V SA/Wa 920/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 7 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia ... marca 2010 r. nr ... w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu ... czerwca 2010 r. B. Ł. (zwana dalej: skarżącą) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 czerwca 2010 r. którym odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu referendarz sądowy wyjaśnił, iż na podstawie złożonych przez skarżącą oświadczeń nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku możliwości weryfikacji złożonych oświadczeń poprzez posiadane ewentualnie środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, czy posiadany majątek. Niezależnie od powyższego referendarz sądowy zwrócił również uwagę na fakt posiadania przez skarżącą samochodu osobowego, którego posiadanie i utrzymanie, jak podniósł, przekracza ramy współczesnych standardów osoby ubiegającej się o prawo pomocy. Na postanowienie to skarżąca wniosła sprzeciw, w którym opisała okoliczności wystawienia jej mandatu karnego, do którego załączyła również zeznanie podatkowe z 2008 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z 1 czerwca 2010 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 p.p.s.a. - ponoszenie przez Strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w cytowanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). W myśl art. 245 §1 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego (...). Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Oznacza to, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Analiza podanych przez skarżącą okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy nie uzasadnia stwierdzenia, iż zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. Jak wynika bowiem z akt sprawy, wobec tego, iż oświadczenia złożone przez skarżącą na urzędowym formularzu PPF z ... czerwca 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), została wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jej oraz jej rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. Ustalenia wymagało bowiem, czy skarżąca i osoby prowadzące z nią wspólne gospodarstwo domowe uzyskują jakiekolwiek dochody, a jeśli tak to w jakiej wysokości, jak przedstawiają się wydatki jej związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem, czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób i majątek ruchomy znacznej wartości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przy piśmie z ... czerwca 2010 r., nadesłała, jak stwierdziła, uzupełnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże analiza w/w pisma i jego załączników nie wskazuje, czy skarżąca posiada rachunki bankowe, czy lokaty bankowe. Sąd zwraca nadto uwagę, iż skarżąca nie nadesłała wskazanych w zarządzeniu z ... czerwca 2010 r., dokumentów, tj. wyciągu z rachunku bankowego za okres trzech miesięcy, zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, emerytur. Nie sposób jest tym samym dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku możliwości weryfikacji złożonych oświadczeń poprzez posiadane ewentualnie środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, posiadany majątek. Nie bez znaczenia jest, w ocenie Sądu, również fakt, iż mąż skarżącej jest doktorem nauk medycznych i czynnym lekarzem g. (co wynika z informacji zamieszczonej na stronie internetowej), w związku z powyższym prowadząc działalność gospodarczą winien jest posiadać rachunek bankowy. W tym miejscy wyjaśnić należy, iż kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Z akt sprawy wynika, iż skarżąca w toku postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy nie nadesłała zaświadczeń dotyczących uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Nadesłanie natomiast zeznań podatkowych za 2008 i 2009 rok nie dotyczy obecnych dochodów skarżącej i nie obrazuje ponoszonych przez jej rodzinę miesięcznych wydatków. Warto w tym miejscu przypomnieć, iż rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż zgodnie z oświadczeniem skarżąca posiada samochód osobowy, którego kosztów utrzymania (wydatków związanych z eksploatacją samochodu tj. rejestracją, naprawą, ubezpieczeniem itp.) nie można zaliczyć do wydatków niezbędnych. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania (v. postanowienie SN z 24 lipca 1980 r., sygn. I CZ 99/80, Lex Polonica). Skoro zatem uzyskiwane dochody lub posiadane zasoby pieniężne nie są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne), to uzasadnione jest ich przeznaczenie na koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie rozpoznania sprawy wynoszą 100 złotych. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 254 § 1 w zw. z art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.