V SA/Wa 904/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Rafał Dul, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2007 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników Uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - stosownie do treści art. 36 ust 1 pkt 10 oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) - odmówił M. B. umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, które dotyczyły okresu III kwartał 1997 r. do III kwartału 2006 r. i wynosiły (na dzień wpływu wniosku) 1541 zł (vide decyzja z dnia [...].09.2006 r.). W uzasadnieniu podano, że ww. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 1ha przeliczeniowy, w którym - wraz z mężem - prowadzi działalność rolniczą. To obliguje do płacenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Oceniając żądanie "umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników" wskazano, iż istniejące zadłużenie jest wynikiem nieterminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia społecznego. Przeciwko umorzeniu zaś należności nie przemawia ani sytuacja zdrowotna męża skarżącej, koszty związane z nauką dzieci, a także fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego o niskiej rentowności. Małżonkowie też nie posiadają innych zaległości, wreszcie nie dotknęły ich żadne zdarzenia losowe mające wpływ na pogorszenie sytuacji majątkowej. W tej sytuacji - powołując się na treść art. 41a ust. 1 powołanej na wstępie ustawy - wydano decyzję negatywną uznając, iż brak jest w tym przypadku ważnego interesu wnioskodawcy przemawiającego za umorzeniem należności z tytułu składek. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy tenże Organ - stosownie do treści art. 138 § 1, art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 41 a ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję (vide decyzja z dnia [...].12.2006 r.). W uzasadnieniu - po przedstawieniu w toku postępowania - wskazano, że skarżąca nie przedstawiła nowych okoliczności. Wskazane zaś we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczności były brane pod uwagę przy podejmowaniu pierwszej decyzji. W skardze M. B. podniosła, że "zaskarżając przedmiotową decyzję motywuje to wyjątkowo trudnymi warunkami materialnymi i życiowymi". In concreto była to powódź w 2001 r., która zniszczyła całe zbiory, upadki trzody chlewnej, konieczność utrzymania trojga uczących się dzieci, a także choroby w rodzinie. Z kolei w 2006 r. była susza, a wiosną tego roku uprawy wyległy, co uniemożliwiło uregulowanie zaległych odsetek. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zbieżne z motywami zaskarżonego aktu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, że sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako Pr. o p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. W powyższym kontekście - oceniając wniesiony środek zaskarżenia - wskazać trzeba, iż: I. Na wstępie wskazać należy, że w decyzji z dnia [...].12.2006 r. brak jest jakichkolwiek ustaleń faktycznych, które odnosiłyby się do przesłanek umorzenia odsetek od zaległych składek. Organ jedynie ogólnikowo stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów dających podstawę do zmiany wcześniejszej decyzji. Tymczasem zarówno w decyzji pierwszoinstancyjnej, jak też drugoinstancyjnej należy ustalić stan faktyczny; w niniejszej sprawie będzie to konieczność ustalenia jakie są rzeczywiste dochody gospodarstwa prowadzonego przez skarżącą i czy osiąga ona inne przychody. Należy także ustalić wysokość wydatków i dokonać stosownego bilansu. Precyzyjne określenie tych składników umożliwi precyzyjne zastosowanie treści norm odnoszących się do kwestii umorzenia odsetek w świetle treści art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. II. W sprawie zgromadzono też materiał dowodowy, który nie został ani dostrzeżony, ani zinterpretowany. Wskazać chociażby należy na protokół z przeprowadzonej wizytacji w gospodarstwie płatnika, który zawiera szereg informacji o stanie majątkowym wnioskodawczyni. Próżno szukać w motywach decyzji odniesienia do zawartych tam informacji. III. W sprawie należy również ustalić wysokość wydatków związanych ze studiami i nauką dzieci skarżącej. To samo należy uczynić w odniesieniu do nakładów na leczenie męża skarżącej (katalog schorzeń ustalił KRUS na str. 50 akt adm.). Zdaniem Sądu są to wydatki znaczące - być może przekraczające dochodowość gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżącą. IV. Powyższe wady przeprowadzonego postępowania - których efektem są ogólnikowe stwierdzenia i brak precyzyjnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego - uniemożliwiają prawidłowe orzekanie w sprawie. Normy prawa materialnego można zastosować dopiero wówczas, gdy nie budzą wątpliwości kwestie mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Tak więc - wbrew twierdzeniom zawartym w decyzji z dnia [...].12.2006 r. - "wysokie koszty związane z nauką i utrzymaniem córek nie były brane w ogóle pod uwagę, albowiem ich wysokości nie ustalono. To samo należy odnieść do "sytuacji finansowej powodowanej złym stanem zdrowia" męża skarżącej, skoro nie ustalono wydatków na jego leczenie. V. Mając na względzie powyższe należało - stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzec jak w sentencji wyroku (bez wątpienia mamy do czynienia z naruszeniem prawa, tj. przepisów k.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy).