V SA/Wa 947/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska (spr.), Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2008 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; oddala skargę. Wnioskiem z [...] kwietnia 2007r. B. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w kwocie [...] zł., z uwagi na brak środków finansowych koniecznych dla pokrycia "należności S. P.", wniosła także o "umorzenie postępowania egzekucyjnego". W uzasadnieniu wskazała na sytuację majątkową, która "w żadnym stopniu nie pozwala na zaspokojenie należności S. P.". Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. decyzją z [...] października 2007r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007r. nr 11 poz. 74 ze zm. zwana dalej usus) odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż z kwestionariusza wnioskodawczyni z [...] czerwca 2007r., dotyczącego jej sytuacji materialnej wynika, iż uzyskuje ona dochód w wysokości [...] zł. netto miesięcznie z tytułu zatrudnienia w [...] w B., jest osobą niezamężną, na jej utrzymaniu nie pozostają inni członkowie rodziny. Nie posiada nieruchomości ani wartościowego majątku ruchomego, zamieszkuje u rodzeństwa, zajmując jeden pokój i nie ponosząc przy tym kosztów jego utrzymania. Poza zadłużeniem wobec ZUS posiada zaległości płatnicze "wobec kontrahentów" na kwotę [...] zł. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie zachodzi ustawowa przesłanka całkowitej nieściągalności, należności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 usus, nie znaleziono podstaw do umorzenia należności w oparciu o ust. 3 w/w artykułu tj. z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. K. podniosła, iż sytuacja finansowa, w jakiej się znalazła nie pozwala na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych, a tym bardziej na spłatę zadłużenia z tytułu składek. W ocenie zainteresowanej organ rentowy powinien uwzględnić wyjątkową sytuację życiową w jakiej się znalazła. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] stycznia 2008r. znak: [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 w związku z art. 28 usus, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2007r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ podał, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki, niezbędne do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek, na podstawie art. 28 usus oraz Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365 - zwane dalej rozporządzeniem). Organ odwoławczy ustalił przy tym, iż od [...] 2006r. do chwili obecnej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec B. K., a zatem nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl w/w przepisu. Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby postępowanie egzekucyjne zakończyło się formalnym aktem organu egzekucyjnego, pozwalającym uznać, iż egzekucja z jej majątku okazała się bezskuteczna. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają również umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a usus, który stwarza możliwość umorzenia składek pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ rentowy wskazał, iż możliwość umorzenia należności w myśl powołanego przepisu zastrzeżona jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz znikome źródła dochodów lub ich całkowity brak jest realnie niemożliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W przedmiotowej sprawie, w opinii organu odwoławczego kwota dochodu wnioskodawczyni jest stosunkowo niska, jednak taka sytuacja ma charakter przejściowy, gdyż nie istnieją żadne przeszkody w podjęciu pracy zarobkowej [...], stwarzającej możliwość uzyskania wyższych dochodów. Z dniem [...] listopada 2007r. zainteresowana podjęła zatrudnienie w firmie [...], a zatem zdaniem organu daje to szansę uzyskania wyższego wynagrodzenia i tym samym rozpoczęcia dokonywania spłaty zobowiązań wobec ZUS, nawet w ramach umowy ratalnej dostosowanej do możliwości finansowych zainteresowanej. Organ odwoławczy podkreślił również fakt, iż ewentualne umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za okres ok. [...] lat, miałoby niekorzystny wpływ na wymiar wypłacanych w przyszłości świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę decyzji i umorzenie zobowiązania w łącznej wysokości [...] zł. Skarżąca zarzuciła organowi rentowemu przyjęcie błędnej argumentacji, iż jej sytuacja majątkowa nie jest drastyczna, a podjęcie pracy w firmie [...] daje skarżącej daleko idące możliwości finansowe. B. K. wskazuje na brak wykształcenia, wiek i inne okoliczności, które sytuują ją w pozycji ubóstwa, a którym nie jest w stanie zaradzić. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. powoływanej dalej jako ppsa), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa). Jednocześnie Sąd zaznacza, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też rozpatrując niniejszą skargę, nie mógł uwzględnić wniosku w niej zawartego "o umorzenie zobowiązania". Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 ppsa., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm. zwany dalej kpa) zasady oficjalności, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 kpa, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 3 kpa, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł. (organ rentowy ustalił kwotę [...] zł, z uwagi na fakt, iż zadłużenie z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych tj. na FUS oraz na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 30 usus, nie podlega ulgom i umorzeniom). Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 usus należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 usus.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 usus, ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 usus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 usus, wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Należności z tytułu składek mogą być również umarzane w uzasadnionych przypadkach - pomimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności - w odniesieniu do należności na ubezpieczenia ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek na zasadach określonych w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365). Zgodnie bowiem z przepisami tego rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu organ zasadnie uznał, że w niniejszym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność będąca - zgodnie z rozporządzeniem - podstawową przesłanką do ewentualnego umorzenia długu. Należy bowiem wziąć pod uwagę fakt, że skarżąca jest zatrudniona - aktualnie w firmie [...] wcześniej [...] w B., uzyskuje stały dochód (ok. [...] zł. netto), nie ma na utrzymaniu innych członków rodziny, nie ponosi dodatkowych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, gdyż zamieszkuje wspólnie z rodzeństwem [...]. Możliwe jest zatem przymusowe dochodzenie przez ZUS należności. Powyższe wskazuje, że mimo braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności nie można przyjąć, że skarżąca znajduje się w szczególnej sytuacji, o której mowa w cytowanym rozporządzeniu. Jej kłopoty zdrowotne [...] mimo przewlekłości, pozwalają na podjęcie zatrudnienia i osiąganie z tego tytułu dochodów. Z załączonych zaświadczeń lekarskich nie wynika zakaz wykonywania pracy. Prawidłowo więc organy obu instancji przyjęły, że w sprawie nie zachodzą okoliczności mogące być podstawą umorzenia należności wobec ZUS. Zdaniem Sądu instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie trudnych, a taka tu nie zachodzi. Zaś ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej, nowych źródeł dochodu bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do umorzenia należności (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 marca 2005r. IIISA/Wa 2319/04 LEX nr 164739). Obowiązkiem płatnika pozostaje zgodnie z art. 46 i 47 usus regulowanie składki na ubezpieczenia społeczne w obowiązującym terminie jak i w obowiązującej wysokości. Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.