V SA/Wa 949/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Protokolant - st. spec. Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2012r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... lutego 2011r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r. pr. M. B. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ..., w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ... W dniu ... maja 2007 r. J. P. złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w S. wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007. W dniu ... stycznia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. wydał decyzję Nr ... o przyznaniu J. P. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2006 w łącznej wysokości ... zł, w tym: z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości ... zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej – inne w wysokości ... zł, a także uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych (płatność zwierzęca) w wysokości ... Płatności przyznane przedmiotową decyzją zostały w dniu ... lutego 2008 r. przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W dniu ... kwietnia 2010 r. do ... Oddziału Regionalnego ARiMR w G., a następnie w dniu ... maja 2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w S. wpłynęło pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w S., w którym poinformowano, że J. P. w latach 2004-2007 "nie użytkowała własnych gruntów". Z załączonej do pisma KRUS dokumentacji wynika, że w dniu ... grudnia 2004 r. została podpisana między J. P. a H. S. umowa dzierżawy na okres od dnia ... grudnia 2004 r. do ... grudnia 2014 r., która w dniu ... września 2006r. uległa rozwiązaniu. Następnie w dniu ... września 2006 r. J. P. zawarła umowę dzierżawy z M. R. na okres 10 lat. W załączonych do pisma KRUS oświadczeniach z dnia ... kwietnia 2010 r. H. S. potwierdza fakt dzierżawy gruntu w wyżej wskazanym okresie, zaś J. P. stwierdza m.in., iż w okresie od dnia ... grudnia 2004 r. do dnia ... września 2006 r. dzierżawcą gruntów była H. S., zaś w okresie od dnia ... września 2006 r. do 2007 r. dzierżawcą gruntów był M. R. W związku z ujawnieniem nowych okoliczności w sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. postanowieniem nr ... z dnia ... maja 2010 r. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją nr ... z dnia ... stycznia 2008 r. w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w tym zeznań strony ustalono, iż w roku 2007 r. J. P. nie była faktycznym posiadaczem gruntów zadeklarowanych we wniosku. Stwierdzono, iż faktycznym posiadaczem gruntów była H. S. na podstawie zawartej w dniu ... grudnia 2004 r. umowy dzierżawy, a następnie M. R. na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu ... września 2006 r. W trakcie przesłuchania strona oświadczyła, iż w latach 2005-2007 nie prowadziła działalności rolniczej na działkach ewidencyjnych nr ... obręb ..., gmina ..., na które to grunty składała wnioski w Biurze Powiatowym w S. w latach 2005-2007. Decyzją z ... czerwca 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. uchylił decyzję własną z dnia ... stycznia 2008 r. oraz odmówił stronie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych. Od powyższej decyzji strona nie wniosła odwołania. Zawiadomieniem Nr ... z dnia ... listopada 2010 r. J. P. została poinformowana przez Prezesa ARiMR o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S.. Decyzją Nr ... z dnia ... grudnia 2010 r. Prezes ARiMR ustalił J. P. kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2007 w wysokości ogółem: ... zł, w tym: ... zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej, ... zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej i ... zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę. Po rozpoznaniu wniosku J. P. o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes ARiMR decyzją z dnia ... lutego 2011 r. Nr ... utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu streścił przebieg dotychczasowego postępowania. Wskazał, iż kwota płatności przekazana na rachunek strony w dniu ... lutego 2008 r. na mocy pierwotnej decyzji Kierownika Biura Powiatowego stanowi płatności pobrane nienależnie. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 40 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o płatnościach, w myśl którego Prezes ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie obranych płatności obszarowych, płatności cukrowej lub płatności od pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia ( Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006 r., str. 52, z późn. zm.), który stanowi, że terminem operacyjnym dla kursu wymiany jest data określona w art. 45 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej ( Dz. Urz. UE L 209: 11.08.2005 r., str. 1, z późn. zm.), zgodnie z którym państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę krajową kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Bank Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Natomiast kurs wymiany euro na dzień 28 września 2007 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C Nr 229/2, wynosi 3,7730 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosi 377,30 zł. Odnosząc się do zarzutów środka odwoławczego Prezes ARiMR wskazał, że postępowanie w sprawie przyznania płatności jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności. Ponadto J. P. składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 znała zasady dotyczące przyznawania płatności do gruntów rolnych. W złożonym w dniu ... kwietnia 2005 r. wniosku oświadczyła m.in., "że znane mi są skutki składania fałszywych oświadczeń oraz zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych" oraz zobowiązała się m.in. do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o każdym fakcie, który miał wpływ na przyznanie płatności od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, a w szczególności jeżeli zmiana dotyczy: wykorzystywania gruntów rolnych, wielkości powierzchni upraw, przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego, na dowód czego wnioskodawczym złożyła pod wnioskiem czytelny podpis. Za nieuzasadniony organ uznał także zarzut błędnego informowania o prawie do ubiegania się o płatność przez pracowników Agencji. Na powyższą decyzję J. P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Domagała się w niej uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzuciła jej błąd w ustaleniach faktycznych. Wskazała na fakt błędnego poinformowania przez pracowników Agencji. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik podniósł, iż Prezes Agencji ustalając płatności błędnie przyjął, iż wypłata należności nie nastąpiła z powodu błędu organu. Agencja bowiem wiedziała, że grunty są wydzierżawione, a mimo to wypłacała należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sady administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Natomiast w żadnym razie sąd nie jest władny by samodzielnie rozstrzygnąć indywidualną sprawę w zastępstwie organu administracyjnego. Podkreślenia wymaga również i to, że stosując przewidziane ustawą p.p.s.a. środki, w szczególności przepis art. 134 § 1, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Rozpatrując sprawę w powyższych granicach należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjne. Płatności bezpośrednie za rok 2007 przyznane stronie pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, a z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej – z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na finansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. a ustawy. Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom przewidzianymi dla danej płatności. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej znaczenia należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Ustalenie, że dokonano wypłaty z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu jako płatności nienależnej należy dochodzić w oparciu o przyjęte przez dane państwo procedury. W sprawie niniejszej należy przede wszystkim zwrócić uwagę na fakt, iż płatności dokonano na podstawie decyzji, która następnie w wyniku wznowienia postępowania została uchylona. Wobec powyższego z chwilą, gdy decyzja uchylająca stała się ostateczna, płatności bezpośrednie wypłacone rolnikowi z tego tytułu na podstawie uchylonej decyzji stały się płatnościami nienależnymi w rozumieniu wyżej powołanych przepisów. Na koniec należy wskazać, że w sprawie niniejszej nie ma zastosowania żadna z przesłanek wyłączających możliwość dochodzenia nienależnie pobranych płatności przewidzianych w art. 73 ust. 4 i 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE z 30 kwietnia 2004 r. ). Zgodnie z ust. 4 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Zgodnie zaś z ust. 5 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Krótsze okresy przedawnienia nie mogą zostać zastosowane, gdyż w ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, aby działała w dobrej wierze lub że nienależna płatność została przyznana na skutek błędu organu. W tym zakresie Sąd podziela szczegółowe rozważania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił. Wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu zasądzono natomiast na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a, § 6 pkt 3 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).