V SA/Wa 874/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Asesor Sądowy WSA - Andrzej Kania, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2007 r. sprawy ze skargi R. S., U. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Uchyla zaskarżoną decyzję Wnioskiem z dnia 1 marca 2005 r. małżonkowie U. i R. S. wystąpili do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu wszelkich składek na rzecz ZUS z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za okres od końca 1999r. do 30.06 2004 r. t.j. do czasu zakończenia działalności. We wniosku zainteresowani powoływali się na bardzo trudną sytuację finansową i na zły stan zdrowia, uniemożliwiający uzyskanie zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] maja 2005r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art.32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres 08.1999 r., 10 -11.1999 r.,02.2000 r.-06 2004r., ubezpieczenia zdrowotne za okres 02.2000r.-07.2001r.,10.2001r.-11.2003r.,03-06.2004r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03.2000r.-06.2004r. w kwotach wskazanych w decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zainteresowani małżonkowie prowadzili działalność gospodarczą z czym wiązała się konieczność opłacania składek na ubezpieczenia zarówno za siebie jak i za zatrudnionych pracowników. Z obowiązku tego nie wywiązywali się w związku z czym powstało zadłużenie. Zakład wskazał, że wnioskodawczyni jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku ale zmieniająca się sytuacja na rynku pracy powoduje, że może ona w przyszłości liczyć na zatrudnienie, poza tym wnioskodawcy otrzymują pomoc finansową od swoich rodziców, co powoduje, że mogą regulować zadłużenie choćby w postaci dobrowolnych wpłat. Niezależnie od tego sprzedali wyposażenie swojego zakładu ale nie przeznaczyli uzyskanych pieniędzy na spłatę istniejących zaległości z tytułu składek. Ponadto mimo, że zainteresowani powołują się na swój zły stan zdrowia, nie dysponują orzeczeniami o niepełnosprawności. Samo zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone co powoduje, że nie można mówić o całkowitej nieściągalności, zaś sytuacja życiowa wnioskodawców nie jest wyjątkowo zła, co przemawia za nieuwzględnieniem wniosku na podstawie art. 28 u.s.u.s. Małżonkowie S. złożyli wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku podkreślili, że pomoc otrzymywana od rodziców zamyka się w kwocie 600-800 zł. co powoduje, że po pokryciu wydatków związanych z opłatami czynszu i innych świadczeń, potrąceniami dokonywanymi przez komornika, na wyżywienie i leczenie pozostaje im około 200-300 zł. miesięcznie. Przyznali, że sprzedali wyposażenie zakładu [...] ale kwotę uzyskaną z tego tytułu w całości przeznaczyli na spłatę licznych długów w tym częściowo składek na rzecz ZUS i z tytułu zaległego podatku VAT. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że brak jest podstaw do zmiany decyzji. Wnioskodawcy spłacają zadłużenie wobec Administracji Nieruchomości a nie czynią tego w odniesieniu do ZUSu. Sytuacja zainteresowanych w związku z poszukiwaniem pracy przez U. S. może ulec poprawie, a ponieważ małżonkowie nie przedstawili jakichkolwiek dodatkowych argumentów dotyczących ich sytuacji należało orzec jak w decyzji. Od decyzji tej zainteresowani złożyli skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego. Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2006r. sygn. akt III SA/Wa 2075/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzja organu z dnia [...] czerwca 2005 r. została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, co na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 ustawy K.p.a. stanowi przesłankę nieważności. Wynika to z tego, że w dacie wydawania decyzji brak było jakichkolwiek podstaw prawnych do uznania Prezesa za organ uprawniony do rozpatrywania środków zaskarżenia od decyzji indywidualnych wydawanych przez zakład. Organem takim w sprawach o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne był Minister Pracy i Polityki Społecznej jako minister kierujący działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne. Postanowieniem z dnia [...] października 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek małż. S. Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu w związku ze zmianą od dnia 24 sierpnia 2005 r. treści art.83 ust 4ustawy u.s.u.s. Po przekazaniu sprawy przez Ministra, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ( w imieniu którego działa Prezes) decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14.06.1960r.kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2005r. Organ II instancji ustalił, że R. S. pracuje, co wynika z przedłożonej umowy o pracę z dnia 2 listopada 2006 r., otrzymując z tego tytułu stosowne wynagrodzenie, U. S. jest zarejestrowana jako bezrobotna ale nie można wykluczyć, że w przyszłości uzyska zatrudnienie, czego dowodzi przykład jej męża, który również przez dłuższy czas pozostawał bez pracy. Wprawdzie obydwoje małżonkowie zostali uznani za osoby o lekkim stopniu niepełnosprawności ale nie zostali zakwalifikowani co do zasady jako osoby niezdolne do pracy. W odniesieniu do zainteresowanych prowadzone jest na rzecz ZUS postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego L i w miesiącu lipcu 2006r. organ ten przekazał 224,10 zł na poczet zadłużenia. Z treści kwestionariusz spisanego w dniu 14 listopada 2006r., nie wynika ażeby dłużnik R. S., mimo tego rodzaju pierwotnych twierdzeń, był aktualnie zadłużony z tytułu podatku VAT. Fakt prowadzenia działalności gospodarczej wiąże się z koniecznością ponoszenia obciążeń z tego tytułu a także z ryzykiem dotyczącym jej opłacalności, o którym jednak dłużnicy podejmując ją wiedzieli. Nie można zatem uznać, że istnieje możliwość zastosowania wobec dłużników treści art. 28 ust.3 ustawy jak również, ze ich sytuacja daje możliwość zastosowania treści art.28 ust.3b tejże ustawy w związku z treścią rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Od powyższej decyzji wnioskodawcy złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzucili organowi niewłaściwą ocenę przedstawionych dowodów dotyczących ich sytuacji zdrowotnej, materialnej i życiowej. Wskazali, że stan zdrowia U. S., która choruje na cukrzycę insulinozależną stanowi przeszkodę w jej zatrudnieniu przez potencjalnych pracodawców. Podnieśli, że w istocie rzeczy postępowania egzekucyjne są bezskuteczne ze względu na brak jakiegokolwiek majątku, który nadawałby się do egzekucji, zaś zarobki osiągane przez skarżącego, są niewielkie i wystarczają na skromną egzystencję. Zwrócili uwagę na to, że mimo trudnej sytuacji zadeklarowali chęć ratalnej zapłaty za składki na pracownika lecz nie uzyskali w tej mierze żadnego stanowiska ZUS. Wobec powyższego wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Uprawnienia Sądu określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W sprawie należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Przede wszystkim należy podnieść, że jak wynika z ustaleń organu i co zostało uwidocznione w decyzji przez określenie strony w osobach wnioskodawców, działalność gospodarcza, z którą związane są istniejące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, prowadzona była przez zainteresowanych w formie spółki cywilnej. Spółka ta co jest bezsporne zatrudniała pracowników. Zgodnie z treścią art. 31 u.s.u.s. do należności z tytułu składek stosuje się wymienione w nim przepisy ustawy Ordynacja podatkowa w tym m. in. art. 108 § 1 i 4 oraz art. 115. Forma prowadzonej przez skarżących działalności gospodarczej ma taki skutek, że zgodnie z treścią art. 115 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa m.in. wspólnik spółki cywilnej odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami za zaległości podatkowe spółki i wspólników, wynikające z działalności spółki. Odpowiedzialność ta zgodnie z treścią § 2 w/w art. rozciąga się również na byłego wspólnika za okres działalności spółki, w którym był on wspólnikiem. Zgodnie natomiast z art. 115 § 3 wspomnianej ustawy o odpowiedzialności wspólnika orzeka się w decyzji wydanej na podstawie art. 115 § 1 w zw. z art. 108 § 1, przy czym zgodnie z art. 115 § 4 o wysokości zobowiązania rozstrzyga się w tej samej decyzji, w której orzeka się o odpowiedzialności dłużnika. Tak więc obciążenie dłużnika składkami ciążącymi na spółce możliwe jest dopiero po wydaniu wskazanej wyżej decyzji, a co za tym idzie możliwość rozstrzygania o umorzeniu zaległych składek powstaje dopiero po wydaniu i doręczeniu decyzji na podstawie art. 108 § 1 w zw. z art. 115 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Z akt sprawy nie wynika, że decyzja o jakiej mowa została wydana zatem należy uznać, że orzekanie przez organ w przedmiocie umorzenia zaległych składek, jest przedwczesne. Niezależnie od tego należy podnieść, że w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana przy braku dostatecznie wnikliwego rozważenia sytuacji dłużników w kontekście możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 3a ustawy o ubezpieczeniu społecznym. Jak wynika bowiem z twierdzeń zawartych w skardze, czynności komornika podejmowane w ramach postępowania egzekucyjnego, kończą się jedynie spisaniem protokołów, z których treści wynika brak stwierdzenia istnienia majątku podlegającego egzekucji. W decyzji odnoszącej się do efektywności egzekucji podnosi się natomiast jedynie fakt wyegzekwowania jednej kwoty w miesiącu lipcu 2006r. Brak majątku w zestawieniu z innymi uwarunkowaniami dotyczącymi skarżących powinien być dokładnie omówiony w przyszłej decyzji. Jest to tym bardziej istotne jeśli się zważy, że zgodnie z decyzją o wypłacalności skarżących ma świadczyć m.in. kwota 224,10 zł., wyegzekwowana i przekazana ZUS w lipcu 2006 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy kwestia sytuacji skarżących, powinna być wszechstronnie rozważona na datę wydania decyzji, w tym kwestia toku egzekucji zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę treść notatki urzędowej z dnia 22 stycznia 2007 r., z której na datę jej sporządzenia ( wprawdzie już po wydaniu rozważanej, zaskarżonej decyzji) wynika, że ZUS zwrócono tytuły wykonawcze z protokołami nieściągalności. Mając wszystkie powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 ust.1 pkt 1 lit. a i c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję.