V SA/Wa 924/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2010r. sprawy ze skargi N. C. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia ... marca 2009 r. nr ... w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy; 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. Ł. P. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... zł (słownie: ...) w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł (słownie: ...) plus tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę ... zł (słownie: ...) oraz kwotę ... zł (słownie: ...) tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. N. C., obywatelka Republiki B., (zwana dalej: skarżącą) ... marca 2006 r. po raz pierwszy złożyła wniosek do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców o nadanie statusu uchodźcy. Wniosek uzasadniła tym, że była w L. partii, uczestniczyła w mitingach, demonstracjach, w kampanii wyborczej w trakcie wyborów do [...]. Następnie z politycznej działalności przeszła na ekonomiczną. Nie dawano jej jednak pracować, ponieważ sklep był prywatny, robili codzienne kontrole, uniemożliwiano otrzymywanie towaru w państwowych przedsiębiorstwach, codziennie w sklepie były sanitarne służby miasta. Na B. została jej córka urodzona w 1981 r., która nie może mieszkać w swoim mieszkaniu i ukrywa się u znajomych. Po przeprowadzeniu postępowania, Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców decyzją z ... marca 2007 r. nr ... postanowił odmówić nadania skarżącej statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzję tą skarżąca zaskarżyła do Rady do Spraw Uchodźców, która decyzją z ... czerwca 2007 r. nr ... utrzymała ją w mocy. Skarżąca na decyzję Rady do Spraw Uchodźców wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który postanowieniem z ... września 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2207/07 skargę odrzucił. Nie czekając na rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca ... czerwca 2007 r. złożyła do Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców kolejny wniosek o nadanie statusu uchodźcy. We wniosku tym oświadczyła, że swoje powody opuszczenia B. podała we wcześniejszej procedurze. Aktualnie oczekuje na dokumenty potwierdzające jej członkowstwo w partii politycznej, jeśli je otrzyma to dołączy do procedury. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z ... lutego 2008 r. nr ...– powołując się na art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy z 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 120, poz. 818) – postanowił umorzyć postępowanie w sprawie o nadanie statusu uchodźcy. Szef Urzędu uznał, że wszystkie okoliczności przedstawione przez skarżącą w nowym wniosku są tożsame z okolicznościami, które były już przedmiotem rozstrzygnięcia organów orzekających, postępowanie przez to stało się bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie do Rady do Spraw Uchodźców podnosząc, że decyzja z ... lutego 2008 r. nie została oparta na zasadach Konwencji Genewskiej i ustawie o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Rada do Spraw Uchodźców, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z ... marca 2009 r. nr ... – wydaną na podstawie art. 40 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz art. 89p ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 128, poz. 1176, ze zm.) – umorzyła postępowanie z powodu niedopuszczalności wniosku. W uzasadnieniu Rada do Spraw Uchodźców wyjaśniła, że nie kwestionuje stanowiska organu I instancji, że postępowanie należało umorzyć, ponieważ skarżąca nie przedstawiła wskazanego przez nią we wniosku dokumentu potwierdzającego członkowstwo w partii politycznej, przez co nie przedstawiła żadnych nowych okoliczności ponad te, które zostały zbadane w pierwszym postępowaniu zakończonym decyzją z ... czerwca 2007 r. Jednakże – zdaniem Rady do Spraw Uchodźców – należało zastosować inną podstawę prawną decyzji, bowiem ... maja 2008 r. weszła w życie ustawa z 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 70, poz. 416). Zgodnie z przepisem art. 14 tej ustawy – do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Znowelizowana ustawa, na podstawie art. 40 ust. 1 umożliwia wydanie decyzji przez organ prowadzący postępowanie o umorzeniu postępowania w powodu niedopuszczalności wniosku. Wniosek zaś jest niedopuszczalny (art. 40 ust. 2 pkt 2), gdy po otrzymaniu decyzji ostatecznej o odmowie nadania statusu uchodźcy wnioskodawca złożył nowy wniosek oparty na tych samych podstawach. Biorąc pod uwagę to, że w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka opisana w art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o udzieleniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, Rada do Spraw Uchodźców orzekła o umorzeniu postępowania z powodu jego niedopuszczalności. Na powyższą decyzję Rady do Spraw Uchodźców skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie w całości. W obszernej skardze skarżąca podkreśliła, że nie było podstaw do umorzenia postępowania i sprawa powinna być załatwiona merytorycznie. Skarżąca stwierdziła, iż wobec niej zachodzą przesłanki do nadania jej statusu uchodźcy, a także zwróciła uwagę na swój zły stan zdrowia. Ponadto zarzuciła organom niewyjaśnienie w dostateczny sposób wszystkich okoliczności sprawy oraz brak uzasadnienia dlaczego wersja skarżącej została uznana za niewiarygodną. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej odrzucenie z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia oraz alternatywnie o oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 27 stycznia 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 1208/09 odrzucił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Postanowienie to – w wyniku złożenia skargi kasacyjnej – zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 675/10. Pismem procesowym z ... lipca 2010 r. pełnomocnik z urzędu skarżącej poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) Sądy sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Równocześnie należy zauważyć, że Sąd nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi jak też powołaną podstawą prawną. W sprawie niniejszej ma miejsce właśnie sytuacja, gdzie skarga podlega uwzględnieniu jednak z innych przyczyn, niż podniesione w niej zarzuty. Stwierdzić bowiem trzeba, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego dotknięta jest wadą nieważności. Zgodnie z art. 4 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – do postępowań w sprawach uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Rozpoznając odwołanie skarżącej od decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z ... lutego 2008 r., Rada do Spraw Uchodźców orzeka w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego – tj. w myśl regulacji art. 138 k.p.a. Przepis ten stanowi w § 1, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1. utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2. uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3. umarza postępowanie odwoławcze. Powołany przepis, jak z niego wynika, zawiera zamknięty katalog sposobów rozstrzygnięć podejmowanych przez organy odwoławcze. O tym, iż jest to katalog zamknięty świadczy kategoryczne, enumeratywne wyliczenie zachowań organu drugiej instancji. Każde inne rozstrzygnięcie jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Przepis art. 138 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Przepis ten w omawianym zakresie nie budzi również wątpliwości interpretacyjnych, ponieważ utrwalone jest stanowisko orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle art. 138 § 1 i § 2 k.p.a., "iż określone w art. 138 § 1 i § 2 kpa rodzaje rozstrzygnięć są bezwzględnie wiążące w tym znaczeniu, że decyzja, która nie mieści się w ramach tego przepisu, stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA z 10 marca 1993 r. NSA 1245/92 IV SA 1252/92 nie publ.). W przedmiotowej sprawie Rada do Spraw Uchodźców decyzją z ... marca 2009 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, umorzyła postępowanie z powodu niedopuszczalności wniosku. Treść sentencji zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Zważyć bowiem należy, iż w postępowaniu odwoławczym jedynie uchylenie decyzji organu I instancji w całości lub w części daje możliwość orzekania merytorycznego w uchylonym zakresie (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.). Konsekwencją prawną jest, zatem stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zwalnia to równocześnie Sąd z obowiązku merytorycznego rozpoznania zarzutów skargi, skoro dotyczą decyzji nieważnej. W ponownie prowadzonym postępowaniu Rada do Spraw Uchodźców winna więc pamiętać o treści art. 138 k.p.a. i katalogu rozstrzygnięć wiążących dla organu odwoławczego, wymienionych w tym przepisie. Z wymienionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.