V SA/Wa 914/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: ZUS) utrzymał w mocy własną decyzję za [...] sierpnia 2010 r. o odmowie umorzenia należności, do których opłacenia Z. S. (zwany dalej: skarżącym) został zobowiązany decyzją z [...] października 2009 r., w łącznej kwocie [...] zł. Na kwotę zaległości składały się składki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 12.2003 – 06.2005 w kwocie [...] zł, ubezpieczenia zdrowotne za okres 01.2004 – 06.2005 w kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w za okres 01.2004 – 06.2005 w kwocie [...] zł. Ponadto zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję z [...] sierpnia 2010 r. w zakresie umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za ubezpieczonych nie będących płatnikami w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy wyjaśniając, iż [...] października 2009 r. ZUS wydał decyzję stwierdzającą, że jako wspólnik spółki jawnej D. skarżący odpowiada całym swoim majątkiem za nieopłacone przez spółkę należności z tytułu składek za okres 12.2003 do 06.2005 w łącznej kwocie [...] zł. Skarżący pismem z [...] listopada 2009 r. złożył wniosek o umorzenie wyżej wymienionego zadłużenia uzasadniając swą prośbę trudną sytuacją materialną. Po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego ZUS decyzją z [...] sierpnia 2010 r. odmówił skarżącemu wnioskowanego umorzenia. Pismem z [...] września 2010 r. skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności. Stwierdził, że obecnie jego sytuacja finansowa uległa dalszemu pogorszeniu. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ZUS ponownie przeprowadził postępowanie i dokonał oceny stanu prawnego sprawy oraz faktycznej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Stwierdził, że na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, ze zm.; zwanej dalej: u.s.u.s.), Prezes ZUS może umorzyć należności z tytułu składek tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje; 2. Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż nie było prowadzone postępowanie upadłościowe; 3. Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż skarżący osiąga dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę. 4. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występiła, gdyż nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne. 4a. Wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. Nr 137, poz. 1543), koszty upomnienia wynoszą czterokrotną wartość opłaty dodatkowej pobieranej przez państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "Poczta Polska" za polecenie przesyłki listowej, tj. aktualnie koszty upomnienia wynoszą 8,80 zł. 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż w stosunku do należności skarżącego nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne. 6. Jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne - okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż skarżący otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. W świetle powyższego ZUS stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie ww. przepisu. Ponadto ZUS wskazał, że należności Zakładu z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy: 1. gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Analizując sprawę w aspekcie § 3 powołanego rozporządzenia, ZUS wskazał, że skarżący z żoną posiada rozdzielność majątkową, żona skarżącego od dwóch lat leczy się i korzysta z rehabilitacji. Sam skarżący ma problemy ze słuchem czego konsekwencją była konieczność zakupu [...], ponadto choruje na [...]. Na lekarstwa skarżący miesięcznie wydaje kwotę około [...] zł. Organ ustalił, że skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący zgłosił prowadzenie działalności gospodarczej jako wspólnik w firmie D. sp. jw. i do chwili wydania decyzji nie została odnotowana informacja o likwidacji działalności. Organ ustalił na podstawie zeznań podatkowych PIT-37, że w 2008 r. skarżący uzyskał przychód w wysokości [...] zł, a w 2009 r. w wysokości [...] zł. Skarżący zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z [...] stycznia 2006 r. posiada zaległości do uregulowania na rzecz S. w W. w kwocie [...] zł i w kwocie [...] zł z tytułu kosztów postępowania. ZUS wskazał, że skarżący posiadał zaległość wobec [...] w łącznej wysokości [...] zł, które spłacił w trzech ratach. Skarżący nie posiada majątku rzeczowego i nie figuruje w centralnej ewidencji pojazdów. Skarżący jest zatrudniony w firmie E. S.A., gdzie otrzymuje miesięczne wynagrodzenie ze stosunku o pracę w wysokości średnio miesięcznie [...] zł brutto (średnia z miesięcy 10,11,12/2010 r.). Z przedłożonego przez skarżącego przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę wynika, że za miesiąc czerwiec 2010 r. w kwocie [...] zł oraz zaświadczenie o zarobkach z [...] października 2010 r., gdzie średni miesięczny dochód netto został wyliczony z ostatnich trzech miesięcy i wynosi [...] zł, powyższe wynagrodzenie obciążone jest egzekucją komorniczą w wysokości 50% wynagrodzenia netto miesięcznie. ZUS ustalił także, że skarżący w latach od 2004 r. do 2009 r. zawarł liczne umowy kredytowe (ostatnia zawarta [...] czerwca 2009 r.) jednak na podstawie przedstawionych przez skarżącego dokumentów ZUS nie miał możliwości na ich podstawie ustalić faktycznego zadłużenia wobec banków. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wymienione ustalenia ZUS stwierdził, że w sytuacji skarżącego można mówić o znacznym utrudnieniu w zaspokajaniu potrzeb rodziny w przypadku uregulowania obciążających skarżącego, a wynikających z u.s.u.s., zobowiązań publicznoprawnych. Jednakże, norma zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., uprawnia ZUS do uznaniowego wyrażania zgody na umorzenie należności z tytułu składek. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności przy rozstrzyganiu wniosku, bowiem wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia, ZUS powinien kierować się, nie tylko dbałością o ważny interes strony, ale także wziąć pod rozwagę interes finansów ubezpieczeń społecznych, co wynika wprost z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Organ podkreślił, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia należności z tytułu składek, będącą odstępstwem od zasady równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, wynikającej z art. 2a u.s.u.s. Dlatego też, powinien stosować ten środek wyłącznie w stosunku do dłużników, których sytuacja w sposób istotny różni się od sytuacji innych płatników składek. Zdaniem ZUS, nie można przyjąć, że sytuacja majątkowa skarżącego, choć niewątpliwie trudna, w istotny sposób różni się od tej, w jakiej znajduje się ogół dłużników ZUS. Skarżący pismem z 28 marca 2011 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję ZUS z [...] lutego 2011 r. Skarżący zarzucił, że organ odmawiając umorzenia zadłużenia nie uwzględnił zadłużenia na rzecz: S. z tytułu wynajmu lokalu, w łącznej wysokości [...] zł, z tytułu kredytu [...] w kwocie [...] zł, Banku [...] z tytułu karty kredytowej w kwocie około [...]zł, Banku [...] z tytułu karty kredytowej w kwocie [...] zł, [...] karta kredytowa - kredyt odnawialny [...] zł. Skarżący podnosząc powyższy beznadziejny stan materialny, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ZUS. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że jeżeli organ na podstawie przedstawionych dokumentów dotyczących zawartych umów kredytowych nie miał możliwości ustalić faktycznego zadłużenia wobec banków, powinien zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami NSA i WSA je dokładnie wyjaśnić. Skarżący podkreślił, że jego sytuacja finansowa uległa dalszemu pogorszeniu. Na spłatę zadłużenia wobec [...] w kwocie [...], a także na przeżycie zaciągnął pożyczki bankowe i od osób prywatnych. Sytuację materialną skarżącego pogarsza fakt stan zdrowia, które systematycznie pogarsza się i wymaga kosztownego leczenia. Skarżący przedstawił także historię zadłużenia spółki jawnej D. i odmownego rozpoznania wniosku o umorzenia zadłużenia wobec ZUS złożonego w imieniu spółki. Skarżący podkreślił, że nie tylko w chwili obecnej i w najbliższych latach jest nieściągalny, a zważywszy na wiek ([...] lat) istnieje perspektywa trwałej niewypłacalności do końca życia. Skarżący podkreślił, że stara się w tej ekstremalnej sytuacji nadal spłacać zadłużenia, a nawet unika przejścia na emeryturę, mimo bardzo złego stanu zdrowia. Odkłada operację [...], aby jak najdłużej pracować i spłacać zadłużenia. Dodał, że spłaca kredyt z banku – [...], karty kredytowe z banków /[...]/ i raty komornika (1/2 pensji) na spłatę zadłużenia około [...] zł S. Skarżący wskazał – na podstawie średniej z trzech miesięcy – że z tytułu egzekucji poborów komornik otrzymuje [...] zł. netto z uznaniową premią, a skarżącemu zostaje na wszystkie wydatki i zadłużenia również: [...] zł, z których spłaca na bieżąco: z tytułu zadłużenia: w [...] zł, w [...] zł, w [...] zł. oraz [...] miesięcznie [...] zł. Z poborów na utrzymanie pozostaje mu [...] zł, na leki miesięcznie wydaje około [...] zł i posiada jeszcze długi zaciągane od krewnych i znajomych. Zdaniem skarżącego wobec niego zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Skarżący zwrócił uwagę, że na jego sytuację materialną zwracano uwagę w obszernych motywach Wojewódzkiego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co zupełnie pominięto w przedmiotowej decyzji. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przesłanki, po spełnieniu których, należności z tytułu składek mogą być umorzone zostały określone w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. u.s.u.s. Należności z tytułu składek zasadniczo mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności określone zostały w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. Na podstawie cytowanego przepisu można umorzyć należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie sądu jest oczywiste, że nie zachodzi żadna z 6 ustawowych przesłanek całkowitej nieściągalności należności, co organ trafnie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji. Od powyższej zasady istnieje wyjątek ustanowiony w ust. 3a art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w sytuacjach określonych w ust. 3a określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365). Rozporządzenie stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1), poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2), a także w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3). Z przywołanej regulacji prawnej wynika przede wszystkim, iż decyzje w przedmiocie umorzenia ww. zaległości mają charakter uznaniowy, co oznacza, że ZUS nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia nawet w przypadku spełnienia przesłanek przewidzianych w ustawie, czy w ww. rozporządzeniu, co zostało wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uznaniowość decyzji oznacza także, iż sądowa kontrola takich decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, albowiem o tym, czy składki powinny być umorzone rozstrzyga organ, a nie sąd. W zaskarżonej decyzji ZUS stwierdził na podstawie zgromadzonych dokumentów, że w sytuacji skarżącego można mówić o znacznym utrudnieniu w zaspokojeniu potrzeb rodziny w przypadku uregulowania obciążającego skarżącego zaległości, to jednak sytuacja skarżącego w istotny sposób nie różni się od ogółu sytuacji innych płatników składek, a ZUS stosuje umorzenie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. ZUS wykazał, że skarżący posiada liczne długi, w tym wobec S.,a także banków, które regularnie spłaca poprzez egzekucję komorniczą w stosunku do S., a także z własnych wpłat w stosunku do banków. Organ wykazał, że spłaty skarżącego następują z wynagrodzenia o pracę, które – jak ustalono w zaskarżonej decyzji wynosiła miesięcznie [...] zł, po potrąceniu egzekucji komorniczej skarżący otrzymywał ok. [...] zł (z treści skargi wynika, że wynagrodzenie skarżącego wynosi ok. [...], z czego otrzymuje do ręki [...] zł). Posiadanie przez skarżącego nieznacznego, lecz jednak stałego źródła dochodu, z którego mogą być potencjalnie egzekwowane między innymi należności ZUS i pozostawienie w jego dyspozycji minimalnej, lecz jednak zgodnej z przepisami prawa kwoty wolnej od zajęć komorniczych uniemożliwia przyjęcie, że spłacanie tych należności pozbawia skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, iż organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy. Wbrew twierdzeniom w zaskarżonej decyzji organ nie zakwestionował zobowiązań skarżącego opisując jego sytuacje finansową w tym zakresie. Przyznając jednocześnie, iż takie zobowiązania istnieją organ uznał, iż nie może być to przesłanką do umorzenia zaległości, gdyż stanowiłoby to uprzywilejowanie jednych względem drugich. Pogląd ten, jak najbardziej słuszny, należy podzielić zaznaczając, iż to właśnie zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek czy innych zobowiązań. Biorąc pod uwagę to, że skarżący – jak wynika z akt sprawy administracyjnej, a także treści – spłaca zadłużenia wobec podmiotów prywatnych. W ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne i nie narusza powołanych przepisów postępowania. Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, rozważając niniejszą sprawę na gruncie wszystkich regulacji dotyczących umarzania składek, w odniesieniu do interesu społecznego, jak i słusznego interesu wszystkich obywateli oraz na podstawie zebranego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, że powoływane przez skarżącego okoliczności (stan zadłużenia, jak i nienajlepszy stan zdrowia) nie oznaczają pozbawienia możliwości spłacenia zadłużenia wobec ZUS. Skoro organ rozważył wszystkie przesłanki, od zaistnienia których uzależnione jest ewentualne umorzenie zaległych składek, to fakt, iż ostatecznie odmówił ich umorzenia, nie czyni decyzji wadliwą. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji poczyniono, mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ szczegółowo zebrał, opisał i przeanalizował zebrany materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji zarówno I jak i II instancji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu, Strona miała też możliwość brania udziału w postępowaniu. W świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonana przez organ ocena sprawy nie narusza także granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego powołania się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2007 r. oraz wyrok tutejszego Sądu z 22 października 2007 r. wskazać należy, że oba wyroki dotyczyły sprawy wniosku spółki z 2005 r., a więc nie z wniosku skarżącego z [...] listopada 2009 r. będącego przedmiotem niniejszej sprawy, dlatego też nie są wiążące dla organu, jaki i Sądu. Niemniej jednak Sąd nie stwierdził aby organ przy rozpatrywaniu przedmiotowego wniosku naruszył w sposób istotny przepisy postępowania, które dawałby podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca też uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności, w przypadku zmiany stanu faktycznego (pogorszenie sytuacji materialnej zdrowotnej, utraty pracy) lub uzyskaniu nowych dowodów, skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ, przy uwzględnieniu zasady uznaniowości takiego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.