V SA/Wa 867/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska - Jóźków, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... lutego 2010 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; oddala skargę Decyzją z ... grudnia 2004 r., nr ... Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w M., rozpatrując wniosek P. L. z... maja 2004 r., o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2004 przyznał wnioskodawcy płatność ONW do powierzchni ... ha w łącznej wysokości ... zł. Aktem notarialnym z ... lutego 2005 r., małżonkowie P. i W. L. darowali M. L. (zwanemu dalej: skarżącym) działkę oznaczoną numerem geodezyjnym ... o powierzchni ... ha. Wnioskiem z ... kwietnia 2005 r. P. L. wystąpił do Biura Powiatowego ARiMR w M. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005. Kolejnym aktem notarialnym z ... kwietnia 2005 r., małżonkowie L. darowali skarżącemu zabudowane gospodarstwo rolne o powierzchni ...ha. Oświadczeniem z ... kwietnia 2005 r. skarżący przejął zobowiązania z tytułu ONW od P. L. Decyzją z ... kwietnia 2006 r. nr ... Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. przyznał skarżącemu płatność ONW do powierzchni ... ha, na rok 2005, w wysokości ... zł. Mając na uwadze oświadczenie skarżącego o przekazaniu działki nr ... o powierzchni ... ha na rzecz P. w B. oraz oświadczenia, którym skarżący poinformował o wygaśnięciu z ... grudnia 2005 r. umowy dzierżawy na działki nr ... o powierzchni ... ha zawartej z ww. Z. , Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w M. decyzją z ... stycznia 2007 r., nr ... przyznał skarżącemu, na rok 2006, płatność ONW do powierzchni ... ha w wysokości ... zł. Do Biura Powiatowego ARiMR w M. ... maja 2009 r. wpłynęło oświadczenie przejmującego działki rolne, zgodnie z którym skarżący przejął od przekazującego P. L. grunty rolne o powierzchni ... ha, które to oświadczenie stanowiło uzupełnienie uprzednio złożonego ... kwietnia 2005 r. oświadczenia. Zawiadomieniem z ... maja 2009 r. Prezes ARiMR poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranych środków finansowych pobranych przez P. L. na mocy decyzji z ... grudnia 2004 r. o przyznaniu płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, wydanej przez Kierownika Biura powiatowego ARiMR w M., w związku z przejęciem od producenta rolnego gruntów rolnych przez skarżącego oraz w związku z nienależnie pobranymi środkami finansowymi przez skarżącego na mocy decyzji z ... kwietnia 2006 r. Pismem z ... maja 2009 r., skarżący poinformował W. Oddział Regionalny ARiMR w O., iż B. F., reprezentant P. w B., złożył po terminie wymagane oświadczenie przejmującego działki. O czym jednak skarżący dowiedział się dopiero z pisma z ... października 2007 r. Skarżący podkreślił, że sam dokonał wszelkich formalności. Decyzją z ... czerwca 2009 r., nr ... Prezes ARiMR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości ... zł wskazując, iż złożone ... sierpnia 2006 r., oświadczenie przejmującego działki rolne należy uznać za złożone nieskutecznie, w związku z czym nie może ono skutkować odstąpieniem od konieczności zwrotu z tytułu nienależnie pobranych płatności ONW. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z ... lutego 2010 r. nr ... Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję własną z... czerwca 2009 r., (uwaga Sądu: błędnie wskazano ... czerwca 2009 r.). Prezes ARiMR wyjaśnił, iż zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r., w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.; zwanego dalej: rozporządzeniem ONW) – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, producent rolny zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar. Dalej organ wyjaśnił, iż możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW została wprowadzona na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 42, poz. 278), gdzie w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW wskazano, iż producent rolny mógł uwolnić się od powyższego obowiązku, jeżeli dostarczy w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek rolnych. Z kolei zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 75, poz. 522) obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejście w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od 4 maja 2006 r. do 3 lipca 2006 r. W ocenie Prezesa ARiMR z akt sprawy nie wynika ażeby przejmujący działki rolne złożył w powyższym terminie stosowne oświadczenie, który to termin, jak stwierdził organ odwoławczy, jest terminem nieprzekraczalnym i niemożliwym do przywrócenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ARiMR z... lutego 2010 r., skarżący wniósł o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącego § 9 ust. 2a rozporządzenia ONW nie wskazuje bezpośrednio na obowiązek zwrotu otrzymanych środków w przypadku nieterminowości w złożeniu oświadczenia, a jedynie w przypadku zaniechania działalności rolniczej w okresie objętym zobowiązaniem. Termin na złożenie oświadczenia o przejęciu należy traktować jako instrukcyjny, a nie warunkujący zwrot otrzymanych środków. Skarżący podniósł, że najistotniejszy jest fakt, że zachowana została ciągłość produkcji rolnej po przejęciu, a nie sam fakt złożenia oświadczenia, a tym bardziej zachowanie terminu. Nadmienił również, iż ze swojej strony dochował należytej staranności co do złożenia wymaganego oświadczenia, jednakże dwustronny charakter czynności przejęcia nieruchomości wymagał działania ze strony przejmującego, który nie wykazał w tej kwestii czynnego i terminowego oświadczenia woli. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie wskazując, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że orzeczenie to jest prawidłowe tj. wydane w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny i prawidłowo zastosowane przepisy prawa. Podstawę merytoryczną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia ONW z 14 kwietnia 2004 r., które zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386). Rozporządzenie to określa zasady udzielania, wstrzymywania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wyliczenie płatności ONW następuje w oparciu o powierzchnie zadeklarowanych i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania działek położonych, użytkowanych jako grunty orne, sady, łąki i pastwiska trwałe (§ 4 ust. 1 i 2). Przepisy te określają m.in. wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach rolnych przez 5 lat, a działalność ta jest prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady 1257/1999/WE z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej. Producent rolny jest uprawniony do płatności ONW, jeżeli zobowiąże się do prowadzenia na zgłoszonych działkach rolnych działalności rolniczej zgodnie z ww. art. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999 przez 5 lat. Zgodnie z § 9 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia ONW – w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem producent rolny zwraca część płatności ONW, która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych, na których nastąpiło to zaniechanie, za cały okres jej pobierania, jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych, na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar. Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu płatności ONW w sytuacji zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy została wprowadzona na mocy § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 9 marca 2006 r. zmieniającego rozporządzenie ONW. Dopiero po nowelizacji producent rolny mógł uwolnić się od powyższego obowiązku, jeżeli spełnił warunki wskazane w § 9 ust. 2a znowelizowanego rozporządzenia ONW, tj. w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, podmiot przejmujący złożył do kierownika biura powiatowego Agencji oświadczenie przejmującego działki rolne, w którym zobowiązuje się do kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych i zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a. Zgodnie zaś z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 25 kwietnia 2006 r. zmieniającego rozporządzenie ONW – obowiązek zwrotu płatności w związku z zaniechaniem działalności rolniczej na obszarach ONW na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, został wyłączony również w tych przypadkach, w których przeniesienie posiadania nastąpiło przed dniem wejście w życie przepisów tejże nowelizacji, a producent rolny złożył kierownikowi biura powiatowego ARiMR na formularzu udostępnionym przez Agencję oświadczenie przejmującego działki rolne, w terminie 60 dni od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, tj. od 4 maja 2006 r. do 3 lipca 2006 r. Wskazać także należy, że zgodnie z § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW - płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli: 1) zaniechanie, o którym mowa w ust. 2, nastąpiło na skutek zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności: a) długotrwała niezdolność do pracy producenta rolnego, b) wystąpienie klęski żywiołowej, c) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym producenta rolnego na skutek ognia lub innych zdarzeń losowych w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, d) wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt w gospodarstwie rolnym producenta rolnego, e) wywłaszczenie nieruchomości, na której są położone działki rolne objęte wnioskiem, f) rozwiązanie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, oraz 2) producent rolny zawiadomił kierownika biura powiatowego Agencji, zgodnie z art. 39 ust. 2 rozporządzenia 817/2004/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004), o zaistnieniu chociażby jednej z okoliczności wymienionych w pkt 1, na skutek której nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej. Z przedstawionych przepisów, zwłaszcza z § 9 ust. 2a rozporządzenia ONW wynika, że przejmujący grunty rolne ma prawo do złożenia wniosku o przyznanie płatności w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego, jednakże skuteczność zależy od złożenia stosownego oświadczenia oraz zobowiązania do kontynuowania działalności rolniczej, złożonego w terminie do tego przewidzianym. Gdyby nastąpiło prawidłowe, zgodne z rozporządzeniem przeniesienie posiadania, przejmujący wstępuje na miejsce przekazującego posiadanie, co powoduje kontynuację postępowania wszczętego wnioskiem przekazującego. Zatem przepisy te dają uprawnienia do złożenia wniosku o przyznanie ONW tylko temu następcy – producentowi rolnemu, który wszedł na podstawie umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy w posiadanie gruntów rolnych i złożył oświadczenie o zobowiązaniu się do kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem. Przechodząc do analizy kontrolowanej sprawy Sąd zauważa, iż bezsporne jest, że przejmujący przedmiotowe działki rolne w imieniu P. w B. B. F. wymagane oświadczenie złożył ... sierpnia 2006 r., a więc po terminie określonym powyższymi przepisami. Wskazać przy tym należy, iż termin w jakim należało złożyć oświadczenie jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu, a nie instrukcyjnym jak błędnie zarzuca skarżący. Sąd zauważa, że sprawie nie wystąpiły okoliczności o jakich mowa w § 9 ust. 3 rozporządzenia ONW. Sąd odnosząc się do zarzutu, iż skarżący nie miał wpływu na zachowanie przejmującego działki w imieniu P. M. F., zwraca uwagę, iż to skarżący samodzielnie zdecydował się na przeniesienie przedmiotowych działek i w związku z tym tylko w jego interesie było to, aby podmiot na rzecz którego te działki przeniósł złożył oświadczenie o zobowiązaniu do kontynuowania działalności rolniczej na tych działkach. Przepis § 9 ust. 2a rozporządzenia ONW wyraźnie stanowi, iż w przypadku zaniechania działalności rolniczej to obowiązkiem producenta rolnego było złożenia oświadczenia podmiotu na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek. Organ nie mógł, jak i nie miał prawa badać zarówno powodów dla których skarżący zdecydował się na przeniesienie działek, jak i przyczyn nieterminowego złożenia przez przedstawiciela P. M. F. tego oświadczenia. Kwestia powodów opóźnionego złożenia oświadczenia pozostaje prywatną, wewnętrzną sprawą między skarżącym a M. F. Sąd nie zgadza się także z interpretacją § 9 ust. 2a rozporządzenia ONW zaprezentowaną przez skarżącego w skardze. Jest rzeczą oczywistą, iż ciągłość produkcji w przypadku przeniesienia działek rolnych musi zostać zachowana, jest to jednak tylko jeden z warunków. Drugim jest złożenie terminowego oświadczenia podmiotu przyjmującego o kontynuowaniu działalności rolniczej z zachowaniem zasad i w okresie objętym zobowiązaniem. Tego drugiego warunku w przedmiotowej sprawie skarżący nie wypełnił, a więc wydanie decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW było zasadne. Sąd nie stwierdza także, aby w sprawie doszło do naruszenia zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7 i 8 k.p.a. Tym bardziej, że skarżący w skardze nie wskazał w jaki sposób miałby one w sprawie zostać naruszone. Sąd po przeanalizowaniu całości przeprowadzonego postępowania przed organami, nie dopatrzył się naruszenia innych przepisów postępowania administracyjnego. Całość postępowania została przeprowadzona zgodnie z wymaganiami nałożonymi przez przepisy prawa, w sposób rzetelny i pełny. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd oddalił skargę jako niezasadną.