V SA/Wa 950/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant referent - Maryla Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2017 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... lutego 2016 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne; uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego przez płatnika składek – Z. D., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres od maja 2003 r. do października 2004 r., marzec 2005 r., maj-czerwiec 2005 r., od sierpnia 2005 r. do lutego 2006 r., do stycznia 2007 r. w łącznej kwocie 12.357,22 zł w tym odsetki za zwłokę liczone na dzień [...] listopada 2015 r. Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym . Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Z. wpłynął w dniu [...] listopada 2015 r. wniosek Z. D. będącego płatnikiem składek, o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 2003-2007 r. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że w związku z zajęciem jego wynagrodzenia z tytułu pracy wnosi o umorzenie zadłużenia ponieważ jest osobą niepełnosprawną w tragicznej sytuacji życiowej. Podkreślił również, że posiada w ZUS kapitał początkowy w kwocie kilkuset tysięcy złotych więc podtrzymuje wniosek o potrącenie należności z przedmiotowego kapitału. Pismem z dnia [...] grudnia dłużnik podtrzymał wniosek o umorzenie zaległości za lata 2003 - 2007, zaś za lata 2009-2014 r. zobowiązał się do ich regulowania w kwocie po 100 zł m-cznie. Wnioskodawca przedstawił jednocześnie dokumenty dotyczące jego stanu zdrowia oraz złożył wyjaśnienia odnośnie sytuacji życiowej. Decyzją nr [...] z [...] stycznia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia wnioskodawcy za żądany okres w postaci składek na ubezpieczenie zdrowotne i odsetek od nich w łącznej kwocie12.357,22 zł. W uzasadnieniu decyzji organ powołując art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie występuje żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w tym przepisie związku z tym brak jest możliwości rozważania umorzenia zaległości na tej podstawie. Organ ocenił również możliwość umorzenia składek wraz z odsetkami w oparciu o treść przepisów art. 28 ust.3a ustawy o s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. ( Dz. U. 2003.141.1365) w szczególności jego § 3 czyli pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i uznał, że sytuacja wnioskodawcy nie dowodzi, że spłata składek uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ ustalił, że wnioskodawca od [...] maja 2014 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych. Osiąga on dochód z pobieranego świadczenia rentowego w wysokości 1100 zł netto oraz z tytułu pracy zarobkowej w kwocie 1225 zł netto miesięcznie. Prowadzi z żoną H. D., która osiąga dochód w kwocie 1425 zł netto wspólne gospodarstwo domowe. Organ ustalił, że wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego, nie korzysta z pomocy społecznej. Ma zobowiązania prywatne w kwocie 60000 zł, zobowiązania z tytułu podatków i kredytów, które są dochodzone przez Komornika w kwocie 1750 zł., ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 700 zł oraz wydatki związane z leczeniem dolegliwości zdrowotnych w wysokości 1000 zł miesięcznie. Organ ustalił ponadto, że wnioskodawca, który określił swój stan zdrowia jako katastrofalny, miał udar mózgu, choruje na nadciśnienie, cukrzycę, otyłość. Organ wskazał także w związku z tym, że jakkolwiek wnioskodawca został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na czas określony do [...] listopada 2017 r., z możliwością pracy w warunkach pracy chronionej, to jednak z akt sprawy, nie wynika ażeby miał przeciwwskazania do wykonywania pracy, nie jest również obciążony obowiązkiem sprawowania stałej opieki nad osobą chorą, co pozbawiałoby go możliwości osiągania dochodów. Organ wskazał, że jakkolwiek nie bagatelizuje kłopotów zdrowotnych wnioskodawcy, to nie można uznać ażeby był on pozbawiony możliwości spłaty zadłużenia. Organ rozważył również ważny interes osoby zobowiązanej jak również ważny interes publiczny i wskazał, że nie przemawiają one za umorzeniem składek. Wskazał, że na obecnym etapie sprawy wnioskodawca jest w stanie spłacić istniejące zadłużenie. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Poinformował, że z żoną ma rozdzielność majątkową a mieszka u niej w kuchni, bo nie ma pieniędzy na wynajęcie mieszkania. Nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreślił, że nie jest możliwe ażeby przez kilka lat prowadząc działalność, nie płacił składek a ZUS nie zauważył tego faktu. Podkreślił, że umowę o pracę ma zawartą jedynie do grudnia 2016 r. i obawia się o to, co będzie w przyszłości. Na żądanie ZUS wnioskodawca złożył do akt umowę notarialną z dnia [...] lipca 1993 r. wyłączającą wspólność majątkową z żoną H. D. Decyzją z dnia [...] lutego 2016r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji stwierdzając brak podstaw do umorzenia należności, i zaznaczając, że w przypadku wnioskodawcy, nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek, co daje organowi potencjalną możliwość umorzenia należności. Organ ocenił także sytuację wnioskodawcy w zakresie jego ważnego interesu i dokonując ponownej analizy treści § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. uznał, że wnioskodawca, którego dochód miesięczny wynosi 2391,17 zł , nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu spłatę zaległych należności. Organ podkreślił, że według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wartość minimum socjalnego wynosi 1078,85 zł, a w kwocie tej mieszczą się wszystkie wydatki związane z utrzymaniem, leczeniem, zaspokajaniem potrzeb leczniczych. Wskazał, że płacenie składek na ubezpieczenie jest obowiązkowe a umorzenie ich jest możliwe jedynie w wyjątkowych sytuacjach, do których nie należy sytuacja okresowego braku środków na ich spłatę. Istnieje bowiem możliwość ratalnego spłacania zadłużenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnioskodawca wniósł o " rozpoznanie i wydanie orzeczenia rozwiązującego beznadziejną sytuację skarżącego". Wskazał, że w toku postępowania przedstawił swoją sytuację życiową i zdrowotną. Przypomniał, że na potrzeby swojego utrzymania potrzebuje kwoty 1750 zł, taką też sumę (1750 zł) potrąca mu Komornik. Łącznie jest to 3500zł, zaś jego dochody to 2446 zł. Ażeby przeżyć i kupić jedzenie zbiera złom, butelki, makulaturę. Wskazał, że pracuje, chociaż jest to okupione ogromnym bólem i wysiłkiem z jego strony, zważywszy na to, że przeszedł dwa udary mózgu, cierpi na chorobę kręgosłupa, nadciśnienie, cukrzycę . Podkreślił, że ubiegał się o abolicję, lecz wniosek nie został uwzględniony a nadto, że nie jest możliwe ażeby nie płacił tyle lat składek, z tym, że nie jest w stanie faktu ich zapłaty wykazać. Wskazał nadto, że obciążają go również składki z przed 13 lat, w związku z czym nie ma wiedzy, czy powinna zostać rozważona kwestia przedawnienia. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skargę należało uwzględnić. W ocenie Sądu zarzuty skargi są zasadne. W zaskarżonej decyzji organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy. Przede wszystkim należy zauważyć, że jakkolwiek skarżący twierdził, że nie jest możliwe ażeby w sposób niezauważony przez ZUS, nie płacił składek na ubezpieczenie zdrowotne, mimo że prowadził działalność gospodarczą to również podkreślał, że część z nich jest sprzed 13 lat, który to zarzut w skardze przybrał postać odwołania się do instytucji przedawnienia. Odnośnie tej okoliczności należy zauważyć, że z wniosku skarżącego wynika, że wniosek o umorzenie miał związek z wszczęciem przez organ postępowania egzekucyjnego. Mimo jednak wątpliwości skarżącego dotyczących spornych składek, organ w żaden sposób nie wyjaśnił skarżącemu, że całość składek za okres 2003-2007, w odniesieniu do których rozważana jest instytucja umorzenia podlega bezsprzecznie egzekucji, i że nie dotyczy ich przedawnienie, ewentualnie, ze kwestię tę co do zasady powinien podnosić w postępowaniu egzekucyjnym. Organ nie wskazał w decyzji od kiedy, za jakie okresy, w jakiej wysokości prowadzi postępowanie egzekucyjne w przedmiocie składek jak również w jakiej wysokości są one ściągane. Okoliczność ta w świetle twierdzeń skarżącego i ustaleń organu, że skarżący ma zadłużenia z innych tytułów, w związku z czym Komornik egzekwuje od niego 1750 zł, ma znaczenie dla sprawy. Nie jest bowiem jasne do końca, czy kwota ta w istocie jest kwotą egzekwowaną, czy też kwotą, która z racji zadłużenia skarżącego powinna taką być oraz, czy w kwocie tej mieści się też egzekucja składek i w jakiej wysokości. Zauważyć należy również, że do skargi skarżący dołączył umowę nr [...] zawartą [...] marca 2016 r. z ZUS Inspektorat w Z. w zakresie rozłożenia na raty kwoty 1227 zł za okresy od 2009 r., co przecież również wpływa na sytuację skarżącego, a czego organ powinien mieć świadomość ponieważ zadłużenie to było mu znane. Należy wskazać, że jak stwierdził skarżący na swoje utrzymanie potrzebuje on kwoty 1750 zł, czego organ nie zakwestionował, przy czym nie zauważył, że kwota ta obejmuje jedynie koszty związanych z płatnościami za mieszkanie (750 zł) i leczeniem oraz rehabilitacją (1000 zł). Organ przyjął zasadność przedstawionych kwot bez bliższego wyjaśnienia tej kwestii, przy czym całkowicie pominął fakt, że nie obejmują one kosztów żywienia, ubrania, transportu, środków czystości, co przecież należy do wydatków koniecznych. Już samo zestawienie kwot przyjętych jako obciążające skarżącego wskazuje, że dalece przekraczają one kwotę jego dochodów. Nie można przy tym w przedmiotowej sprawie przy takiej strukturze wydatków skarżącego, które nie zostały na dodatek właściwie ustalone przekonująco twierdzić, ze skarżący mimo doświadczanych trudności jest w stanie spłacać przypisane mu zaległości z tytułu składek. Dla wyjaśnienia sprawy, przy założeniu, że tylko wskazane przez skarżącego koszty utrzymania to kwota 1750 zł, nie można powoływać się na kwotę minimum socjalnego, ponieważ w sprawie rozważana jest konkretna sytuacja finansowa i życiowa skarżącego oraz możliwości spłaty przez niego zadłużenia. Trudno w sytuacji udokumentowanego stanu zdrowia, przebytych udarów, wysokiego nadciśnienia i innych chorób skarżącego, przy możliwości wykonywania pracy jedynie w warunkach chronionych uznawać, że jego trudna sytuacja życiowa jest sytuacją przejściową, chyba, że dodatkowe ustalenia dokonane w sprawie przez ZUS, który powinien zażądać od skarżącego szczegółowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji (będących odpowiedzią na konkretnie zadane pytania) pozwolą na takie stwierdzenie. Okoliczności sprawy w chwili obecnej wskazują w ocenie Sądu na to, że spłacenie należności zagrażałoby możliwości pokrywania przez skarżącego kosztów niezbędnego utrzymania. W tym stanie rzeczy należy uznać, że obowiązkiem organu jest pełne i właściwe wyjaśnienie sprawy, we wszystkich jej aspektach i dopiero po prawidłowym ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy organ powinien wydać decyzję adekwatną do ustalonego materiału dowodowego – w zgodzie z przepisami ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Mając powyższe okoliczności i uznając, że organ nie w pełni ustalił stan faktyczny, co mogłoby mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.