V SA/Wa 882/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Joanna Kruszewska - Grońska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia (...) lutego 2017 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W załączonym do skargi wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPF) skarżący A. S. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy. Nie podsiada stałego dochodu ani majątku. Do swoich miesięcznych wydatków zaliczył: czynsz – 260 zł, opłatę za energię elektryczną – 150 zł, opłatę za telefon komórkowy – 57 zł. Skarżący jest także obciążony spłatą pożyczki udzielonej mu w wysokości 20.000 zł, przy czym nie podał jej miesięcznej raty. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, pismem Sądu z dnia 23 maja 2017 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a) wskazanie źródeł utrzymania, w szczególności oświadczenie, czy skarżący korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej bądź pomocy materialnej innych osób - jeżeli tak, to należy przedstawić kopie decyzji o przyznaniu zasiłków lub podać przez kogo i w jakim zakresie skarżący jest utrzymywany, tj. kto zapewnia mu żywność, mieszkanie, odzież oraz pokrywa wydatki wymienione w rubryce nr 11 formularza PPF – skoro, jak skarżący podał w formularzu wniosku, nie osiąga żadnych dochodów, b) przedstawienie aktualnego zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego podaną w rubryce nr 5 formularza PPF okoliczność, że skarżący jest osobą bezrobotną (ze wskazaniem ewentualnego okresu pobierania zasiłku), c) oświadczenie, czy skarżący posiada rachunki bankowe (w tym lokaty i konta dewizowe) - jeżeli tak, to należy nadesłać wyciągi z tych rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujące wszystkie transakcje dokonane w ww. okresie, a jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, zobowiązać go do złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, d) przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość wydatków wymienionych w rubryce nr 11 formularza PPF. W odpowiedzi na powyższe wezwanie (przy piśmie z 6 czerwca 2017 r.) skarżący nadesłał oświadczenie, z którego wynika, że aktualnie jest bezrobotny i poszukuje pracy. Nie pobiera żadnych zasiłków ani nie korzysta z pomocy innych placówek, natomiast skarżącemu pomagają jego dzieci. Skarżący oświadczył, iż posiada jedno konto w banku Millenium, ale nie ma tam żadnych środków, a z powodu zajęcia komorniczego bank nie mógł mu wydać wyciągu z tego konta. Ponadto skarżący do ww. pisma z 6 czerwca 2017 r. załączył: - prognozę zużycia energii elektrycznej wystawioną na kwotę 256,03 zł na okres 2 miesięcy (od 1 czerwca 2017 r. do 31 lipca 2017 r.), - zaświadczenie z Urzędu Pracy m.st. Warszawy z 2 czerwca 2017 r., z którego wynika, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od 2 października 2015 r. do 4 kwietnia 2016 r., a w okresie od 2 października 2015 r. do 31 marca 2016 r. pobierał zasiłek w wymiarze 120%, - zawiadomienie Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy P. P. z 26 sierpnia 2014 r. o wysokości miesięcznej opłaty za lokal w kwocie 248,28 zł. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie przedstawił w sposób klarowny i zupełny swojej sytuacji majątkowej. Przede wszystkim skarżący nie wykazał stanu środków pieniężnych jakimi dysponuje w skali miesiąca. Z załączonego zaświadczenia z Urzędu Pracy m.st. Warszawy z 2 czerwca 2017 r. wynika, że od ponad roku skarżący nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych. Skarżący podał, iż korzysta wyłącznie z pomocy dzieci, ale nie sprecyzował jakiego rodzaju ani w jakim wymiarze jest to pomoc. Nie przedstawił też – pomimo wezwania Sądu – wyciągu ze swojego rachunku bankowego, twierdząc, że zajęcie komornicze uniemożliwia uzyskanie tego dokumentu. Tymczasem zajęcie środków na rachunku bankowym przez komornika nie oznacza, iż skarżący nie ma dostępu do wolnych środków zgromadzonych na tym koncie, jak również nie oznacza braku możliwości uzyskania z niego wyciągu ze wskazaniem wysokości zajęcia komorniczego. Nie wiadomo także jaki tytuł prawny ma skarżący do zajmowanego lokalu. Nie jest też znana skala miesięcznych wydatków skarżącego, ponieważ skarżący nie wskazał jaką kwotę wydatkuje miesięcznie na spłatę raty pożyczki udzielonej mu w wysokości 20.000 zł. W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, że skarżący wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Nadesłane przez niego dokumenty nie przedstawiają w sposób dostateczny i jasny jego sytuacji majątkowej. Tymczasem to sprawą skarżącego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, a referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane. Zaakcentować również należy, iż instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Niedopuszczalna jest zatem sytuacja, gdy strona regulując ciążące na niej zobowiązania żąda, by koszty sądowe pokrywał jej Skarb Państwa. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowieniu.