V SA/Wa 901/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2009 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz P. D. kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; P. D. złożył w dniu [...] czerwca 2008 r. w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Przedmiotowy wniosek poddano weryfikacji pod kątem kompletności oraz terminowości złożenia dokumentów, sporządzenia wniosku na obowiązującym formularzu, jak również spełnienia kryteriów odnoszących się do wieku wnioskodawcy oraz do daty wejścia w posiadanie gospodarstwa rolnego oraz rozpoczęcia prowadzenia działalności rolniczej. Stwierdzono, iż część gospodarstwa P. D. stanowi przedmiot współwłasności, która nie jest małżeńską wspólnością majątkową. Wobec powyższego Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. wydał w dniu [...] lutego 2009 r. decyzję nr [...], w której odmówił przyznania P. D. pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" uzasadniając to niespełnieniem przez Stronę warunku określonego w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, z późn. zm.) - zwanego dalej "rozporządzeniem". Strona wniosła odwołanie od przedmiotowej decyzji z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia. W swym odwołaniu, P.D. podał, iż powierzchnia działki stanowiącej przedmiot współwłasności stanowi zaledwie [...] ha, a pozostała część gospodarstwa po odliczeniu niniejszej działki spełnia warunek minimalnej powierzchni stawiany przez rozporządzenie. Wnioskodawca nadmienił również, iż fakt pozostawania przedmiotowej nieruchomości we współwłasności było dopełnieniem ostatniej woli Jego ojca. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z dnia [...] lutego 2009 r. W uzasadnieniu na wstępie organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż P. D. w dniu [...] czerwca 2008 r. (Akt not. Rep. A nr [...] - umowa darowizny) stał się właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni całkowitej [...] ha, w którym jedna z działek oznaczona nr [...], o powierzchni [...] stanowi przedmiot współwłasności innej niż małżeńska wspólność majątkowa. Organ wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie § 26a ust. 2 rozporządzenia, z którego wynika, że w 2008 r., w okresie do dnia 30 czerwca, o przyznanie pomocy mogą się ubiegać również inne niż określone w ust. 1 osoby fizyczne, które nabyły gospodarstwo, nawet jeżeli nabycie to nastąpiło przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, oraz rozpoczęły prowadzenie działalności rolniczej nie wcześniej niż w okresie 14 miesięcy przed dniem złożenia wniosku o przyznanie pomocy, jeżeli są spełnione pozostałe warunki jej przyznania, z tym że do tych osób stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przyznawania pomocy osobom fizycznym, o których mowa w § 7 ust. 1. Dalej Prezes Agencji podkreślił, że stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie rozporządzenia pomoc finansowa w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem, zwana dalej "pomocą", jest przyznawana osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 553 Kodeksu cywilnego, zwanym dalej "gospodarstwem", jeżeli w wymaganym okresie gospodarstwo nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej. Organ wskazał, że zgodnie z § 7 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia warunek nieposiadania gospodarstwa rolnego we współwłasności powinien byś spełniony najpóźniej w dniu złożenia wniosku: "w przypadku osób fizycznych, o których mowa w ust. 1, warunki określone w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret pierwsze i tiret trzecie - powinny być spełnione od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy, z tym że w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1, warunek określony w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie powinien być spełniony w terminie 180 dni od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy.". W ocenie organu odwoławczego, gospodarstwo wnioskodawcy stanowiło na dzień składania wniosku o przyznanie pomocy ([...] czerwca 2008 r.) przedmiot współwłasności innej niż małżeńska wspólność majątkowa. Z wypisu z rejestru gruntów wynika, iż na przedmiotowej działce znajdują się: użytki rolne ([...] ha), użytki rolne zabudowane ([...] ha) oraz pastwiska trwałe ([...] ha). Z powyższego wynika, iż przedmiotowa działka stanowi integralną część gospodarstwa wnioskodawcy. Organ podkreślił, że zgodnie z artykułem 553 Kodeksu cywilnego za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Odnosząc się do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu organ odwoławczy stwierdził, iż fakt, iż pozostała część gospodarstwa będącego w posiadaniu strony spełnia warunek minimalnej powierzchni gospodarstwa, nie ma wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, Prezes Agencji stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" określone w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a tiret trzecie w związku z § 7 ust. 7 pkt 1 rozporządzenia, w związku z czym nie można przyznać stronie pomocy. Na powyższą decyzję pismem z dnia [...] maja 2009 r. p. D. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również uchylenie poprzedzającej jej decyzji organu I instancji; 2. zawarcie w uzasadnieniu orzeczenia wskazań co do dalszego toku postępowania oraz oceny prawnej braku udzieleniu informacji stronie o toku postępowania, pomimo zgłoszenia żądania - będące dla organów I oraz II instancji wiążące; 3. zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisach. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1. naruszenie prawa, które ma wpływ na wynik sprawy, a polega w szczególności na naruszeniu przepisu § 2 ust. 1 pkt. 1 lit. a tiret trzecie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez uznanie, że fakt posiadania przez skarżącego jako współwłasności gruntu o pow. nie przekraczającej 1 ha wyklucza możliwość ubiegania się o dofinansowanie, podczas gdy przepis ten odnosi się do sytuacji, w których przedmiotem współwłasności (współposiadania) jest całe gospodarstwo rolne, rozumiane jako zespół określonych składników, gruntów stanowiących współwłasność (znajdujących się we współposiadaniu) tych samych osób, 2. naruszenie przepisu art. 8 ust. 1 tiret 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 160 z 26.06.19999, str. 80, z późn. zm.), poprzez niewłaściwe zastosowanie, 3. naruszenie przepisu art. 55³ ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) poprzez uznanie, że gospodarstwo rolne jest ujmowane jako jednostka własnościowa, podczas gdy z definicji gospodarstwa rolnego jednoznacznie wynika, że własność - jako czynnik produkcji nie przesądza o tym komu przysługuje "własność" w odniesieniu do zorganizowanej całości gospodarstwa (inwentarza, gruntów, budynków, maszyn), nie przesądza przede wszystkim o tym tytuł władania gruntami czy innymi składnikami, 4. naruszenie przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na rażącym naruszeniu przepisów art. 6, 7, 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) - poprzez ich niezastosowanie. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Oceniając zaskarżoną decyzję organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Istotą sporu w sprawie jest kwestia znaczenia jakie dla przyznania pomocy skarżącemu ma charakter oraz sposób wykorzystania spornej działki nr [...] o pow. [...] ha, w której wnioskodawca jest współwłaścicielem udziału w 1/3. Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit a rozporządzenia z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 pomoc przyznawana jest osobie fizycznej, która z zastrzeżeniem § 7, do dnia złożenia wniosku nie prowadziła działalności rolniczej i po raz pierwszy rozpocznie prowadzenie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 55³ Kodeksu cywilnego, jeżeli w wymaganym okresie m.in. w myśl wspomnianego § 2 ust.1 pkt 1 lit. a tiret trzecie, jej gospodarstwo nie będzie stanowiło przedmiotu współwłasności lub współposiadania, z wyjątkiem małżeńskiej wspólności majątkowej. Zgodnie z treścią art. 55³ Kodeksu cywilnego za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Z treścią wspomnianego przepisu związana jest treść art. 46¹ Kodeksu cywilnego, który stanowi, że nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Należy stwierdzić, że organ trafnie przyjął, że nieruchomość rolna w postaci działki nr [...] stanowi część gospodarstwa rolnego. Sąd nie podziela jednak stanowiska organu co do tego, że okoliczność ta dyskwalifikuje co do zasady skarżącego jako osobę fizyczną, której może być ewentualnie przydzielona pomoc. Wynika to z tego faktu, że kwestie udzielania pomocy w ramach wsparcia rozwoju obszarów wiejskich normuje zarówno prawo Unii Europejskiej jak i prawo krajowe. W odniesieniu do działalności dotyczących młodych rolników stanowi o tym rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.). W rozporządzeniu tym w art. 20 lit. a) postanowiono, że wsparcie ukierunkowane na konkurencyjność sektora rolnego i leśnego dotyczy środków, których celem jest upowszechnianie wiedzy i poprawa potencjału ludzkiego poprzez: i) kształcenie zawodowe i działania informacyjne, w tym rozpowszechnianie wiedzy naukowej i praktyk innowacyjnych, skierowane do osób działających w sektorze rolnym, żywnościowym i leśnym, ii) podejmowanie działalności przez młodych rolników. Art. 22- podejmowanie działalności przez młodych rolników - stanowi z kolei, że: 1. Wsparcia, o którym mowa w art. 20 lit. a) ppkt ii) udziela się osobom, które: a) mają mniej niż 40 lat oraz po raz pierwszy podejmują działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem; b) posiadają odpowiednie umiejętności i kwalifikacje zawodowe; c) przedkładają plan biznesowy dotyczący rozwoju ich działalności rolniczej. 2. Wsparcia udziela się do wysokości maksymalnej kwoty określonej w załączniku I. W wykonaniu wspomnianego rozporządzenia na gruncie prawa krajowego wydana została ustawa z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z mocy treści art. 29 ust 1 pkt 1 wydane zostało rozporządzenie Ministra Rozwoju Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Prawo wspólnotowe jest częścią krajowego porządku prawnego, stosuje się je bezpośrednio, przy czym prawo krajowe nie może stać w sprzeczności z prawem wspólnotowym. W razie sprzeczności prawo wspólnotowe ma pierwszeństwo. Mając to na uwadze należy stwierdzić, że rozporządzenie Rady (WE) 1698/2005 w art. 22 określa ramowe warunki jakie musi spełniać młody rolnik ażeby możliwe było udzielenie mu wsparcia. Przepis ten wyraźnie stanowi, że na pomoc może liczyć osoba fizyczna, która mając mniej niż 40 lat po raz pierwszy podejmuje działalność w gospodarstwie rolnym jako kierujący gospodarstwem. Celem pomocy jest ułatwienie takim osobom rozpoczęcia samodzielnej pracy i częściowego sfinansowania jej koncepcji poprowadzenia gospodarstwa rolnego i jego rozwoju. Warunki, od których zależy zatem udzielenie pomocy młodym rolnikom określone przez prawo krajowe musi uwzględniać ramy wskazane w prawie wspólnotowym, przy czym może je szczegółowo rozwinąć. Priorytetem zatem musi być możliwość kierowania gospodarstwem rolnym przez rolnika. Jest oczywiste przy tym, iż aby móc kierować gospodarstwem rolnym w rozumieniu podejmowania decyzji gospodarczych, kierunków jego rozwoju i rolniczego wykorzystywania składników tego gospodarstw, w tym gruntów, rolnikowi musi służyć tytuł do takiego gospodarstwa z wyłączeniem innych osób. Kierowanie bowiem musi być skuteczne i niezależne od woli innych osób. Chcąc określić takie możliwości rolnikowi polskiemu ustawodawca uznał, że musi on być wyłącznym właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa z jedynym wyjątkiem, w którym może on dzielić taką własność czy posiadanie z małżonkiem. Warunek ten, czyli wyłączna własność czy posiadanie gospodarstwa nie może jednak zaprzeczać zasadzie dla której został ustalony, czyli rzeczywistej możliwości kierowania gospodarstwem. Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy, Sąd jest zdania, iż warunek kierowania gospodarstwem będzie spełniony jeśli ustali się, czy wnioskodawca ma takie możliwości w odniesieniu do swojego gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo to składające się z wielu nieruchomości rolnych (gruntów rolnych) ma ponad [...] ha i tylko jedna z działek stanowi współwłasność wnioskodawcy i innych osób. Jest to działka nr [...] o pow. [...]ha, która jakkolwiek stanowi użytki rolne ([...] ha), użytki rolne zabudowane ([...] ha), pastwiska trwałe ([...] ha), w rzeczywistości, jak twierdzi wnioskodawca, jest jedynie przez niego gospodarowana. Skarżący powołał się w piśmie procesowym z dnia 30 października 2009 r. (k. 39-40 akt sąd.) na okoliczność, iż prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne, w tym również podejmuje decyzje co do gospodarczego wykorzystania działki nr [...]. Pozostali współwłaściciele (małoletnie siostry wnioskodawcy: A. D. ur. [....] r. i K. D. ur. [...] r.) nie podejmują decyzji w zakresie przedmiotowej działki. Korzystanie z niej przez współwłaścicieli, nie ma zatem żadnego wpływu na podejmowanie decyzji i pracę w gospodarstwie rolnym przez wnioskodawcę. Podkreślenia wymaga przy tym, iż skarżący nabył gospodarstwo rolne w drodze darowizny od matki – G. D., która jako spadkobierczyni męża – J. D., w wykonaniu zapisu testamentowego, przeniosła na rzecz swoich dzieci P. D., A. D. i K. D. prawo własności zabudowanej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]. Należy uznać więc, że zasada zawarta w § 2 ust.1 pkt 1 lit a tiret trzecie jakkolwiek słuszna co do zasady, nie może w tych okolicznościach stwarzać przeszkody do uznania, że wnioskodawca może spełniać określoną nią przesłankę, jeśli się zważy, że jej esencją ma być możliwość kierowania gospodarstwem rolnym. W tym stanie rzeczy należało uznać nadrzędność warunku określonego w rozporządzeniu Rady (WE) 1698/2005 nad warunkiem rozporządzenia z 17 października 2007 r. Mając powyższe okoliczności na uwadze, konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji, ponieważ niezbędne jest ustalenie, czy wnioskodawca istotnie kieruje gospodarstwem w sposób skuteczny i niezależny od woli innych osób oraz czy spełnia pozostałe warunki konieczne dla przyznania pomocy. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy.