V SA/Wa 877/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - oddala skargę - Przedmiotem skargi z 5 marca 2008 r., wniesionej przez A. T. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008 r. o nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2007r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych z odsetkami. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z [...] listopada 2007 r. A. T. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami wskazując, ze zaległość powstała w związku z nieznajomością przepisów. W okresie powstania zadłużenia wnioskodawca zatrudniony był jako nauczyciel w szkole i nie osiągał minimalnego wynagrodzenia. Poinformował, ze obecnie sytuacja finansowa rodziny nie pozwala na spłatę zaległości. W miesiącu wrześniu jako nauczyciel bez kwalifikacji otrzymał wynagrodzenie w kwocie 675,73 zł. Żona, również pracuje jako nauczyciel i ze względu na trudną sytuację finansową rodziny bierze godziny nadliczbowe celem normalnego egzystowania. Wspólnie z żoną mają na utrzymaniu dwie uczące się córki, co wiąże się z wydatkami. W dalszej części podania wnioskodawca oświadcza, iż jest nauczycielem bez kwalifikacji, zatem aby utrzymać pracę i podwyższyć wynagrodzenie zmuszony jest do uzupełnienia wykształcenia. Zarówno powyższe fakty jak i stresująca praca wpływa na stan zdrowia wnioskodawcy jak i jego żony. Żona leczy się na nadciśnienie co wiąże się z dożywotnim przyjmowaniem leków, natomiast on i jego dzieci są alergikami. Koszty związane z leczeniem obciążają budżet domowy. Wspólnie z rodziną mieszka matka żony, starsza osoba schorowana, która pobiera niską emeryturę. Decyzją z [...] grudnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i 2 oraz 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 15 557, 05 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że A. T. prowadzi działalność gospodarczą wpisaną do rejestru działalności gospodarczej Urzędu Miasta w L. pod nr. [...] w okresie od [...]10.2007r do nadal. Działalność gospodarcza była również prowadzona na podstawie wpisów: Nr. [...] w okresie od [...].02.1992r do [...].06.1992r. Nr. [...] w okresie od [...].05.1996r do [...].06.2003r. Nr. [...] w okresie od [...].09.2003r. do [...].07.2007r. Przedmiotem prowadzonej działalności gospodarczej była i jest nauka języków obcych. Z tego tytułu zalega z opłatą składek na własne ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FPiFGŚP w okresie 09/2001-05/2007 w kwocie: 9.246,05 zł -należność główna + odsetki w wysokości 6.331,00 zł, wyliczone na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. 13.11.2007r. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ustalono, że wnioskodawca obecnie pracuje na stanowisku nauczyciela uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1.019,00 zł (według Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu średnia wynagrodzenia wnioskodawcy za okres 10-12/2007 wyniosła 1.310,98 zł). -Wnioskodawca dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą z tytułu której według oświadczeniu za okres od stycznia do maja 2007r. poniósł stratę w wysokości 1.323,00 zł. Wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, teściową i dwójką dzieci. Rodzina mieszka w mieszkaniu własnościowym spółdzielczym. Żona wnioskodawcy, S. T. zatrudniona jest jako nauczyciel i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie: 2.194,80zł brutto. Córka P. kontynuuje naukę na trzecim roku studiów dziennych, natomiast młodsza córka M. jest uczniem szóstej klasy szkoły podstawowej. Teściowa zobowiązanego T. M. otrzymuje niską emeryturę i choruje. Według oświadczenia wnioskodawca nie posiada nieruchomości oraz majątku ruchomego. Do akt sprawy załączono również dokumentację medyczną dotycząca stanu zdrowia wnioskodawcy i jego rodziny. Po przeanalizowaniu dokumentów zebranych w sprawie, a w szczególności dotyczących sytuacji materialnej i finansowej zobowiązanego, Zakład stwierdził, że nie zachodzą żadne z przesłanek określonych ustawą z dnia 13.10.1998r. o s.u.s. oraz rozporządzeniem Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31. 07. 2003r. Przedstawione przez płatnika argumenty i okoliczności nie stanowią w ocenie Zakładu wystarczającej podstawy do umorzenia zaległości z tytułu składek a ich rozmiar nie wynika z nagłych, losowych okoliczności. Z tych względów organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia ww. należności. Po rozpoznaniu wniosku A. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] stycznia 2008 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] grudnia 2007r. podzielając ustalenia i argumentację w niej zawarte. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że na podstawie zgromadzonej w trakcie postępowania dokumentacji stwierdzono, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem wnioskodawca nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i posiada źródło dochodu, z którego można wyegzekwować należności. Organ podkreślił również, że w przypadku nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko na podstawie art.28 ust.3a cytowanej ustawy, w myśl którego, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz.1365). W myśl § 3 ust.l pkt.1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W oparciu o posiadaną dokumentację, nie stwierdzono w przypadku zobowiązanego żadnej szczególnej sytuacji, o której mowa w powołanych przepisach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, A. T. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił, ze decyzja została wydana pomimo braku pełnych dokumentów i materiałów oraz zawiadomienia strony o prawie wypowiedzenia się do zebranych dowodów. Skarżący powołał się na niejasność przepisów w okresie nieopłacania składek i brak rzetelnej informacji na ten temat z ZUS, co miało wpływ na powstanie zadłużenia. Ponownie nakreślił okoliczności podjęcia działalności gospodarczej i opisał trudną sytuację finansową swojej rodziny, wskazując, że swoje zarobki przeznacza na utrzymanie córki na studiach i opłacenie swojego dalszego dokształcania. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z 13 listopada 2007 r. A. T. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż skarżący osiąga dochody z tytułu zatrudnienia i nadal prowadzi działalność gospodarczą, a ponadto w stosunku do skarżącego nie była prowadzona egzekucja administracyjna. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Jak bowiem wynika z ustaleń dokonanych przez organy orzekające A. T. we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, teściową i dwójką dzieci. Rodzina mieszka w mieszkaniu własnościowym spółdzielczym. Źródłem utrzymania skarżącego jest wynagrodzenie za pracę - średnia z trzech miesięcy 1 310,98 zł brutto, wynagrodzenie żony w kwocie 2 194,80 zł brutto oraz świadczenie emerytalne teściowej w kwocie 825, 13 zł brutto. Mając na uwadze osiągane dochody organ zasadnie uznał, że opłacenie należności chociażby w formie układu ratalnego nie pozbawi wnioskodawcy i jego rodziny zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący, będący osobą czynną zawodowo, również nie wykazał, aby dokumentowana w postępowaniu choroba jego i członków rodziny pozbawiała go uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tej sytuacji stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 1- 3a u. s.u.s. i ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć natomiast żadnego znaczenia podnoszone przez skarżącego w skardze i w toku postępowania administracyjnego przyczyny oraz okoliczności związane z powstaniem przedmiotowego zadłużenia. Przesłanki, na podstawie których organ może umorzyć należności z tytułu składek zostały omówione powyżej i nie wynika z nich, aby taka okoliczność mogła uzasadniać umorzenie. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.