V SA/Wa 867/11

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. T. K. wnosząc skargę na postanowienie Ministra Finansów z [...] lutego 2011 r. wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym o urzędowy formularz PPF) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, utrzymuje się ze świadczeń emerytalnych: swojego w wysokości 2.545 złotych netto miesięcznie oraz żony w wysokości 1.672 złotych netto miesięcznie. Oświadczył, iż zarówno on, jak i jego żona nie posiadają nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z [...] maja 2011 r. wezwano skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu [...] maja 2011 r. Skarżący nie odpowiedział w terminie na wezwanie Sądu. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca nałożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpisy aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy. W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z [...] maja 2011 r., okazały się niewystarczające do oceny, czy nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), skarżący został wezwany do podania informacji pozwalających na ocenę jego sytuacji majątkowej oraz do złożenia określonych dokumentów. Wezwanie skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów, w terminie 7 dni, skutecznie doręczono skarżącemu w dniu [...] maja 2011 r. Termin do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów upłynął w dniu [...] czerwca 2011 r. (wtorek). Skarżący nie odpowiedział na wezwanie Sądu i nie wykonał zarządzenia. Analizując złożone przez wnioskodawcę na formularzu PPF oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wynika jedynie, że skarżący wraz z żoną uzyskują emeryturę w łącznej wysokości 4.222 zł netto oraz, że ciąży na skarżącym "wysokie zajęcie komornicze". Wobec powyższego nie sposób porównać wysokości uzyskiwanych dochodów z wysokością ponoszonych konkretnych kosztów, a w konsekwencji również ocenić, czy uiszczenie kosztów sądowych jest w przypadku skarżącego możliwe bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Podkreślić również należy, iż w Wydziale V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie toczy się obecnie 25 spraw, w których łączna wysokość wpisów sądowych wynosi 2500 złotych. W każdej ze spraw skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i został wezwany do przedstawienia dodatkowych dokumentów. W części spraw skarżący odpowiedział na wezwanie Sądu do przedstawienia dodatkowych dokumentów, ale analiza złożonych oświadczeń i dokumentów doprowadziła referendarza sądowego do wniosku, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy w tych postępowaniach nie jest zasadne. W niniejszej sprawie nie można przyjąć innego rozstrzygnięcia. Skarżący nie odpowiedział bowiem na wezwanie Sądu i nie wykazał, że uiszczenie kosztów sądowych spowoduje powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Należy podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym (postanowienie z 5 listopada 2010r., sygn. akt II GZ 318/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl), iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane uznać należało, iż nie wykazał on, że w odniesieniu do jego osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.