V SA/Wa 920/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2012r. sprawy ze skargi Z.M. – T. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2011r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia kary pieniężnej na raty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz Z. M. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2011 r. nr [...] o rozłożeniu na raty nałożonej na Z.M. kary pieniężnej. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w L. nałożył na Z.M., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[...] Z.M. w L.", karę pieniężną w wysokości 30 000 zł. Pismem z dnia 6 maja 2011 r. Z.M. zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego o rozłożenie nałożonej na jego przedsiębiorstwo kary pieniężnej na 30 rat miesięcznych. Wskazał przy tym na słabą kondycję finansową firmy oraz pogłębiający się kryzys na rynku transportu drogowego. Uzupełniając złożony wniosek, przy piśmie z dnia 19 września 2011 r. załączył dokumenty wykazujące kondycję finansową prowadzonego przedsiębiorstwa. Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w L. rozpoznając ww. wniosek postanowił rozłożyć wymierzoną karę pieniężną na 12 równych rat w kwotach po 2500 zł wskazując przy tym terminy płatności ustalonych rat. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania wymieniając dokumentację finansową stanowiącą zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wyjaśniając motywy podjętej oceny wskazano m.in., że w okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku, strona uzyskała dochód brutto w wysokości 3.427,28 zł, utrzymuje w swoim gospodarstwie domowym 3 osoby, oraz że posiada inne zobowiązania cywilnoprawne. W ocenie organu I instancji sytuacja finansowa dłużnika uniemożliwia jednorazowe uregulowanie nałożonej na niego kary pieniężnej, dlatego też uzasadnione jest rozłożenie nałożonej kary na 12 równych rat po 2500 zł każda, płatnych do 10 dnia każdego miesiąca. Pismem z dnia 17 października 2011 r. Z.M. złożył do Głównego Inspektora Transportu Drogowego odwołanie od ww. decyzji organu I instancji. W treści pisma zwrócił się o rozłożenie nałożonej kary na 30 równych rat po 1000 zł każda. Wyjaśnił, że rata o wysokości 2500 zł jaką ustalił organ, jest dla niego za wysoka i w konsekwencji spowoduje ogłoszenie upadłości prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Rozpoznając ww. odwołanie Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono dotychczasowy stan faktyczny sprawy oraz treść zastosowanych przepisów prawa. Zdaniem organu w przypadku decyzji rozkładających karę pieniężną na raty szczególnie istotne jest dostosowanie ich do możliwości finansowych wnioskodawców, tak aby były obiektywnie możliwe do spłaty. Na podstawie oceny dochodów i wydatków zainteresowanego organ drugiej instancji doszedł do wniosku, że mimo licznych wydatków Z.M. jest w stanie dokonywać spłaty nałożonej kary pieniężnej w ratach miesięcznych w wysokości 2500 zł. Podkreślono, iż wysokość ustalonej raty stanowi 14% ogółu ponoszonych przez niego miesięcznie kosztów. Wartość ta wskazuje zdaniem organu, iż kwota 2500 zł jest dla wnioskodawcy odpowiednia. Przytaczając treść przepisu art. 57 u.f.p. wskazano, iż organ w badaniu tego typu sprawy kieruje się możliwościami płatniczymi strony, mając także na względzie interes Skarbu Państwa. Pismem z dnia 18 stycznia 2012 r. Z.M. złożył do tut. Sądu skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. zarzucając naruszenie art. 57 ustawy o finansach publicznych oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W ocenie skarżącego większą korzyścią dla interesu Skarbu Państwa będzie, gdy prowadząc działalność gospodarczą spłacał będzie zaległą kwotę po 1000 zł miesięcznie wraz z bieżącymi podatkami, niż gdyby miał zaprzestać wszelkiej działalności gospodarczej, ogłosić swoją upadłość i spłacić nałożoną karę w 12 ratach. Główny Inspektor Transportu Drogowego w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko organów administracyjnych wyrażone w sprawie. W trakcie rozprawy w dniu 13 listopada 2012 r. skarżący oświadczył, iż z całości przedmiotowego zadłużenia zostało mu jeszcze do spłaty około 4000 zł, bowiem reszta nałożonej na niego kary została wyegzekwowana w trybie egzekucji administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnić trzeba, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art.57 pkt 3, art.60 i art. 64 ust.1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz. U. nr 157, poz. 1240 ze zm., dalej: u.f.p.). Art. 64 ust.1 u.f.p. stanowi, że właściwy organ może na wniosek zobowiązanego udzielać określonych w art.55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art.60. Art.60 u.f.p. stanowi, że środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym, są wymienione w tym przepisie dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w tym wymienione w punkcie 7 dochody pobieranie przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Ulgi określone w art. 55 u.f.p. to możliwość umorzenia należności w całości albo w części, odroczenie spłaty lub rozłożenie na raty. Z kolei art. 57 pkt 3 u.f.p. stanowi, że na wniosek dłużnika płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Powyższy przepis oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (należności mogą być rozkładane na raty), co oznacza, że decyzja w tym przedmiocie przysługuje każdorazowo organowi. Zaznaczyć należy, że w również przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w omawianym trybie, kontroli sądowej podlega to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej oraz czy w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego. Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że przy jego wydaniu doszło do naruszenia zarówno przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jego wynik, jak i przepisu prawa materialnego. Należy przypomnieć, że zgodnie z przywołanym wyżej przepisem art.57 pkt 3 u.f.p., przesłanki, które organy orzekające winny były rozważyć oceniając możliwość rozłożenia na raty zobowiązania skarżącego, to w szczególności jego możliwości płatnicze oraz uzasadniony interes Skarbu Państwa. W rozpoznanej sprawie organ odwoławczy z jednej strony przyznał, że skarżący spełnia przesłankę dopuszczającą częściowe uwzględnienie wniosku, albowiem jego możliwości finansowe nie pozwalają na jednorazową spłatę wymierzonej kary pieniężnej, z drugiej zaś nie uwzględnił wniosku o rozłożenie należnej kwoty na 30 rat po 1000 zł . Należy mieć tutaj na względzie, że skarżący wniosek swój uzasadniał trudną sytuacją w usługach transportowych, słabymi wynikami finansowymi prowadzonego przedsiębiorstwa, oraz znacznymi kosztami prowadzonej działalności gospodarczej. W odwołaniu od rozstrzygnięcia organu I instancji wskazywał również, iż w interesie Skarbu Państwa jest aby jego przedsiębiorstwo mogło przetrwać trudny okres spłacając w ratach po 1000 zł nałożoną karę pieniężną, co oznaczać będzie także odprowadzanie bieżących podatków/opłat wobec Skarbu Państwa. Ustalenia faktyczne, które poczyniły organy orzekające w celu określenia możliwości płatniczych skarżącego, to ustalenie, że w okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku strona uzyskała dochód brutto w wysokości 3 427,28zł., że ma na utrzymaniu dwoje dzieci i żonę oraz posiada inne zobowiązania cywilnoprawne, w tym opłaca raty leasingowe. Z oświadczenia strony, ani z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika, że kwota 3 427,28 zł stanowi dochody miesięczne ale, że jest to dochód za 3 miesiące. Sprzeczne z tak ustalonym stanem faktycznym jest przyjęcie przez organy orzekające, że strona (która uzyskała w okresie 3 miesięcy dochód w kwocie niewiele przekraczającej 3000 zł) będzie w stanie spłacać raty w wysokości 2 500 zł miesięcznie (czyli 7 500 zł. w okresie 3 miesięcy). Uzasadniając wysokość ustalonych rat, organ II instancji stwierdził, że miesięczna rata wynosi 14% kosztów prowadzenia przez dłużnika działalności gospodarczej, co w ocenie organu wskazuje, że strona jest w stanie taką ratę uiścić. Stanowisko organu w tym zakresie jest niezrozumiałe. Trudno znaleźć powiązanie, a organ tego nie wyjaśnił, pomiędzy tym jaki procent kosztów stanowi rata, a możliwościami płatniczymi zobowiązanego, które winny być jedną z przesłanek uzasadniających rozłożenie należności na raty i w konsekwencji ustalenia wysokości raty. Również stwierdzenie przez organ II instancji, że " Wysokość miesięcznej raty nie jest obiektywnie wysoka z punktu widzenia zwykłych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego" nie zostało uzasadnione. Organ nie wyjaśnił, co uważa za zwykłe koszty prowadzenia tej działalności, oraz dlaczego uważa, że "rata nie jest obiektywnie wysoka" Należy podkreślić, że Główny Inspektor Transportu Drogowego działając jako organ II instancji w postępowaniu dotyczącym rozłożenia na raty kary nałożonej na przedsiębiorcę, nie jest uprawniony do ustalania jaka rata jest "obiektywnie wysoka z punktu widzenia zwykłych kosztów prowadzenia działalności...", ale jakie są możliwości płatnicze zobowiązanego. Ponadto, organ odwoławczy odnosząc się do możliwości płatniczych strony stwierdził, że ".. wysokie koszty uzyskania przychodu nie koniecznie świadczą o złej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Do kosztów uzyskania przychodu wlicza się bowiem m.in. wydatki przeznaczone na różnego rodzaju inwestycje i zakupy, które służą rozwojowi firmy, co w dalszej pespektywie pozwala przedsiębiorcy uzyskiwać wysokie dochody." Stwierdzenia powyższe są niewątpliwie teoretycznie prawidłowe. Jednak rozpoznając wniosek o rozłożenie należności na raty, organy orzekające mają obowiązek ocenić konkretne możliwości płatnicze wnioskodawcy. Dlatego prezentując przytoczone stanowisko, organ orzekający winien był ustalić, czy rzeczywiście poniesione przez stronę wysokie koszty uzyskania przychodu pozwolą mu uzyskiwać dochody umożliwiające spłatę zadłużenia w ratach w wysokości 2500 zł., a przede wszystkim , czy nastąpi to w okresie, w którym należność w ratach ma być spłacana. W przeciwnym wypadku brak było podstaw do przyjęcia, jako jednego z argumentów uzasadniających wysokość miesięcznej raty, powyższego stwierdzenia o kosztach uzyskania przychodów. W świetle powyższych ustaleń Sąd stwierdził, że organy dokonały błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przyjmując, że strona ma możliwość spłacania zadłużenia w ratach o wysokości 2500 zł miesięcznie. Ponadto Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 57 pkt 3 u.f.p. poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji, przesłanki uzasadnionego interesu Skarbu Państwa. Organy orzekające nie odniosły się do tej przesłanki. Rozpoznając sprawę ponownie organ orzekający weźmie pod uwagę również interes Skarbu Państwa, pamiętając, że nie może być on rozumiany jako partykularny interes jednostki, na rzecz której zobowiązany w konkretnej sprawie ma spłacać należności. Trzeba pamiętać, że skarżący jest funkcjonującym przedsiębiorcą, który na bieżąco realizuje swoje stałe miesięczne zobowiązania względem Skarbu Państwa (podatki bezpośrednie, ale i pośrednie, ZUS) oraz względem pozostałych podmiotów gospodarczych (leasing), a przynajmniej realizował je w dacie orzekania przez organy administracji. Nie powinno ulegać żadnej wątpliwości, iż w prawidłowo rozumianym interesie Skarbu Państwa leży umożliwienie działalności jak największej liczbie prawidłowo funkcjonujących przedsiębiorców, których dochody stanowią podstawę dochodów Skarbu Państwa. Nie jest korzystna, z punktu widzenia interesu Skarbu Państwa, taka sytuacja, w której wyegzekwowanie należności spowoduje likwidację przedsiębiorstwa, podczas gdy zapłata należności w ratach o wysokości niższej niż ustalone przez organ, pozwoliłaby na dalsze jego funkcjonowanie. Decyzja wydawana na podstawie art. 57 u.f.p. jak wskazano powyżej ma charakter uznaniowy. Szczególnie w takiej sprawie wydanie decyzji poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na warunkach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg przeprowadzonego rozumowania. Uzasadnienie decyzji w rozpoznanej sprawie nie spełnia tych wymogów. W ramach uznania administracyjnego organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza że może – w przypadku stwierdzenia przesłanek – uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 u.p.a. Ponownie rozstrzygając sprawę organ dokona oceny możliwości płatniczych skarżącego prawidłowo oceniając zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ewentualnie uzupełniając go w koniecznym zakresie oraz uwzględnieni interes Skarbu Państwa, przedstawiając wynik swoich rozważań w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c.) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. W kwestii wykonalności wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a