków i strat za 2016 r. wynika natomiast, że Spółka osiągnęła przychody netto w wysokości 2.762.763,57 zł oraz wykazała koszty działalności operacyjnej w wysokości 2.885.410,09 zł. Stanowisko zajęte przez referendarza sądowego zostało następnie zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 października 2017 r. Dokonując porównania sytuacji materialnej Skarżącej – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPPr z (...) maja 2017 r. oraz formularzu z (...) października 2017 r. – stwierdzić należy, iż aktualnie Spółka uzasadnia wniosek poprzez eksponowanie tych samych przesłanek, tj. poniesiona strata, brak środków trwałych, brak środków pieniężnych z kasie i na rachunkach bankowych. Ponadto ponownie przedstawiła kopie tych samych dokumentów, a ponadto wyciąg z rachunku bankowego za sierpień 2017 r. Wobec dostrzeżonych okoliczności referendarz sądowy rozpatrujący wniosek obowiązany jest stwierdzić, iż treść kolejnego wniosku o prawo pomocy nie wskazuje, by w jakimkolwiek zakresie nakierowany był on na wykazanie zmiany okoliczności dotyczących sytuacji materialnej Skarżącej. Skoro bowiem Spółka ponownie składa tożsame oświadczenia w zakresie stanu majątkowego (brak środków trwałych i środków na uiszczenie wpisu sądowego), to porównanie poprzedniego oświadczenia majątkowego z przedmiotowym wnioskiem ujawnia brak podstaw faktycznych dla przyjęcia stanowiska, że przyczyną wystąpienia z kolejnym żądaniem przyznania prawa pomocy jest pogorszenie się jej sytuacji majątkowej. Przedłożony wyciąg z rachunku bankowego za sierpień 2017 r. nie może zmienić poprzedniej oceny referendarza, która został oparta na przedstawionych w toku postępowania dokumentach, w tym dokumentach finansowych za lata 2015 – 2016 r. Wskazać należy, iż postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 sierpnia 2017 r. Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989). Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie referendarz sądowy, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione. Z tych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.