V SA/Wa 902/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2013 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2013 r., nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję; Prezes ZUS decyzją z dnia ... lutego 2013 r. nr ... utrzymał w mocy decyzję z dnia ...12.2012 r. znak ... odmawiającą M. C. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie ... zł, w tym: - składek na ubezpieczenia społeczne za okres od ...2004 r. do ...2004 r. w kwocie ... zł - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od ...2004 r. do ...2004 r. w kwocie ... zł - składek na Fundusz Pracy za okres od ...2004 r. do ...2004 r. w kwocie ... zł - odsetek za zwłokę naliczonych do dnia ...09.2012 r., tj. do dnia złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek w kwocie ... zł - kosztów upomnienia w kwocie ... zł W uzasadnieniu własnego rozstrzygnięcia Prezes ZUS przywołał następujące okoliczności faktyczne i prawne: M. C. wnioskiem z dnia ...09.2012 zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek. Przedmiotowy wniosek uzasadnił tym, że obecnie przebywa w zakładzie karnym. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, ponieważ po rozwodzie wszystko zostało u byłej żony. Wskazał, iż jego firma zbankrutowała i została wykreślona z rejestru podmiotów gospodarczych z dniem ...06.2004 r. Pismem z dnia ...11.2012 r. Zakład poinformował zainteresowanego o możliwości udziału w toczącym się postępowaniu zgodnie z art. 10 kpa, jednocześnie wskazując ustawowe przesłanki umarzania należności z tytułu składek. W dniu ...12.2012 r. matka wnioskodawcy działając z jego upoważnienia wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowym wniosku powołała się na trudną sytuację rodziny. Wskazała, iż po rozwodzie zamieszkał razem z rodzicami i pozostawał na ich utrzymaniu. Obecnie przebywa w Zakładzie Karnym w P., gdzie nie wykonuje żadnej pracy. Oświadczyła, iż zmaga się z problemem alkoholowym. Ponadto oznajmiła, iż wraz z mężem utrzymują się jedynie ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości ok. ... zł. Podkreśliła, iż po zlikwidowanej działalności gospodarczej syna zostały zobowiązania, na spłatę których wraz z mężem zaciągnęła kredyty. Dodatkowo spłacają zasądzone alimenty w wysokości ok. ... zł miesięcznie. Uznając bezzasadność powyższego wniosku Prezes ZUS wskazał, że na dzień ...09.2012 r. tj. na dzień wpływu wniosku o umorzenie na koncie strony poza zadłużeniem wymienionym w sentencji decyzji figurowało zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od ....2002 r. do ...2004 r. w kwocie ... zł, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie ... zł, na Fundusz Pracy w kwocie ... zł, odsetek za zwłokę w łącznej kwocie ... zł, kosztów upomnienia w kwocie ... zł oraz kosztów egzekucyjnych w kwocie ... zł. Organ przypomniał, że M. C. pozarolniczą działalność gospodarczą prowadził w okresie od ...01.1999 r. do ...06.2004 r. na postawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez Wójta Gminy Iz. W okresie od ... zatrudniał pracowników. Aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym. Nie wykonuje tam pracy zarobkowej. Posiada zobowiązania alimentacyjne, które spłacają jego rodzice w wysokości ok. .. zł miesięcznie. Ponadto jego matka twierdzi, iż wraz z mężem zaciągnęła kredyt na spłatę zobowiązań powstałych z tytułu prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, jednakże nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających istnienie zobowiązania z tego tytułu. Nie ponosi ponadto żadnych wydatków związanych z utrzymaniem z uwagi na obecne miejsce przebywania. Nie jest właścicielem nieruchomości oraz nie posiada majątku ruchomego. Następnie organ zacytował treść art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podnosząc, iż w jego ocenie żadna z przesłanek tego artykułu w niniejszej sprawie nie jest spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie z tytułu składek. Wprawdzie M. C. zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej z dnie ...06.2004 r. i aktualnie przebywa w Zakładzie Karnym, jednakże Naczelnik Urzędu Skarbowego i Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Kwota nieopłaconych składek znacznie przekracza potencjalne koszty upomnienia. Również nie jest oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec zaistniałego stanu faktycznego w przypadku strony nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, ponieważ nie dotyczą one sytuacji prawnej i faktycznej, w której obecnie się znajduje. Zakład przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Przepisy art. 28 ustawy o sus, wprowadza wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności tej grupy osób zobowiązanych określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl § 3 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Umorzenie może nastąpić zatem w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności; Zakład wyjaśnił, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania te są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami natomiast umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. W ocenie organu nie można jednoznacznie stwierdzić, że spłata należności z tytułu składek pociągnie dla strony zbyt ciężkie skutki oraz pozbawi możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Aktualnie przebywa bowiem w Zakładzie Karnym i nie jest zatrudniony. Z uwagi na miejsce przebywanie nie ponosi żadnych wydatków. Jak wynika z oświadczenia matki zasądzone alimenty spłacają rodzice w kwocie ok. ... zł miesięcznie. Zakład stwierdził, że strona nie wykazała istnienia okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na interes osoby zobowiązanej. Nie wykazał również, jakoby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzania powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Z akt sprawy nie wynika także, aby stan zdrowia bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia mu uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przedstawione okoliczności nie są zatem w świetle przepisów prawa samoistną i wystarczającą podstawą do wydania przez Zakład pozytywnej decyzji. Decyzję Prezesa ZUS zaskarżył M. C. Skarga nie zawiera zarzutów naruszenia konkretnych przepisów prawa. Jego autor podnosi, iż prowadzona przez niego (w przeszłości) działalność gospodarcza została wyrejestrowana osiem lat temu, a wszystkie dokumenty jej dotyczące zostały zlikwidowane. Oznacza to, że skarżący nie jest w stanie wykazać, ż uiszczał wszelkie obciążające go należności, tym niemniej ma wątpliwości co do zasadności dochodzenia od niego kwot. Skarga zwraca również uwagę na trudną sytuację rodziców skarżącego, którzy mimo podeszłego wieku (oboje mają po około ... lat) i niewielkich emerytur (ok.... zł netto) regulują jego zobowiązania powstałe w czasie prowadzenia działalności gospodarczej (z uzyskanych na ten cel kredytów), a ponadto jego zobowiązania alimentacyjne (w wysokości ... zł miesięcznie). Skarga sugeruje w związku z tym potrzebę wzięcia pod uwagę w sprawie niniejszej zarówno sytuacji osobistej i materialnej skarżącego jak i jego rodziców. W odpowiedzi na skargę organ wzniósł o jej oddalenie i podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył co następuje: Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowi art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 205 z 2009 r. poz. 1585 – tekst jedn., dalej u.s.u.s) oraz § 33 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dz. U. nr 141 z 2003 r. poz.1365). Zgodnie z pierwszym z ww. przepisów należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust, 3 tego art., a zatem gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił nieruchomości nie podlegającej egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie 2) sąd oddalił wniosek o upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których owa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – ordynacja podatkowa. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję. 6) jest oczywiste że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w cytowanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s jest wyczerpujące tzn. stanowi zamknięty katalog przypadków, których zaistnienie powoduje iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością należności z tytułu składek. Co istotne okoliczności potwierdzające całkowitą nieściągalność nie podlegają dodatkowej ocenie organów właściwych do umorzenia należności lecz wiążą te organy w zakresie ustalenia całkowitej nieściągalności. Podkreślenie wymaga, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s należności z tytuły składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będący równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania o których mowa w ust. 3a art. 28 u.s.u.s zostały uregulowane w przywoływanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie (...) Zgodnie z § 3 ust. 1 tegoż rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowe lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż organ nie wyjaśnił jej w sposób należyty tzn. taki, który uzasadniałby jej ostateczne rozstrzygnięcie. Mało tego w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji zawarł takie sformułowania, które wskazują, iż podejmując rozstrzygnięcia oparł się na przypuszczeniach (przynajmniej po części), nie zaś na ustaleniach. W ocenie organu (zob. str. 4 uzasadnienia decyzji z dnia ... lutego 2013 r. ) nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić czy spłata należności z tytułu składek pociągnie dla skarżącego zbyt ciężkie skutki oraz pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem sądu takie stwierdzenie organu wskazuje, iż nie zbadał on okoliczności sprawy w kontekście ewentualnego spełnienia przesłanek przewidzianych w § 3 pkt 1 rozporządzenia. Trzeba bowiem pamiętać, że zarówno organ orzekający w postępowaniu administracyjnym jak i sąd nie mogą uzasadniać podjętych rozstrzygnięć przypuszczeniami czy też stwierdzeniami, które są niejednoznaczne. Rozpoznając sprawę ponownie organ ustali i umotywuje to czy spłata należności składkowych przez skarżącego pozbawi go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Czyniąc ustalenia w tym zakresie organ winien pamiętać także o obowiązku alimentacyjnym skarżącego, który wypełniają dobrowolnie jego rodzice. Organ ustali nadto: - czy pobyt w zakładzie karnym ma związek z prowadzeniem przez skarżącego działalności gospodarczej, oraz kiedy przypada koniec orzeczonej wobec niego kary (ma to istotne znaczenie albowiem skarżący w zakładzie karnym nie pracuje), - jakie ma kwalifikacje i kompetencje, a w związku z tym i szanse na uzyskanie zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego - jaki jest stan jego zdrowia zwłaszcza ze względu na wskazywaną w toku trwania postępowania administracyjnego chorobę alkoholową. Brak wyjaśnienia powyższych okoliczności wskazuje, iż w postępowaniu przed organem doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa co skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.