V SA/Wa 97/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA - Piotr Kraczowski po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania p o s t a n a w i a: – odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. Z. (dalej: "skarżąca" lub "strona") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata albo radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że nie stać jej na opłacenie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika ze względu na trudną sytuację materialną oraz osiągane dochody. Skarżąca zajmuje mieszkanie kwaterunkowe, jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą około [...] zł, a miesięczne dochody netto kształtują się na poziomie [...] zł. Opisując uzyskiwane dochody wskazała kwotę [...] zł z tytułu emerytury oraz dochód w wysokości [...] zł uzyskiwany na podstawie umowy o dzieło. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącej, wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżąca wskazała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe. W zajmowanym mieszkaniu kwaterunkowym zameldowany jest jej syn, ale prowadzi on oddzielne gospodarstwo domowe i mieszka w innym lokalu. Skarżąca opisała miesięczne wydatki na bieżące utrzymanie w łącznej kwocie [...] zł. Wyjaśniła, że środki pieniężne uzyskane w tytułu sprzedaży nieruchomości w 2008 r. darowała trzem synom ([...] zł), część uzyskanych środków przeznaczyła na likwidację prowadzonej działalności gospodarczej ([...] zł), spłaciła również kredyty bankowe i karty kredytowe zaciągnięte po śmierci męża ([...] zł), uregulowała zaległości w opłacie czynszu, energii elektrycznej i gazu ([...] zł), zapłaciła prowizję pośrednikowi z tytułu sprzedaży ziemi ([...] zł). Ponadto z uzyskanych środków przeprowadziła remont ([...] zł), płaciła ubezpieczenie przez dwa lata ([...] zł), spłaciła kredyt w ING Bank ([...] zł), kupiła laptop, drukarkę, kamerę, ubrania ([...] zł), a pozostałą kwotę [...] zł wydatkowała na utrzymanie, bieżące opłaty, ubrania i spłatę następnego kredytu. Skarżąca wyjaśniła również, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego. Do pisma załączyła zeznania podatkowe za 2009 r. i za 2010 r., kopie umowy o kredyt gotówkowy wraz z harmonogramem spłaty, paragony za luty-marzec 2011r., kserokopie rachunków z tytułu opłaty czynszowej, telefonu stacjonarnego, energii elektrycznej, gazu, kopie decyzji przyznającej emeryturę rolniczą, kopie umowy o dzieło zawartej [...] grudnia 2010 r. w sprawie badania rynku oraz umowy o pracę, świadectwo pracy, kopie umowy sprzedaży nieruchomości, kopie zgłoszeń o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych, wydruki operacji na rachunkach bankowych oraz wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 23 marca 2011 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy albowiem analiza podanych przez nią okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. Pismem z dnia 7 kwietnia 2011 r. W.Z. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła m. in. urzędowy formularz "PPF", w którym wskazała że jej dochody wynoszą [...] zł brutto miesięcznie, natomiast miesięczne wydatki [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie skarżąca będzie obowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie – wpis sądowy od skargi 571 zł), jak i jej możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym w ocenie Sądu jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Rozpatrując w tym świetle wniosek skarżącej, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem W. Z. nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w wysokości [...] zł oraz umowa o dzieło, z tytułu której skarżąca otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dodatkowych dokumentów i informacji na temat sytuacji finansowej skarżąca wykazała, że jej miesięczne wydatki na bieżące utrzymanie wynoszą [...] zł. (w urzędowym formularzy "PPF" dołączonym do sprzeciwu skarżąca podała, że wydatki wynoszą [...] zł miesięcznie). Składają się na nie opłaty na mieszkanie, energię elektryczną, gaz, rata kredytu, opłata za korzystanie z telewizji, internetu i telefonów oraz koszty miesięcznego utrzymania. Odnosząc się do przedstawionych przez skarżącą informacji zauważyć jednak należy, że miesięczne dochody są wyższe od zadeklarowanej we wniosku kwoty [...] zł. Skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych za okres od listopada 2010 r. do 28 lutego 2011r. Analiza przedstawionych wyciągów bankowych wskazuje, że w listopadzie 2010 r. na konto skarżącej wpłynęła kwota [...] zł z tytułu wykonywanej umowy o dzieło (wpłaty od G.) oraz inne wpłaty i zasilenia konta. Ponadto skarżąca otrzymuje emeryturę w kwocie [...] zł, co daje [...] zł. W grudniu na konto skarżącej wpłynęła łączna kwota [...] zł. Do dochodów skarżącej za grudzień zaliczyć również należy [...] zł z tytułu emerytury. W kolejnych miesiącach na jej konto wpłynęła kwota [...] zł (styczeń 2011r.) oraz [...] zł (luty 2011r.). Do uzyskanych dochodów doliczyć należy miesięczną emeryturę. Z wyciągu bankowego wynika również, że skarżąca spłaca ratę kredytu, opłaca ubezpieczenia. Pozostałe obciążenia są skutkiem wypłat gotówki w bankomacie, opłat związanych z prowadzeniem rachunku, realizacją zleceń stałych oraz zakupów przy użyciu karty. Trudno więc wskazać przeznaczenie środków posiadanych przez skarżącą. Ponadto skarżąca uzyskała w 2008 r. [...]zł z tytułu sprzedaży nieruchomości. Skarżąca szczegółowo opisała sposób wydatkowania uzyskanych z tego tytułu pieniędzy. Skarżąca udokumentowała, że blisko [...] zł darowała trzem synom. Pozostała kwota (ponad [...] zł), zgodnie z jej oświadczeniem została przeznaczona na likwidację prowadzonej działalności gospodarczej ([...] zł), spłatę kredytów bankowych i kart kredytowych zaciągniętych po śmierci męża ([...] zł), uregulowanie zaległości w opłacie czynszu, energii elektrycznej i gazu ([...] zł), zapłatę prowizji pośrednikowi z tytułu sprzedaży ziemi ([...] zł), remont ([...] zł), opłatę ubezpieczenia przez dwa lata ([...] zł), spłatę kredytu w ING Bank ([...] zł), kupno komputera, drukarki, kamery, ubrań ([...] zł). Pozostałą kwotę ([...] zł) wydatkowała na utrzymanie, bieżące opłaty, ubrania i spłatę następnego kredytu. W ocenie Sądu złożone wyjaśnienia, co do rozdysponowania części środków pieniężnych uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości nie są wiarygodne. Skarżąca udokumentowała darowiznę kwoty [...] zł na rzecz synów, ale nie udokumentowała innych opisanych wydatków (np. spłaty kredytów, opłaty ubezpieczenia). Ponadto jej wyjaśnienia wskazują, że skarżąca utrzymywała się z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, ponieważ znaczną ich część ([...] zł) przeznaczyła na bieżące wydatki, ubrania i opłaty. Trudno dać wiarę tym wyjaśnieniom, skoro skarżąca posiadała również stałe dochody z tytułu emerytury, wykonywanych umów o dzieło oraz świadczonej pracy. W ocenie Sądu skarżąca posiada oszczędności pieniężne ponad te, które wykazała we wniosku. Ponadto należy pamiętać, iż zgodnie z art. 897 kodeksu cywilnego, jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Obdarowany natomiast może zwolnić się z tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Popadnięcie zatem przez darczyńcę w stan niedostatku, bez względu na przyczynę, powoduje powstanie obowiązku pomocy przez obdarowanego. W przypadku natomiast nieusprawiedliwionego braku wspomożenia darczyńcy darowizna może być nawet odwołana. Tym samy w pierwszej kolejności skarżąca powinna zwrócić się o pomoc do swoich najbliższych. W związku z powyższym w ocenie Sądu nie jest zasadne przyznanie skarżącej prawa pomocy, ponieważ skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani też nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca ma zdolność kredytową, posiada stałe źródła dochodów (emerytura i umowa o dzieło) oraz uzyskuje środki pieniężne z innych tytułów (zasilanie konta, wpłaty na konto). W listopadzie 2010 r. łączny dochód z tytułu emerytury i wpłat na konto wyniósł [...] zł. W grudniu skarżąca uzyskała łączną kwotę [...] zł. W lutym 2011 r. łączny dochód z tytułu emerytury i wpłat na konto wyniósł [...] zł, a w styczniu 2011 r. – [...] zł. Uzyskiwane środki pieniężne umożliwiają więc zapłatę wpisu w kwocie [...] zł. Zauważyć również należy, że zapłata wpisu umożliwi rozpoznanie złożonej skargi przez Sąd, a pozytywne rozstrzygnięcie sprawy dla skarżącej spowoduje orzeczenie na jej rzecz zwrotu poniesionego kosztu. W tym miejscu podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o skarżącej. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegająca się o taką pomoc osoba winna więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.