V SA/Wa 900/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący – J.W. - wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wyjaśnił, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, utrzymują się ze świadczenia rentowego żony w wysokości [...] złotych. Oświadczył, iż mieszka na zasadach dożywocia (wyłączne korzystanie z dwóch pokoi oraz współkorzystanie z kuchni i łazienki). Wskazał, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie obecnie toczy się pięć spraw w których łączna wysokość wpisów wynosi 821 złotych. Zauważył również, że ponosi następujące wydatki: telefon – [...] złotych miesięcznie, energia elektryczna za dwa miesiące, w miesiącu kwietniu – [...] złotych, w miesiącu czerwcu – [...] złotych, wywóz nieczystości – [...] złotych kwartalnie, opał – [...] złotych rocznie, lekarstwa - [...] złotych miesięcznie. Do wniosku skarżący załączył dokumenty potwierdzające wydatki za telefon, energię elektryczną i wywóz nieczystości, decyzję starosty o utracie statusu osoby bezrobotnej, orzeczenie komisji lekarskiej o braku niezdolności do pracy. W dniu 29 czerwca 2011 r. (data nadania) wnioskodawca nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym wskazał, że żona została uznana za niezdolną do pracy i związku z tym otrzymuje rentę w wysokości [...] złotych netto miesięcznie, z której to renty skarżący się utrzymuje. Podał również, że oprócz wydatków wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ponosi koszty wody i ścieków w wysokości [...] złotych kwartalnie oraz koszty leków w wysokości [...] złotych miesięcznie. Wyjaśnił, że nigdzie nie pracuje, utracił status osoby bezrobotnej oraz odmówiono mu prawa do renty z powodu braku niezdolności do pracy. Stwierdził, że nie otrzymuje żadnej pomocy od instytucji, osób trzecich i rodziny za wyjątkiem drobnych zakupów żywności przez dzieci, które prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, lokat i przedmiotów wartościowych. Do pisma skarżący załączył m.in.: dwa wyciągi z rachunków bankowych ze stanem na dzień 28 czerwca 2011 r. w wysokości [...] złotych i [...] złotych (zgodnie z oświadczeniem kwota ta pochodzi ze sprzedaży maszyn rolniczych), roczne obliczenie podatku PIT-40A, rachunek za wodę i ścieki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 §3 i art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stosowana jest w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ponadto ubiegający się o pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Udzielenie bowiem stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analiza podanych przez skarżącego okoliczności oraz dokumentów dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku, gdyż skarżący posiada dostateczne środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że skarżący posiada oszczędności w wysokości ponad [...] złotych. W ocenie Sądu posiadanie oszczędności w ww. kwocie umożliwia poniesienie wydatku w postaci uiszczenia kosztów sądowych (wpisy od skarg w pięciu sprawach w łącznej wysokości 821 złotych) bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Bez wpływu na powyższą ocenę pozostają okoliczności wskazane przez skarżącego w piśmie z 26 lipca 2011 r. stanowiącym sprzeciw od postanowienia z 8 lipca 2011 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący podniósł bowiem, że posiadane oszczędności są sukcesywnie wykorzystywane w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych oraz opłat związanych z wykupem lekarstw i leczeniem. W ocenie Sądu powyższa argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ z akt sprawy – w tym złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów – wynika, że dochód z renty w zupełności wystarcza na pokrycie kosztów koniecznego utrzymania rodziny skarżącego, gdyż koszty koniecznego utrzymania nie dorównują uzyskiwanym dochodom. Dlatego też nie ma konieczności pokrywania części kosztów z posiadanych oszczędności. Za bezzasadne należy również uznać twierdzenia wskazujące, że "rzeczywistość jest odmienna" od zapisu zawartego w akcie notarialnym i pomimo, że z treści ww. dokumentu wynika, iż skarżący wraz z żoną posiadają prawo bezpłatnego mieszkania, to syn nie interesuje się kosztami utrzymania mieszkania i sami muszą ponosić opłaty eksploatacyjne. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż w ramach umowy dożywocia syn skarżącego D.W. ustanowił na rzecz rodziców J. i B. W. bezpłatną dożywotnią służebność mieszkania z ogrzewaniem oświetleniem i wodą oraz wyżywienie "przy wspólnym stole" (akt notarialny z [...] grudnia 2008 r., karta 32-34 akt administracyjnych). Wobec powyższego niezrozumiałym jest dlaczego to skarżący ponosi koszty eksploatacji mieszkania, skoro obowiązek ten spoczywa na D.W. Skoro więc ponoszone przez skarżącego koszty opału, energii elektrycznej i wody ponoszone są dobrowolnie, to nie stanowią wydatków koniecznych i skarżący może z nich zrezygnować. Wobec powyższego należy uznać, że uzyskiwane dochody i posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), a zatem uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że wysokość oszczędności oraz ponoszone wydatki, które – jak wyżej wskazano – nie mieszczą się w kategorii wydatków koniecznego utrzymania, nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.