V SA/Wa 868/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska (spr.), Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2008 r. sprawy ze skargi P. w S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę. Wnioskiem z 21 sierpnia 2007 r. ... - Oddział w S. (dalej: T.) zwróciło się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Zakładu) Oddział w S. o umorzenie zaległości składkowych. W uzasadnieniu wniosku T. wskazało, iż zaległość powstała z nieporozumienia i nie stać go, jako organizację non profit (świadczącą nieodpłatnie usługi na rzecz osób niepełnosprawnych) na zapewnienie sobie fachowej pomocy prawnej, w związku z czym w sprawach wątpliwych księgowa zasięga telefonicznych porad u przedstawicieli właściwych urzędów lub instytucji. W tym wypadku księgowa skontaktowała się z pracownikiem Zakładu, który poinformował ją, że przy zatrudnieniu na umowę zlecenie osób, za które odprowadzane są już składki z tytułu odprowadzanego dochodu, nowy pracodawca nie musi przekazywać do ZUS składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe takiego pracownika, wobec czego księgowa błędnie uznała, że świadczenie emerytalno-rentowe stanowi źródło dochodu zwalniające z obowiązku opłacania przedmiotowych składek. Strona podniosła, że działalność statutową prowadzi w oparciu o społeczną pracę zrzeszonych w nim członków i dotacje celowe, a jej źródłem dochodu są składki członkowskie (ok. ... zł rocznie), nawiązki sądowe (ok. ... zł rocznie), usługi związane ze sprzedażą sprzętu ... (ok. ... zł rocznie) oraz darowizny sponsorów. Wnioskodawca dodał, że każdy rok kończy ze stratą, którą musi pokrywać z otrzymywanych później darowizn, a ponoszenie dodatkowych kosztów związanych ze spłatą wysokiego zadłużenia w Zakładzie spowodowałoby poważny paraliż w funkcjonowaniu T.. Decyzją z ... października 2007 r. nr ... Zakład działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i art. 32 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych [Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.], dalej: u.s.u.s., odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami na ubezpieczenia społeczne za okres .... i na Fundusz Pracy za okres ... r., od ...7 r. - w kwocie wynoszącej ogółem ... zł. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 28 u.s.u.s. oraz §1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne [Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365] i m.in. podkreślił uznaniowy charakter wydanej decyzji. Zakład wskazał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż T. nadal prowadzi działalność (brak wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego), a za umorzeniem należności składkowej nie przemawia ważny interes osoby zobowiązanej. Odnośnie przesłanki przewidzianej w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. organ wskazał, że wnioskodawca jest płatnikiem składek, ale nie jest jako osoba prawna podmiotem ubezpieczonym w rozumieniu u.s.u.s., tak więc Zakład mógłby umorzyć T. należności tylko w przypadku stwierdzenia przesłanek całkowitej nieściągalności, których brak w niniejszej sprawie. Prezes Zakładu decyzją z ... lutego 2008 r. znak sprawy ..., wydaną po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.], dalej: k.p.a. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ powołał się na przepis art. 28 u.s.u.s. i powtórzył argumentację zawartą w decyzji Zakładu z ... października 2007 r. Organ podkreślił, że wprawdzie T. kończy ze stratą rok bilansowy, lecz według danych za 2006 r. wykazało przychód z działalności statutowej jw. wysokości ...zł, na dzień 30 czerwca 2007 r. osiągnięto przychód w kwocie ... zł, a za rok 2007 zysk wyniósł ... zł. W ocenie organu zgodnie z bilansem z 30 czerwca 2007 r. środki pieniężne uległy zwiększeniu w porównaniu do 2006 r., z kwoty .. do kwoty ... zł. Natomiast zobowiązania i rezerwy na inne zobowiązania T. uległy zmniejszeniu z poziomu ... na ... w roku bieżącym, co świadczy o zdolności strony do regulowania zobowiązań. Prezes Zakładu wskazał, że wnioskodawca nie ma zaciągniętych kredytów w bankach, posiada zdolności płatnicze, prowadzi swoją działalność wykorzystując własne źródła finansowania i opłaca składki bieżące w pełnej wysokości, jak również nie posiada zobowiązań z tytułu podatków. Organ wskazał, że umożliwił stronie ratalną spłatę zadłużenia przychylając się do warunków wnioskowanych przez T.. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie strona wniosła o jej uchylenie. Skarżące T. podniosło m.in., iż z udostępnionych Zakładowi odpisów z KRS wynika, że w okresie od kwietnia 1999 r. do stycznia 2007 r. nie figuruje wpis o prowadzeniu działalności gospodarczej, natomiast widnieje adnotacja o nieodpłatnej działalności statutowej. Podkreśliło, że konsekwencją błędnego traktowania go jak przedsiębiorcę było bezzasadne wyciąganie wniosków z rocznych sprawozdań finansowych, gdyż nie ma ono rocznych czy półrocznych okresów rozrachunkowych ze swej produkcji czy usług, ale po prostu zestawia wpłaty kolejnych transz na realizowane programy i wydatki z tym związane i niekiedy otrzymuje transzę z wyprzedzeniem wydatków albo też dopiero po wykonaniu zadania. T. wskazało także, iż z powodu toczących się blisko rok postępowań w tej sprawie zmuszone było do rezygnacji z kilku dotacji, dla których konieczne było uzyskanie zaświadczenia o niezaleganiu z tytułu składek ubezpieczeniowych. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z dnia 21 sierpnia 2007r. (i jego uzupełnieniu z dnia 25 września 2007 r. - k. 117 akt adm.), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że takim wypadku mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające wskazały, że Skarżący prowadzi działalność statutową operując coraz większymi środkami pieniężnymi. Przedstawione przez Skarżącego bilanse i sprawozdania rachunkowe dały podstawę do zawarcia układu ratalnego w dniu ...10.2007r. o nr .... Pierwsza rata wyznaczona na ...11.2007r. została uregulowana w terminie. Źródło finansowania działalności statutowej skarżącego jest zróżnicowane. Są to nie tylko dotacje celowe, których przeznaczenia nie można zmienić ale są także składki członkowskie, nawiązki sądowe, marże z tytułu sprzedaży ... i sprzętu ... oraz darowizny sponsorów prywatnych. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w oświadczeniach skarżącego złożonych we wniosku o umorzenie składek, wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w bilansach sporządzanych na koniec 2005 i 2006 roku oraz na 30 czerwca 2007r. Również z załączonych do akt umów dotyczących wsparcia finansowego zawartych przez Skarżącego: a) ... marca 2006r z Gminą Miasto S. b)... października 2006 r. z Ministrem Pracy i Polityki Społecznej c) ... czerwca 2007 r. z PFRON wynika, że otrzymane dotacje celowe nie były jedynym źródłem finansowania określonego działania realizowanego przez Skarżącego. Z treści tych umów i z załączników do nich wynika, że Skarżący przy realizacji tych zadań wnosił wkład własny lub wkład z innego źródła finansowania. Z oświadczenia skarżącego złożonego we wniosku o umorzenie składek wynikało, że zazwyczaj przy realizacji zadań z udziałem dotacji celowych wnosił on wkład własny w wielkości od ...% dotacji. Zasadne zatem było przyjęcie przez organ, że Skarżący posiada różne źródła finansowania, w tym również posiada dochody z działalności. Są nimi marże handlowe ze sprzedaży w/w sprzętu rehabilitacyjnego. Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego złożonym w dniu 15.10.2007r. (k. 158 akt adm.) i zaliczonym przez organ do materiału dowodowego, skarżący posiada majątek ruchomy na kwotę ... zł W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy bo jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Podkreślić należy, iż dla właściwego zastosowania art. 28 ustawy systemowej zasadnicze znaczenie ma określenie rodzaju składek, z którymi zalega płatnik. Dopiero ustalenie czy są to składki pracownicze (opłacane przez płatnika za zatrudnionego pracownika, czy też składki osobiste płatnika, pozwala na prawidłowe zastosowanie art. 28 ustawy systemowej i zakreślenie granic postępowania dowodnego. Należy bowiem mieć na względzie, iż to norma prawa materialnego wyznacza granice postępowania dowodowego. Na jej podstawie organ ustala, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy i czy wymagają one udowodnienia. Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, iż prawidłowo organ uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie mają zastosowania postanowienia rozporządzenia Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. (Dz. U. nr 141/2003 poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - wydanego na podstawie art. 28 ust 3b u.s.u.s. Zaległości składkowe skarżącego dotyczą składek pracowniczych. Skarżący jako osoba prawna nie jest podmiotem ubezpieczonym w rozumieniu ustawy systemowej Zatem nie było postaw do rozważania przez organ sytuacji skarżącego w odniesieniu do przesłanek określonych przepisami w/w rozporządzenia. Okoliczność, że skarżący jest organizacją pożytku publicznego ze szczytnymi celami działalności nie wpływa na zakres zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust 2 u.s.u.s. Przesłanka ta jest taka sama dla wszystkich podmiotów zobowiązanych do uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne. Okoliczność powyższa mogłaby być przedmiotem rozważań w przypadku wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności i podejmowania przez organ decyzji uznaniowej w przedmiocie umorzenia. Bowiem jak wcześniej była o tym mowa przy zaistnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności organ może ale nie musi umorzyć zaległe składki. W przedmiotowej sprawie taki przypadek nie występuje. U skarżącego wg ustaleń organu, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Zatem Sąd będąc uprawnionym do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie, uznał, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić zarzutu, iż wadliwie oceniona została przez organ sytuacja wnioskodawcy. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Dla ścisłości należy wskazać, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy w myśl art. 32 u.s.u.s. Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć znaczenia podnoszone przez skarżącego w skardze i w toku postępowania administracyjnego przyczyny oraz okoliczności związane z powstaniem przedmiotowego zadłużenia. Sprawa odpowiedzialności z tytułu składek rozstrzygana jest w odrębnym postępowaniu i kontrolowana przez Sąd powszechny. Z faktu, iż Skarżący wnosił o umorzenie zaległych składek wynika, że nie kwestionował ich istnienia. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.