V SA/Wa 910/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy E. K. (dalej: "Skarżąca" lub "Strona") wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, podstawą utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 1.686,43 zł, dochód z działalności gospodarczej w wysokości 871,42 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny (153 zł). Do stałych miesięcznych wydatków i zobowiązań Skarżąca zaliczyła raty kredytowe (200 zł), koszty energii, wody i gazu (łącznie 390 zł), koszty telefonów (200 zł), wydatki na leki i lekarstwa (łącznie 550 zł) oraz wydatki na opał w wysokości 6.000 rocznie. Skarżąca jest współwłaścicielką mieszkania spółdzielczego własnościowego o wartości 90.000 zł i nie wykazała innego majątku. Wyjaśniła, że mieszka w domu jednorodzinnym, którego właścicielką jest jej córka. Skarżąca jest osobą samotną, posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Strona przedstawiła zeznania podatkowe PIT-36 za lata 2016-2017, księgę przychodów i rozchodów za okres: styczeń-maj 2018 r., zaświadczenie urzędu skarbowego z 10.05.2018 r. o dochodach uzyskanych w okresie od 01.01.2017 r. do 31.12.2017 r., wyciągi z rachunków bankowych, dwie umowy pożyczki wraz z harmonogramami spłat, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stwierdzające niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym z (...) kwietnia 2018 r. oraz orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność w stopniu znacznym z (...) lutego 2012 r., decyzję o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 2016-03-(...) do 2018-03-(...), zestawienie wydatków na leki i leczenie oraz kserokopie faktur potwierdzających wydatki. Skarżąca wyjaśniła, że nie uzyskuje dochodów z wykazanego na formularzu PPF mieszkania. Mieszka w nim w czasie wolnym oraz gdy odwiedza rodzinę i znajomych. Wskazała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z córką i samodzielnie ponosi koszty utrzymania domu. Jej córka mieszka za granicą. Ponadto wyjaśniła, że do (...) marca 2018 r. przysługiwał jej zasiłek pielęgnacyjny w związku z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu znacznym. W orzeczeniu o niepełnosprawności wydanym (...) kwietnia 2018 r. stwierdzono niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Oświadczyła, że od stycznia do czerwca 2018 r. poniosła wydatki na lekarstwa w kwocie 1.715,93 zł, jej wydatki na miesięczne utrzymanie (jedzenie, napoje, środki czystości, zabiegi pielęgnacyjne) wynoszą około 1.500 – 1.600 zł. Powtórzyła, że w ciągu roku oszczędza środki finansowe na zakup opału w okresie grzewczym, a w 2017 r. wzięła na ten cel kredyt. Wyjaśniła, że podstawową formą rozliczeń z kontrahentami jest forma gotówkowa, a dwóch klientów przesyła należności na konto firmowe. Wymieniła główne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Mając na uwadze powyższe uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazać należy, że Skarżąca posiada stałe źródło dochodu tj. emeryturę w wysokości 1.686,43 zł oraz prowadzi działalność gospodarczą (usługi księgowe), z której również uzyskuje dochód . Na formularzu PPF wykazała z tego tytułu dochód w wysokości 871,42 zł. Z nadesłanego do tut. Sądu rozliczenia działalności za okres od stycznia 2018 r. do maja 2018 r. wynika, że Strona we wskazanym okresie uzyskała dochód w wysokości 9.256,46 zł, co w przeliczeniu na pięć miesięcy 2018 r. daje dochód w wysokości miesięcznej 1.851 zł. Zauważyć również należy, że Strona ponosi miesięczne wydatki na zakup literatury fachowej, szkolenia, składki członkowskie, ale również na utrzymanie ogrodu. Nie negując prawa Strony do swobodnego dysponowania posiadanymi środkami pieniężnymi, a nawet zakładając konieczność ponoszenia określonych kategorii wydatków w związku z rodzajem prowadzonej działalności należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy nie przysługuje każdej osobie, która oświadcza, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ale jedynie osobom znajdującym się w sytuacji na tyle trudnej, że poniesienie kosztów postępowania sądowego zmuszałoby do ograniczenia podstawowych wydatków na utrzymanie. Przesłanką zwolnienia od koszów postępowania nie jest brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu i konieczność ograniczenia innych wydatków. Dlatego nie jest argumentem uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych brak oszczędności, a nawet brak możliwości ich zgromadzenia. Skarżąca posiada dwa źródła dochodu, już chociażby z tego względu możliwość zwolnienia jej z kosztów postępowania jest znacznie ograniczona. Pod uwagę wziąć ponadto należy, że Skarżąca jest współwłaścicielką mieszkania spółdzielczego położonego w J.G. Potencjalnie posiadany lokal mieszalny mógłby stanowić kolejne źródło dochodu, ale Strona nie czerpie z niego korzyści, ponieważ, zgodnie z wyjaśnieniem, przebywa w nim w czasie wolnym oraz w związku z odwiedzinami rodziny i przyjaciół. Zauważyć również należy, że miejsce prowadzenia działalności gospodarczej i adres zamieszkania Strony są takie same. Skarżąca nie złożyła w tym zakresie wyjaśnień, ale ocena materiału dowodowego pozwala stwierdzić, że prowadzi biuro w tej samej nieruchomości, w której mieszka. Powyższe może oznaczać, że koszty ponoszone na utrzymanie domu, w tym np. koszty mediów stanowią przynajmniej w części koszty prowadzonej działalności gospodarczej. W konsekwencji zmniejszają uzyskiwany przychód z działalności, a równocześnie zmniejszają wydatki na niezbędne utrzymanie. Dodatkowo wskazać należy, że według zeznań podatkowych PIT-36 za lata 2016 – 2017 Strona wykazała nadpłatę w podatku w kwocie odpowiednio 1.498 zł oraz 1.870 zł. Nadpłata, którą urząd skarbowy przelał na konto bankowe Strony w dniu 17 kwietnia 2018 r. jest wyższa od łącznych wpisów należnych w sześciu sprawach wszczętych przez Skarżącą przed tut. Sadem. Wpis sądowy, od uiszczenia którego zależy rozpoznanie niniejszej sprawie wynosi 100 zł, a łączna kwota od uiszczenia której zależy rozpoznanie skarg Strony przez tut. Sąd wynosi 600 zł. Reasumując, Strona nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Strona uzyskuje stały dochód, posiada majątek, ma zapewnione potrzeby mieszkaniowe. Jej sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.