V SA/Wa 875/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2008r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję Pismem datowanym na 26 lutego 2007 r. G. R. wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. Uzasadniając wniosek stwierdziła, że jej rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej - wraz z mężem i synem utrzymują się jedynie z zasiłku przedemerytalnego męża w kwocie 620 zł miesięcznie. Korzystają z pomocy opieki społecznej. Zaznaczyła również, że jej mąż jest ciężko chory i wymaga stałej opieki drugiej osoby. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu składek na: - ubezpieczenie społeczne za okres: [...] w kwocie [...] zł; - Fundusz Pracy za okres: [...] w kwocie [...] zł; - Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: [...] w kwocie [...] zł; oraz: - opłaty dodatkowej w kwocie [...] zł; - odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Zakład przywołał treść art. 28 u.s.u.s., określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Zdaniem organu wskazane przez wnioskodawczynię okoliczności - przede wszystkim trudna sytuacja finansowa - nie są wystarczające do wydania pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia zaległości. Zobowiązana uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę - jest zatrudniona na - etatu. Jest właścicielem nieruchomości o numerze KW [...], do której może być skierowana egzekucja. Zaległe należności są objęte administracyjnym postępowaniem egzekucyjnym. Małżonek zobowiązanej otrzymuje zasiłek przedemerytalny. W ocenie Zakładu nie można też przyjąć, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy spełnione zostaną warunki określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r." Zobowiązana nie udowodniła, że spłata zadłużenia w całości bądź w układzie ratalnym pozbawiłaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2007 r. G. R. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezes Zakładu) o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że nie jest w stanie podjąć pracy na cały etat, ponieważ musi opiekować się mężem. Jednocześnie nie stać jej na wynajęcie kogoś do opieki nad nim. W wyniku rozpoznania wniosku Prezes Zakładu decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] lipca 2007 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu zauważył, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległych składek. Zobowiązana uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, wraz z mężem jest współwłaścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci nieruchomości o nr [...]. Mąż zobowiązanej pobiera zasiłek emerytalny. Organ prowadzący egzekucję nie stwierdził dotychczas braku majątku. W ocenie Prezesa Zakładu zebrany materiał dowodowy nie przemawiał również za umorzeniem zaległych składek w oparciu o rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zobowiązana nie wykazała, że spłata zaległej należności pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla niej i dla jej rodziny. Analiza stanu faktycznego sprawy nie daje podstaw do twierdzenia, że spłata zadłużenia w układzie ratalnym pozbawiłaby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła decyzji Prezesa Zakładu naruszenie art. 28 u.s.u.s. poprzez błędne i nieuzasadnione przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości. W uwagi na powyższe naruszenie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że Prezes Zakładu powołując się na fakt osiągania przez nią dochodów nie wziął pod uwagę faktycznej ich wysokości oraz konieczności spłaty innych zobowiązań. Sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na spłatę zadłużenia w ratach - niezależnie od ich wysokości - ponieważ pozbawiłoby to ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że powinna ona zostać uchylona, jednak z przyczyn innych niż podniesione w skardze. Zadłużenie Skarżącej dotyczy niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres [...], na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za [...] oraz odsetek od tych należności , a także opłaty dodatkowej. A zatem zaległości powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999r. W Rozdziale 13 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych zawarte zostały przepisy przejściowe i końcowe , a w art. 109 znajdującym się w tym rozdziale ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu wynika - w ocenie Sądu - iż w stosunku do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999r. należy stosować przepisy przedawnienia zobowiązań określone w ustawie z 1986 r., ponieważ jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie. Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 9 lutego 2006r. III SA/Wr 517/04 /ONSA/WSA 2006/6/169/ i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 25 czerwca 2007 r. I S.A./Rz 583/07. Należy zaznaczyć, że w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek ZUS, które powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w wyroku z 12.07.2007 r. syg. akt I UK 37/07 przyjął, że również do zobowiązań , które powstały pod rządami ustawy z 1986 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W ww. wyroku Sąd Najwyższy nie rozważył jednak stosowania przepisów dotyczących przedawnienia w świetle przepisu przejściowego jakim jest art. 109 ustawy z 1998 r. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że wskutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia. Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności. W związku z powyższym zadłużenie skarżącej uległo przedawnieniu najpóźniej w wrześniu 2006 r. W dacie orzekania przez ZUS o odmowie umorzenia zadłużenia, objęte decyzją należności były już przedawnione. Niezastosowanie w sprawie art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 1989 r. i w konsekwencji dokonanie oceny przedawnienia roszczeń w oparciu o art. 24 tej ustawy, a nie przepis art. 35 ust.4 zd. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z 1986 r. stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z przedawnieniem należności , postępowanie w sprawie ich umorzenia winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie stanowi naruszenie art. 105 K.p.a. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu Sąd uznał za niecelowe odniesienie się do zarzutów skargi. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkując wadliwością rozstrzygnięć, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.