V SA/Wa 873/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat abonamentowych p o s t a n a w i a: - przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy A. M. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podstawą utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 750 zł. Do kosztów miesięcznego utrzymania Skarżąca zaliczyła: opłaty związane z utrzymaniem domu, w tym opłata za zużycie gazu, energii elektrycznej, wody (600 zł), leczenie (150 zł). Do stałych zobowiązań zaliczyła również spłatę kredytu w wysokości 10.000 zł, należności względem Agencji Rynku Rolnego Skarbu Państwa (5.000 zł), podatek rolny (2.000 zł), zaległe koszty leczenia męża (1.500 zł). Wykazała majątek w postaci nieruchomości zabudowanej, gruntów rolnych o powierzchni 10 ha oraz gruntów leśnych o powierzchni 10 ha. Uzasadniając wniosek dodatkowo wskazała, że nie może liczyć na pomoc innych osób, nie posiada oszczędności, nie może podjąć dodatkowego zajęcia. Posiadane grunty rolne nie będą stanowić w bieżącym roku źródła dochodu, ponieważ nie były należycie gospodarowane (z powodu choroby męża Skarżącej). Ponadto posiadane nieruchomości nie mogą zostać sprzedane z uwagi na postępowanie w sprawie działu spadku. Odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów Skarżąca przedstawiła wypis z aktu poświadczenia dziedziczenia, odpis skrócony aktu zgonu, kopię potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego oraz decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 rok. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych, lokat i oszczędności pieniężnych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie przechowuje zeznań podatkowych, w terminie wskazanym przez Sąd nie zdążyła uzyskać zaświadczenia o dochodach. Skarżąca wskazała również, że jej majątek (nieruchomości, ruchomości, pole, las, sprzęt rolniczy) jest wart około 98.000 zł, ale z uwagi na postępowanie o dział spadku nie może zostać zbyty. Wskazała również, że posiadana nieruchomość rolna została obsiana, ale zyski z ewentualnych zbiorów są wątpliwe, uwzględniając koszty zbioru i upraw oraz okoliczności związane z chorobą i śmiercią męża Skarżącej. Dodała, że w latach poprzednich właściwe organy wypłacały płatności do gruntów rolnych, ale w roku bieżącym dopłaty nie zostały jeszcze zrealizowane w związku z nową sytuacją prawną, która pojawiła się po śmierci męża Skarżącej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącej. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku, a jej skarga zostanie oddalona oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, jeżeli Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Mając na uwadze powołane regulacje prawne, jak i stan faktyczny sprawy, w ocenie orzekającego, Skarżąca wykazała skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość stałych miesięcznych dochodów w kwocie 750 zł, zwyczajowe koszty utrzymania, które zgodnie z oświadczeniem Skarżącej wynoszą około 600 zł oraz koszty leczenia w wysokości 150 zł, jak również brak oszczędności - nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych - wpisu należnego od złożonej skargi w niniejszej sprawie oraz innych ewentualnych kosztów. W związku z powyższym, zwolnienie Strony od konieczności uiszczenia aktualnie wymaganych i ewentualnych przyszłych kosztów sądowych, umożliwiając tym samym Skarżącej realizację jej konstytucyjnego prawa do sądu, należy uznać za uzasadnione. Wprawdzie Skarżąca posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej oraz lasu, ale ich stan prawny (śmierć męża Skarżącej oraz toczące się postępowanie o dział spadku) powoduje, że Skarżąca nie może nimi swobodnie dysponować. Zauważyć również należy, że w związku z chorobą i śmiercią męża, który przede wszystkim zajmował się organizowaniem i prowadzeniem produkcji w gospodarstwie rolnym, w bieżącym roku, zgodnie ze złożonym oświadczeniem, nieruchomości rolne nie przyniosą dochodu. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za adekwatne do jej aktualnej sytuacji majątkowej. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.