V SA/Wa 977/25
WyrokWSA w Warszawie2026-02-03
Skład orzekający: Jadwiga Smołucha, Bożena Zwolenik, Robert Żukowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy utworzenie grupy producentów rolnych, która sprzedaje wyprodukowane mleko do pośrednika powiązanego osobowo z zarządem tej grupy, stanowi stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy finansowej w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich?Ratio decidendi
Sąd uznał, że utworzenie grupy producentów rolnych, która sprzedaje wyprodukowane mleko do pośrednika powiązanego osobowo z zarządem tej grupy, stanowi stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania pomocy finansowej. Działanie to jest sprzeczne z celami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich, które zakładają m.in. wspólne wprowadzanie towarów do obrotu i centralizację sprzedaży, a nie sztuczne wydłużanie łańcucha dostaw. W związku z tym, odmowa przyznania środków finansowych była zasadna.Stan faktyczny
Spółdzielnia złożyła wniosek o przyznanie środków finansowych w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" PROW na lata 2014-2020 za czwarty rok działalności. Organy administracji odmówiły przyznania środków, uznając, że spółdzielnia stworzyła sztuczne warunki do uzyskania pomocy, sprzedając mleko do pośrednika powiązanego osobowo z zarządem grupy, co było sprzeczne z celami programu. Spółdzielnia wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów prawa UE i postępowania administracyjnego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Asesor WSA - Robert Żukowski (spr.), Protokolant referent - Dariusz Bychawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2026 r. sprawy ze skargi [...] z siedzibą w P. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 10 stycznia 2025 r. nr 77/CE/D/GR/2024/ARiMR w przedmiocie odmowy przyznania środków finansowych oddala skargę.
Przedmiotem skargi [...] z siedzibą w P. (dalej "Strona", "Grupa", "Spółdzielnia" lub "Skarżąca") jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Prezes Agencji") z dnia 10 stycznia 2025 r. nr 77/CE/D/GR/2024/ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "Dyrektor ARiMR") z dnia 11 czerwca 2024 r. nr OR15/69082/0097/24 o odmowie przyznania środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich (dalej "PROW") na lata 2014-2020 w okresie od 4 października 2022 r. do 3 października 2023 r., tj. za 4 rok działalności.
Powyższe rozstrzygnięcie było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.
Z ustaleń organu I instancji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z 3 października 2019 r. nr 1/7.2019/19 Dyrektor ARiMR uznał Spółdzielnię za grupę producentów rolnych i zatwierdził plan biznesowy w zakresie produkcji produktu lub grup produktów: mleko krowie, owcze lub kozie ze względu, na które grupa została utworzona, a także dokonał wpisu grupy do Rejestru grup producentów rolnych. Następnie decyzją z 22 grudnia 2020 r. nr OR15/69082/0175/20 Dyrektor ARiMR przyznał pomoc finansową w ramach przedmiotowego działania w okresie od 4 października 2019 r. do 3 października 2024 r. tj. na okres 5 lat działalności.
Rozpoznając wnioski Skarżącej składane na pierwszy i drugi rok działalności Dyrektor ARiMR odpowiednio decyzją z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr OR15/69082/0083/21 i decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr OR15/69082/0052/22 przyznał środki finansowe w ramach przyznanej pomocy finansowej dla grupy producentów rolnych.
W toku rozpoznawania wniosku za trzeci rok działalności w dniu 11 maja 2023 r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR zwrócił się z prośbą o przeprowadzenie kontroli na miejscu w siedzibie Spółdzielni w ramach weryfikacji danych zawartych we wniosku o płatność za 3 rok działalności Spółdzielni oraz załącznikach do ww. wniosku.
W dniach 12-16 czerwca 2023 r. w siedzibie Spółdzielni odbyła się kontrola na miejscu, z której został sporządzony raport z czynności kontrolnych o numerze 09/OR15/060/23 z dnia 16 czerwca 2023 r. Jednocześnie w gospodarstwie członka Grupy Pana F. K. w dniu 13 czerwca 2023 r. inspektorzy terenowi przeprowadzili czynności kontrolne, zakończone sporządzeniem raportu z czynności kontrolnych nr 09/OR15/061/23 z dnia 13 czerwca 2023 r.
Po przeprowadzeniu postępowania, Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR kwestionując wiarygodność dokumentów przedłożonych przez Stronę w dniu 23 maja 2023 r. złożył do Prokuratury Rejonowej w P. zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 297 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, z późn. zm.), zwanej dalej "kpk".
Z uwagi na prowadzone postępowanie karne zawieszono postępowanie w sprawie wniosku o płatność za 3 rok działalności a następnie rozpoznając zażalenie na postanowienie o zawieszeniu postepowania uchylono wydane postanowienie i stwierdzono brak przeszkód do rozpoznawania przedmiotowego wniosku.
W dniu 30 listopada 2023 r. Strona złożyła wniosek o płatność w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego PROW na lata 2014-2020 za okres od 4 października 2022 r. do 3 października 2023 r., tj. za 4 rok działalności. Strona w składanym wniosku zgłosiła m.in. przychody netto grupy ze sprzedaży produktów lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona, wytworzonych w gospodarstwach jej członków i sprzedanych odbiorcom, którzy nie są członkami grupy w wysokości 5.347.830,52 zł.
Dyrektor ARiMR z uwagi na dostrzeżone nieprawidłowości pismem z 29 lutego 2024 r. wezwał do złożenia wyjaśnień dotyczących wniosku o płatność.
Strona w odpowiedzi na wezwania złożyła korekty wniosku oraz swoje wyjaśnienia w sprawie.
Następnie w dniu 8 marca 2024 r. organ pierwszej instancji wezwał Spółdzielnie do złożenia wyjaśnień dotyczących m.in.:
- wskazania odbiorców, do których przed utworzeniem [...] poszczególni członkowie sprzedawali wyprodukowane przez siebie mleko;
- wskazania do jakich spółdzielni mleczarskich należeli poszczególni członkowie [...] w roku poprzedzającym rok uznania i wpisania do rejestru grup producentów rolnych;
- wskazanie odbiorców końcowych mleczarni;
- wskazanie roli jaką pełni firma [...] Sp. z o.o. w łańcuchu dostaw mleka do odbiorcy/odbiorców końcowych (mleczarni);
- wyjaśnienia wpływu sposobu reprezentacji dwóch stron umowy sprzedaży mleka, tj. [...] oraz [...] sp. z o.o. przez te same osoby: J. M. i K. M. na negocjacje pomiędzy stronami;
- wyjaśnienia czy każdy z członków grupy podejmuje samodzielnie decyzje dotyczące produkcji mleka;
- wyjaśnienie kwestii celu utworzenia dwudziestu siedmiu spółdzielni produkujących mleko w których w zarządach zasiadają te same osoby oraz kwestii ewentualnego konfliktu interesów wynikających z takiego działania.
Odpowiadając na powyższe wezwanie Strona złożyła szerokie wyjaśnienia w sprawie.
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2024 r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował Grupę o włączeniu do akt sprawy dodatkowego materiału dowodowego w postaci dokumentacji dotyczącej postępowań prowadzonych w sprawie uznania grupy producentów rolnych oraz przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 dot. poniższych grup producentów rolnych:
1. [...],
2. [...],
3. [...],
4. [...],
5. [...],
6. [...],
7. [...],
8. [...],
9. [...],
10. [...],
11. [...],
12. [...],
13. [...],
14. [...],
15. [...],
16. [...],
17. [...].
Jednocześnie, zawiadomieniem z dnia 19 kwietnia 2024 r. Grupa została poinformowana o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań.
Dyrektor ARiMR decyzją z dnia 11 czerwca 2024 r. nr OR15/69080/0095/24 odmówił Grupie przyznania środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego PROW na lata 2014-2020 w okresie od 4 października 2021 r. do 3 października 2022 r. tj. za 3 rok działalności.
Decyzją z tego samego dnia 11 czerwca 2024 r. nr OR15/69082/0097/24 odmówił Grupie przyznania środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego PROW na lata 2014-2020 w okresie od 4 października 2022 r. do 3 października 2023 r. tj. za 4 rok działalności dotyczący sprawy niniejszej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono przebieg postępowania oraz treść zastosowanych przepisów prawa.
Organ I instancji po przedstawieniu powiązań osobowych i organizacyjnych pomiędzy kilkunastoma grupami - wyłożył, że w sprawie doszło do sztucznego multiplikowania grup w celu ominięcia limitów pomocy określonych w art. 27 ust. 4 rozporządzenia Rady (UE) nr 1305/2013. Mając na uwadze fakt, że produkt wytworzony przez członków [...] jeszcze przed powstaniem grupy sprzedawany był od większości członków do tych samych odbiorców co obecnie, należało uznać, iż działalność ww. grup i spółki [...] sp. z o.o. doprowadziła do powstania dwóch dodatkowych ogniw w łańcuchu sprzedażowym, co obniżyło pozycję producentów. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347/549 z 20.12.2013 r.), zgodnie z którym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
W dniu 4 lipca 2024 r. Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji, z zachowaniem ustawowego terminu do jego złożenia, zaskarżając ww. decyzję w całości.
W dniu 10 września 2024 r. Prezes ARiMR skierował do Strony wezwanie do złożenia wyjaśnień w zakresie sprzedaży mleka pomiędzy [...] a [...] sp. z o.o. a także przedłożenia uchwalonego statutu oraz uchwały o powołaniu [...]. Przedmiotowe wezwanie zostało skutecznie doręczone Stronie w dniu 16 września 2024 r.
W odpowiedzi na powyższe w dniu 30 września 2024 r. [...] złożyła wyjaśnienia, w których wskazała m.in., iż Zarząd [...], realizując oczekiwania Członków [...], co miesiąc podejmuje działania w zakresie negocjacji cen sprzedaży mleka. Przed każdym miesiącem, Członkowie [...] mają możliwość przedstawienia swoich oczekiwań dotyczących wysokości cen, które opierają na analizie cenników konkurencyjnych podmiotów, biorąc jednocześnie pod uwagę koszty produkcji mleka. Na tej podstawie, za pośrednictwem spółki [...] Sp. z o.o., prowadzone są negocjacje z odbiorcami. Wyniki negocjacji z odbiorcami są następnie przedstawiane Dostawcom mleka, na podstawie czego Rolnicy podejmują decyzję o dalszej współpracy z danym odbiorcą.
Jednocześnie [...] przedłożyła kopie faktur z lat 2018-2019, potwierdzających sprzedaż mleka przez członków Grupy przed Jej uznaniem, kopię statutu [...], kopie uchwał [...] wraz z protokołem z zebrania założycieli [...] poświadczone za zgodność z oryginałem.
Następnie w dniu 2 października 2024 r. Strona uzupełniła odpowiedź na wezwanie przedkładając ponownie statut Spółdzielni oraz uchwały [...] poświadczone za zgodność z oryginałem.
Prezes ARiMR w dniu 9 grudnia 2024 r. zawiadomił Stronę o włączeniu do sprawy dokumentacji zgromadzonej w postępowaniu odwoławczym od decyzji Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR o odmowie przyznania środków finansowych z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Prezes ARiMR, wskazaną na wstępie decyzją z 10 stycznia 2025 r. nr 77/CE/D/GR/2024/ARiMR, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania oraz treść zastosowanych przepisów prawa. Organ odwoławczy wskazał m.in., iż w przedmiotowej sprawie dokonano analizy w zakresie wystąpienia sztucznie stworzonych warunków wymaganych do uzyskania korzyści w ramach działania "Tworzenie grup i organizacji producentów" objętego PROW 2014-2020, z zastosowaniem dyspozycji zawartych w wyroku Trybunału Sprawiedliwości (szósta izba) z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12.
Organ II instancji zwrócił tutaj uwagę, iż łączna liczba grup producentów rolnych, uznanych w kategorii mleko krowie, owcze lub kozie, w których Prezesem Zarządu, Wiceprezesem Zarządu lub Członkiem Zarządu jest K. M. lub J. M. to dwadzieścia siedem, gdzie dziesięć otrzymało wsparcie w ramach działania "Grupy producentów rolnych" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (wszystkie z nich zostały wykreślone z Rejestru grup producentów rolnych bezpośrednio po zakończeniu otrzymywania dotacji). Organ przedstawił przy tym w ujęciu tabelarycznym szczegółowe dane wszystkich powiązanych osobowo Spółdzielni.
Ponadto na powiązania pomiędzy grupami (zorganizowanych w formie spółdzielni) wskazuje również załącznik MŚP, w którym na dzień dzisiejszy wykazano czterdzieści dziewięć podmiotów, w tym dwadzieścia siedem grup uznanych w kategorii produktu: mleko krowie, siedemnaście grup uznanych w innych kategoriach produktów oraz pięć przedsiębiorstw ([...] sp. z o.o., [...] sp. z o.o. Sp. k, [...] sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz [...] Sp. z o.o.), należących do Pana J. M. i Pana K. M. Wskazano przy tym, iż [...] Sp. z o.o., [...] sp. z o.o. sp. k, [...] sp. z o.o. skupują mleko od wyżej wymienionych grup, lecz nie są zakładami przetwórczymi mleka lecz jedynie pośrednikami.
Strona w czwartym roku korzystania z pomocy tj. w okresie od dnia 4 października 2022 r. do dnia 3 października 2023 r. sprzedawała mleko surowe do jednego podmiotu: [...] sp. z o.o. a w podmiocie tym Prezesem Zarządu jest K. M., a wiceprezesem Zarządu jest J. M. Głównym przedmiotem działalności spółki jest sprzedaż hurtowa mleka, wyrobów mleczarskich, jaj, olejów i tłuszczów jadalnych. W ocenie Organu II instancji sprawowanie funkcji w zarządzie wielu [...] oraz w głównym podmiocie pośredniczącym w sprzedaży przez A. M. i J. M. budzi wątpliwości w kontekście art. 56 § 3 Prawa Spółdzielczego, który stanowi, że "Członkowie rady i zarządu nie mogą zajmować się interesami konkurencyjnymi wobec spółdzielni, a w szczególności uczestniczyć jako wspólnicy lub członkowie władz przedsiębiorców prowadzących działalność konkurencyjną wobec spółdzielni.".
Organ odwoławczy odnosząc się do wyjaśnień Strony składanych w toku postępowania stwierdził, iż mleko surowe wyprodukowane przez czterech członków Grupy (D. D., W. R., T. M. oraz K.M.), zarówno przed, jak i po założeniu [...], trafia do tego samego odbiorcy ([...] K.), natomiast członkowie: J. K. i F. K. zmienili odbiorcę końcowego ([...] Sp. z o. o., [...] w K.). Podkreślono przy tym, iż wszyscy członkowie w okresie od 4 października 2022 r. do 3 października 2023 r. sprzedawali mleko surowe do ww. odbiorców ostatecznych poprzez pośrednika, którym jest [...] sp. z o.o., tj. podmiotu, którego Prezesem Zarządu jest K. M. a wiceprezesem Zarządu – J. M.
Mając na uwadze fakt, iż wartość udokumentowanych rocznych przychodów netto ze sprzedaży produktów lub grupy produktów, ze względu na które grupa została uznana zależna jest od cen uzyskanych przez grupy producentów rolnych od odbiorców za wyprodukowane produkty wątpliwości organów Agencji wzbudził sposób wyboru nabywcy produktu ze względu na który Grupa została uznana, m.in. ceny produktu w sytuacji gdy odbiorcą wyprodukowanych przez [...] produktów jest podmiot [...] sp. z o.o., kierowany przez K. M. oraz J. M. Podkreślono przy tym, iż jak wynika z akt spraw postępowań dotyczących wniosków Spółdzielni o przyznanie płatności za 1, 2 oraz 3 rok działalności jako grupa producentów rolnych, sprzedaż produktu, ze względu na który Grupa została uznana, do pośrednika [...] sp. z o.o. od początku jej powstania, poprzez wszystkie lata działalności, wynosiła 100 %.
Prezes ARiMR wskazał także odwołując się do dokumentacji zebranej w sprawie, iż sposób działania osób zarządzających Grupą przy tworzeniu w kolejnych latach kolejnych ww. grup działających jako grupa producentów rolnych w ramach PRO W 2014-2020 był identyczny w przypadku wszystkich wskazanych [...]. W każdym przypadku na zebraniach założycieli Pan M. K. przedstawiał zebranym ideę oraz celowość założenia a także gotowy do podpisania statut.
Powyższe w opinii Prezesa ARiMR świadczy o koordynacji przez K. oraz J. M. przedsięwzięciem polegającym na sukcesywnym tworzeniu nowych podmiotów w celu ubiegania się o płatności w ramach działania grupy producentów rolnych.
W ocenie Prezesa z powyższego wynika, iż produkt wytworzony przez członków [...], jeszcze przed powstaniem Grupy, w przypadku 4 z 6 członków sprzedawany był do tych samych odbiorców końcowych co obecnie. A zatem "łańcuch" sprzedaży funkcjonujący przed wpisaniem [...] do Rejestru grup producentów rolnych, został rozszerzony o dwa ogniwa jakimi są [...] oraz podmiot [...] sp. z o.o.. Ponadto rozszerzony "łańcuch" sprzedaży w żaden sposób w wyniku podjętych działań nie wyszedł z obszaru zależności tych samych osób, a mleko surowe trafia w większości do tych samych odbiorców (mleczami), co przed założeniem Grupy, z tą różnicą, że całość tego mleka jest dystrybuowana przez pośrednika powiązanego osobowo ze [...].
Powyżej opisany cykl sprzedaży pomiędzy powiązanymi podmiotami pozwala stwierdzić, iż utworzenie [...] nie przyniosło zasadniczo żadnej jakościowej zmiany, która stanowiłaby ułatwienie działania dla jej członków w zakresie spełnienia celu w postaci dostosowywania do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produktów producentów, którzy są członkami takich grup lub organizacji oraz wspólnego wprowadzania towarów do sprzedaży.
Członkowie Grupy dokonują sprzedaży 100% wyprodukowanego produktu, nie jak przed utworzeniem Grupy do wybranych odbiorców końcowych, a jedynie do podmiotu [...] sp. z o.o., będącego pośrednikiem w sprzedaży mleka do odbiorcy końcowego. Jedyną korzyścią utworzenia Grupy była możliwość uzyskania dotacji przysługującej grupom producenckim. Tym samym, Grupa stanowi sztuczną jednostkę w cyklu produkcyjnym i sprzedażowym, utworzoną w celu obejścia przepisów prawa i uzyskania korzyści finansowej w postaci płatności w ramach działania grup producentów rolnych.
Podsumowując stanowisko Organu odwoławczego wskazano, iż Grupa wypełniła zarówno obiektywny warunek do uznania, że stworzyła sztuczne warunki, tj. poprzez utworzenie [...] niezgodnie z celem wskazanym w art. 27 ust. 1 lit, b rozporządzenia nr 1305/2013 oraz subiektywny warunek, bowiem ciąg zdarzeń, związanych z powstaniem siedemnastu spółdzielni, dokonujących sprzedaży do podmiotu pośredniczącego, kierowanego przez te same osoby które pełnią funkcje zarządzające w spółdzielniach jest zamierzonym działaniem, w celu obejścia przepisów prawa, wbrew warunkom zawartym w art. 27 ust. 1 lit, b rozporządzenia nr 1305/2013 (w szczególności wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych), do realizacji którego miałoby się przyczynić utworzenie grupy producentów.
Strona nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem, iż w swojej skardze wniesionej w ustawowym terminie zarzuciła:
1. naruszenie art. 62 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz.U. UE L 435 z 6.12.2021, str. 187, z pozn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 2021/2116", przez jego błędne zastosowanie i stwierdzenie, że warunki wymagane do uzyskania korzyści z prawodawstwa rolnego zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa, podczas gdy działania skarżącego nie było sprzeczne z celami prawodawstwa i nie zostały sztucznie stworzone, skarżąca spółdzielnia jako grupa producentów nie była powiązana z innymi grupami producentów, a jej działania były zgodne z przepisami prawa;
2. niewłaściwe zastosowanie art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz art. 27 rozporządzenia nr 1305/2013 poprzez przyjęcie, że skarżąca nie wypełnia celów wspólnej polityki rolnej, jakim jest dostosowanie produkcji prowadzonej w gospodarstwach członków grup producentów rolnych do wymogów rynkowych, wspólne wprowadzanie towarów do obrotu, w tym przygotowanie do sprzedaży, centralizacja sprzedaży oraz dostarczenie do odbiorców hurtowych;
3. niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 i bezpodstawne przyjęcie, że skarżąca podjęła działanie skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego;
4. niewłaściwe zastosowanie i wykładnię art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1306/2013 poprzez niewłaściwe zdefiniowanie przesłanki subiektywnej koniecznej dla możliwości zastosowania przedmiotowej normy i przyjęcie, że wystarczające jest wykazanie istnienia elementów obiektywnych dla cech subiektywności, zamiaru działania i intencjonalności przesłanek działania w sztucznych warunkach w celu pozyskania nienależnych płatności, jak również poprzez wyłączenie z przesłanki subiektywnej konieczności wykazania wyłączności takiego celu działania, który determinuje wszelkie działania skarżącego tak w chwili powstania skarżącej spółdzielni jak i w chwili składania wniosku o przyznanie płatności.
Strona zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania tj.:
1. art. 7b k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w niepełnym zakresie w sposób nie budzący zaufania podmiotów prawa do organów administracji z uwagi na przeprowadzenie przez organ niewyczerpującego postępowania dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego (przejawiającego się w odstąpieniu przez organ od zbadania prawidłowości złożonych przez skarżącą dokumentów), ustalenia błędnego stanu faktycznego (przejawiającego się w błędnym ustaleniu, że członkowie organów skarżącej prowadzą działalność pozorną i nakierowaną na nadużycie prawa) oraz brak poszanowania słusznego interesu prawnego skarżącej przejawiającego się w realizacji uprawnionego żądania wypłaty środków pomocowych za trzeci rok działalności wobec realizacji założeń pozwalających na ubieganie się o wypłatę wsparcia;
2. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania, a w konsekwencji wydanie decyzji w sposób stronniczy i nie budzący zaufania do organów administracji publicznej poprzez przyjęcie w toku postępowania za podstawę wydanego rozstrzygnięcia okoliczności nieudowodnionych i opartych na niesłusznym przekonaniu organu w postaci uznania, że skarżąca działa w celu nadużycia prawa i prowadzi działalność pozorną, podczas gdy prawidłowe działanie organu prowadzić powinno do uznania, że nie ma podstaw do poczynienia wskazanych założeń, a w obrocie prawnym oraz w toku postępowania nie zgromadzono żadnych dowodów pozwalających na poczynienie takiego stanowiska przez organ;
3. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 8 k.p.a. poprzez wydanie kolejnej) decyzji wobec tego samego podmiotu i w tym samym stanie faktycznym wyrost będącej przeciwieństwem decyzji wydanych uprzednio (dotyczących poprzednich lat) pomimo braku zmiany stanu faktycznego sprawy skutkujące tym samym naruszeniem zasady zaufania podmiotów do organów państwa;
4. naruszenie art. 8 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji w zw. z art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 roku w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej przez naruszenie zasady równego traktowania przez uznanie, że fakt rejestracji podmiotów pod jednym adresem oraz uczestniczenie J. M. i K. M. w zarządzaniu grupami producentów rolnych jako jedni z wielu członków zarządu wskazuje na stworzenie sztucznych warunków stworzonych do uzyskania korzyści, sprzecznie z celami prawodawstwa, podczas gdy decyzje odmiennej treści wydawane są w stosunku do grup producentów rolnych, które również zarejestrowane są pod jednym adresem i w organach których występują te same osoby oraz przez odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.
W oparciu o powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie w całości obu decyzji wydanych w sprawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
W piśmie z 28 sierpnia 2025 r. Skarżąca uzupełniając argumentację skargi podniosła m.in., iż w dniu 3 lipca 2025 r. weszło w życie Rozporządzeni Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 czerwca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego PROW na lata 2014-2020 (Dz.U. 2025 poz. 792). W ocenie Skarżącej mając na uwadze zmiany wprowadzone tym rozporządzeniem należy uznać, iż obecnie prawodawca przesądził że za podmioty powiązane uznaje się nie tylko te powiązane z członkiem grupy lub jego małżonkiem, lecz także powiązane z samym beneficjentem (grupą producentów). Wcześniej przepisy wyliczały bowiem wyłączenia jedynie dla sprzedaży do członków, ich małżonków oraz jednostek z nimi powiązanych pomijając wprost powiązania z grupą jako podmiotem. W konsekwencji całości wprowadzonych obecnie zmian nie można uznać zdaniem Skarżącej, iż wobec działań podejmowanych przed 3 lipca 2025 r. dochodzi do stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności tylko z tego powodu, że nabywca produktów był podmiotem powiązanym z beneficjentem.
W piśmie z 8 września 2025 r. Organ ustosunkowując się do uzupełniającej argumentacji skargi wskazał, iż powoływana nowelizacja pozostaje bez znaczenia dla oceny sprawy bowiem zagadnienie sztucznych warunków do uzyskania pomocy regulowane jest przepisami prawa UE. Ponadto podniesiono, iż nowa regulacja nie działa wstecz a jej przedmiotem jest tylko wysokość pomocy w kontekście kwalifikowanej wartości produkcji sprzedanej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2026 r., poz. 143 t.j. dalej "p.p.s.a.").
W myśl art. 145 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 kpa lub innych przepisach.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Na wstępie rozważań wskazać także należy, iż sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie. Oceniając zatem stan faktyczny ustalony przez organ, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez Prezesa ARiMR szeroko omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem obowiązujących reguł procedury administracyjnej.
Kwestia sporna w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy organy zasadnie przyjęły, że Skarżąca stworzyła sztuczne warunki w celu otrzymania pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego PROW 2014-2020 za 4 rok działalności. Dodać także tutaj należy, iż tut. Sąd rozpoznawał już sprawę Skarżącej odnosząca się do 3 roku jej działalności gdzie wyrokiem z dnia 23 lipca 2025 r. oddalił skargę w sprawie o Sygn. akt V SA/Wa 905/25. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejsza w pełni podziela motywy podjęte we wskazanym wyroku i przyjmuję je kontrolując sprawę dotyczącą kolejnego (4) roku za własne.
Kluczowym zagadnieniem, koniecznym do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy, jest zatem wyjaśnienie – jak należy rozumieć pojęcie stworzenia sztucznych warunków, a więc naruszenia art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. L 312 z 23.12.1995, s. 1); dalej – "rozporządzenie nr 2988/95" i art. 62 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz. U. UE L 435 z 6.12.2021, s. 187) - dalej "rozporządzenie 2021/2116".
Zgodnie z art. 62 rozporządzenia 2021/2116, bez uszczerbku dla szczególnych przepisów prawa Unii, państwa członkowskie podejmują skuteczne i proporcjonalne kroki w celu unikania obchodzenia przepisów prawa Unii i zapewniają, w szczególności, aby osobom fizycznym ani prawnym nie przyznawano żadnych korzyści wynikających z prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa (zgodnie z tabelą korelacji zawartą w załączniku do rozporządzenia 2021/2116 dotychczas obowiązującemu art. 60 rozporządzenia 1306/2013 odpowiada aktualnie art. 62 rozporządzenia 2021/2116). Przepis ten jest interpretowany z uwzględnieniem art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2988/95, stanowiącego, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
Z przepisów tych wynika, że celem stworzenia sztucznych warunków jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Pomimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych, przyjmuje się, że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 15 listopada 2019 r. o sygn. akt I GSK 563/19 oraz z 18 listopada 2022 r. o sygn. akt I GSK 2148/18).
Omawiana klauzula obchodzenia ma generalny charakter. Nie dotyczy więc konkretnych sytuacji, które zaistniały na gruncie konkretnej płatności, lecz całości albo istotnej części zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. wyrok NSA z 8 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1621/18).
W konsekwencji należy uznać, że organ może odmówić przyznania płatności z powodu stworzenia sztucznych warunków, jeżeli przeprowadził postępowanie, w rezultacie którego udowodnił wszystkie okoliczności, które wskazują stworzenie w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania płatności. Podstawa takiego wnioskowania wynika z wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Wprawdzie zapadł on na tle nieobowiązującego już art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, niemniej treść tego przepisu odpowiada treści art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i obecnie obowiązującego art. 62 rozporządzenia 2021/2116, wobec czego aktualne pozostają tezy tego orzeczenia (por. wyroki NSA z 23 listopada 2022 r. o sygn. akt I GSK 29/19 oraz z 13 września 2022 r. o sygn. akt I GSK 2852/18). TSUE wskazał w ww. wyroku, że organ, dokonując oceny sprawy w konkretnych jej okolicznościach, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Ponadto, dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", Trybunał wskazał, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Zwrócić należy uwagę, że w najnowszym orzecznictwie dotyczącym wykładni art. 60 rozporządzenia 1306/2013, tj. w wyroku z 7 kwietnia 2022 r., w sprawie C-176/20 Trybunał wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania". W wyroku tym Trybunał nie odwołał się już do kierunkowego działania wnioskodawcy, a więc do wyłącznego celu jego działania. Oznacza to, że obecny pogląd został złagodzony w porównaniu do poprzedniego wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12, gdzie o sztucznym tworzeniu warunków można było mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy. Powyższe zmodyfikowane rozumienie pojęcia zaistnienia sztucznych warunków zostało już zaadoptowane w orzecznictwie krajowym (por. np. wyroki NSA: z 17 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 3555/18, z 22 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 44/19, z 12 października 2022 r., sygn. akt I GSK 3154/18, z 16 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 756/19, z 19 kwietnia 2024 r. sygn. akt I GSK 1380/20 i z 14 czerwca 2024 r. sygn. akt I GSK 1813/20), a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela.
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że organ – wbrew zarzutom skargi – prawidłowo zastosował art. 62 rozporządzenia 2021/2116, art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2988/95 nie naruszając przy tym art. 60 rozporządzenia 1306/2013 i w tym kontekście w sposób właściwy wyinterpretował przesłanki sztucznych warunków w rozumieniu tych przepisów, nie uzależniając ich wystąpienia od takiego zamiaru Skarżącej, który skierowany był wyłącznie na uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. Sąd podziela tym samym stanowisko organu, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że postępowanie Strony miało na celu spełnienie formalnych wymogów przyznania wnioskowanej płatności, jednakże sposób funkcjonowania Skarżącej Grupy jak i pozostałych Grup wskazanych w postępowaniu, ich działalność skupiona wokół współpracy ze spółką B-2 M Sp. z o.o., zakres tej współpracy oraz funkcjonowanie członków zarządu Spółdzielni i przedmiotowej Spółki prowadzi do wniosku, że Skarżąca stworzyła w podobny sposób warunki do uzyskania korzyści w sposób sztuczny w celu uzyskania płatności niezgodnie z założeniami i zasadami działania programu "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów".
Nie ulega wątpliwości, iż stworzony i powtarzany w innych Grupach łańcuch sprzedaży funkcjonujący przed wpisaniem Spółdzielni do Rejestru grup producentów rolnych, został rozszerzony o dwa ogniwa jakimi są [...] oraz podmiot [...] sp. z o.o.. Ponadto rozszerzony "łańcuch" sprzedaży zważywszy na skład osobowy osób zarządzających w żaden sposób w wyniku podjętych działań nie wyszedł z obszaru zależności tych samych osób, a mleko surowe trafia w większości do tych samych odbiorców (mleczami), co przed założeniem Grupy, z tą różnicą, że całość tego mleka jest dystrybuowana przez pośrednika powiązanego osobowo ze [...].
Przypomnieć tutaj należy, iż zasady przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grupy producentów i organizacji producentów" objętego PROW na lata 2014-2020 określone zostały zarówno na mocy przepisów unijnych, jak i krajowych. Zgodnie z art. 27 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.U. L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 487) - dalej "rozporządzenie nr 1305/2013", wsparcia w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 udziela się w celu ułatwienia tworzenia grup i organizacji producentów w sektorach rolnictwa i leśnictwa do celów:
a) dostosowania do wymogów rynkowych procesu produkcyjnego i produktów producentów, którzy są członkami takich grup lub organizacji:
b) wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych;
c) ustanowienia wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji, ze szczególnym uwzględnieniem zbiorów i dostępności; oraz
d) innych zadań, które mogą być prowadzane przez grupy i organizacje producentów, takich jak rozwijanie umiejętności biznesowych i marketingowych oraz organizowanie i ułatwianie procesów wprowadzania innowacji.
Rozporządzenie nr 1305/2013 utraciło moc z dniem 1 stycznia 2023 r. jednak nadal ma zastosowanie do PROW 2014-2020, na podstawie art. 154 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. (Dz. U. UE L 435 z 6.12.2021, str. 1, z późn. zm.) do dnia 31 grudnia 2025 r.
Zgodnie z przepisami prawa krajowego, zasady organizowania i funkcjonowania grup producentów rolnych reguluje ustawa z dnia 15 września 2000 r. o grupach producentów rolnych i ich związkach oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2022 r., poz. 395) – dalej "ustawa o grupach". Jak stanowi art. 3a ww. ustawy, spółdzielnia może również prowadzić działalność jako grupa, jeżeli:
1) wszyscy wchodzący w jej skład producenci jednego produktu lub grupy produktów spełniają wymagania określone w art. 2;
2) jej przedmiot działalności jest zgodny z celami określonymi w art. 2;
3) działa na podstawie aktu założycielskiego, który w stosunku do członków grupy wskazanych w pkt 1 spełnia wymagania określone w art. 4;
4) jej coroczne przychody ze sprzedaży produktów lub grup produktów wytworzonych w gospodarstwach lub działach specjalnych produkcji rolnej członków grupy wskazanych w pkt 1 stanowią więcej niż połowę przychodów spółdzielni ze sprzedaży tych produktów lub grup tych produktów;
5) określi, obowiązujące członków grupy wskazanych w pkt 1, zasady produkcji produktów lub grup produktów, w tym dotyczące ich jakości i ilości, oraz sposoby przygotowania ich do sprzedaży;
6) każdy z członków grupy wskazanych w pkt 1 w każdym roku działalności grupy produkuje oraz sprzedaje do grupy co najmniej 70% wyprodukowanych przez siebie produktów lub grup produktów, ze względu na które grupa została utworzona;
7) każdy z członków grupy wskazanych w pkt 1 przynależy tylko do jednej grupy w zakresie danego produktu lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona;
8) żaden z członków grupy wskazanych w pkt 1 nie przynależy do organizacji producentów, o której mowa w przepisach ustawy o rynkach rolnych albo ustawy o rynku mleka, utworzonej w zakresie tego samego produktu lub grupy produktów, ze względu na które grupa została utworzona.
Z kolei art. 2 ust. 1 ustawy o grupach stanowi, że osoby fizyczne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne, które w ramach działalności rolniczej prowadzą:
1) gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym lub
2) dział specjalny produkcji rolnej
- mogą organizować się w grupy producentów rolnych w celu dostosowania produktów rolnych i procesu produkcyjnego do wymogów rynkowych, wspólnego wprowadzania towarów do obrotu, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorców hurtowych, ustanowienia wspólnych zasad dotyczących informacji o produkcji ze szczególnym uwzględnieniem zbiorów i dostępności produktów rolnych, rozwijania umiejętności biznesowych, marketingowych oraz organizowania i ułatwiania procesów wprowadzania innowacji, a także ochrony środowiska naturalnego. Zaś w ust. 2 ww. przepisu wskazano, że działalność rolnicza, o której mowa w ust. 1, oznacza działalność rolniczą w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c pkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.).
Z ww. przepisu wynika istnienie niezależnych producentów działających na rynku w zakresie produkcji rolnej, którzy w celu uzyskania odpowiedniej pozycji na rynku mogą łączyć się w grupy producenckie.
Ponadto podstawy prawne organizowania oraz funkcjonowania grup producentów rolnych reguluje m.in.: ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r. poz. 2298, z późn. zm.) - dalej "ustawa PROW", rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 sierpnia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grupy producentów i organizacji producentów" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1284, z późn. zm.) - dalej "rozporządzenie wykonawcze" oraz ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199) - dalej "ustawą o ARiMR".
W rozpoznawanej sprawie bezspornie Skarżąca spełniła warunki formalne do otrzymania wnioskowanej płatności za 4 rok funkcjonowania jednakże nie wyklucza to obowiązku organu do zbadania zasadności przyznania płatności każdorazowo przy złożeniu wniosku o płatność. Jednocześnie w kontekście zarzutów skargi podkreślić trzeba, że nie można uznać za uzasadnioną tezę w przedmiotowej sprawie, iż członkowie grupy byli ostatecznymi beneficjentami pomocy. Zgodnie z ww. założeniami przepisów rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 członkowie grupy powinni być beneficjentami pomocy jednak zważywszy na ustalony schemat powstawania i funkcjonowania Spółdzielni działalność biznesowa członków zmieniła się tylko pozornie. Jak wynika z niespornych ustaleń Członkowie po powstaniu Grupy nadal dostarczali mleko do tych samych przetwórców jednakże z formalnym pośrednictwem skarżącej [...] i spółki [...] sp. z o.o.
Z powyższego wynika, że Grupa pełni w istocie funkcję pośrednika pomiędzy jej członkami, a dotychczasowymi nabywcami, a samo funkcjonowanie jej członków nie uległo znaczącej zmianie. Prowadzi to do wniosku, iż funkcjonowanie Grupy na rynku, jako odrębnego podmiotu gospodarczego, ma na celu jedynie stworzenie sztucznego podmiotu w cyklu sprzedażowym, zaś jej utworzenie nie przyniosło zasadniczo żadnej jakościowej zmiany w zakresie wprowadzania towarów do obrotu, która przyczyniłaby się w sposób realny do realizacji celów, o których mowa w art. 27 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1305/2013. Istota sztucznego stworzenia warunków do uzyskania pomocy polega w przedmiotowej sprawie na wydłużeniu łańcucha dostaw do konsumenta lub przetwórcy mleka przez dodanie niepotrzebnych ogniw w postaci skarżącej [...] i spółki [...] sp. z o.o., w miejsce skrócenia łańcucha dostaw, o którym mowa w art.5 pkt 3) lit.a) w związku z art.4 lit.a) rozporządzenia (UE) nr 1305/2013.
Słusznie organ zwracał tutaj uwagę iż przez zastosowany mechanizm "wydłużenia łańcucha dostaw" wskutek uzyskania pomocy przez skarżącą spółdzielnię i ścisłym uzależnieniu skarżącej [...] od Panów M. i Spółki [...] sp. z o.o., to właśnie ta Spółka polepszyła swoją pozycję względem przetwórców mleka, a także uzyskała przestrzeń odpowiadającą wielkości pomocy dla spółdzielni zarządzanej przez Panów M. do kształtowania relacji ekonomicznych i prezentowania sukcesów.
W związku z powyższym zasadniczy zarzut naruszenia art. 62 rozporządzenia 2021/2116 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE,EURATOM) nr 2988/95 odnoszący się do osi sporu w zakresie "Sztucznych warunków" w ocenie Sądu uznać należało za nieuzasadniony.
W zakresie zarzutu naruszenia art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz art. 27 rozporządzenia nr 1305/2013 poprzez przyjęcie że skarżąca nie wypełnia celów wspólnej polityki rolnej, jakim jest dostosowanie produkcji prowadzonej w gospodarstwach członków grup producentów rolnych do wymogów rynkowych, wspólne wprowadzanie towarów do obrotu, w przygotowanie do sprzedaży, centralizacja sprzedaży oraz dostarczenie do odbiorców hurtowych, wskazać należy, iż Sąd nie dopatrzył się powoływanych naruszeń.
W kontekście stanu faktycznego ustalonego w sprawie i dokumentacji w aktach administracyjnych sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, iż utworzenie Grupy nie przyniosło zasadniczo żadnej jakościowej zmiany, która stanowiłaby ułatwienie działania dla jej członków w zakresie spełnienia celu w postaci dostosowania produkcji do wymogów rynkowych, wprowadzania towarów do obrotu czy przygotowania do sprzedaży. Wniosek ten wynika przede wszystkim z faktu braku zmian struktury produkcyjnej i odbiorców finalnych członków grupy, oparcia modelu sprzedaży na nieuzasadnionym modelu rozszerzającym łańcuch dostaw i powierzeniu negocjacji handlowych tym samym osobom w ramach obu stron danych transakcji. Tym samym zasadnie uznano, że Grupa stanowiła sztuczną jednostkę utworzoną w celu obejścia przepisów prawa i uzyskania korzyści finansowej w postaci płatności w ramach działania grup producentów rolnych.
Podkreślenia wymaga, że zasadniczym celem wsparcia dla grupy producentów jest wzmocnienie konkurencyjności sektora rolnego, poprzez umożliwienie stworzenia podstaw organizacyjnych do wspólnego wprowadzenia do obrotu towarów, jakim dysponują poszczególni członkowie grupy, w tym przygotowania do sprzedaży, centralizacji sprzedaży i dostawy do odbiorów hurtowych. Powyższe oznacza, że dla wykładni art. 27 ust. 1 lit. a-b rozporządzenia nr 1305/2013 nie tyle istotne jest to, czy towar został wprowadzony do obrotu, ale w jaki sposób i na jakich zasadach został wprowadzony do obrotu, a zatem czy można uznać, że sprzedaż i dostawa towaru do odbiorców była dokonywana w warunkach centralizacji i konkurencyjności. Przy czym chodzi o taką centralizację sprzedaży, do której przyczyniło się utworzenie grupy producentów, a więc powstanie nowej jakości w obrocie produktami sprzedawanymi przez członków Grupy. Skoro w przeważającej mierze nie zmienili się odbiorcy dostaw towaru a łańcuch dostaw został w sposób nieuzasadniony wydłużony to nie sposób mówić o realizacji ww. celów wskazanych w powołanych przepisach.
Nie należy również zapominać, że celem działania Grupy winno być uzyskanie jak najlepszego wyniku finansowego, poprzez współdziałanie jej członków. Natomiast w rozpoznawanej sprawie mechanizm sprzedaży uzależniających negocjowanie warunków przez te same osoby po obu stronach umowy sprzedaży nie wskazuje nastawienia na wynik finansowy. Przynajmniej rozumiany jako korzyść finansowa stanowiąca wynik celów utworzenia Grupy Producenckiej.
Z uwagi na powyższe rację należało przyznać Prezesowi ARiMR, że w tej sprawie nie można uznać, iż [...] osiągnęła cele określone w rozporządzeniu nr 1305/2013, w tym w szczególności poprzez niezasadne wydłużenie łańcucha dostaw wypełniając tym samym element obiektywny, stanowiący przesłankę wystąpienia sztucznych warunków.
Stanowisko to znajduje swoje poparcie także w orzecznictwie sądowym na co słusznie zwracał także uwagę Organ administracyjny. W prawomocnym wyroku z 12 stycznia 2021 (sygn. akt V SA/Wa 982/20) Sąd podzielił pogląd Prezesa ARiMR, że grupa producentów, która otrzymuje wsparcie finansowe ze środków publicznych w ramach analizowania mechanizmu pomocy finansowej, powinna tak kształtować swoją działalność handlową, aby dążyć do ograniczenia liczby podmiotów (pośredników) uczestniczących w łańcuchu dostaw do finalnego odbiorcy, przyjmując rolę aktywnego uczestnika rynku, a tym samym dążąc do stabilizowania cen uzyskiwanych przez producentów za dostarczone do grupy produkty oraz ograniczenia wpływu pośredników na ich wysokość.
Także z wyroków z dnia 17 sierpnia 2022 (sygn. akt I GSK 2767/18) z dnia 12 czerwca 2018 r. (sygn. akt V SA/Wa 2115/17, sygn. akt V SA/Wa 2086/17) wynika, że nie może ubiegać się o wsparcie unijne grupa producentów rolnych, która została stworzona jako dodatkowe ogniwo w łańcuchu dystrybucji mleka.
Konkludując w ocenie Sądu wykazano, iż [...] stworzyła sztuczne warunki w celu obejścia przepisów prawa bowiem cel tworzenia Grupy nie jest tożsamy z celem przewidzianym przepisami prawa. Zwłaszcza, że istotą omawianego programu jest udzielenie pomocy finansowej podmiotom, które jej rzeczywiście potrzebują, a nie podmiotom specjalnie stworzonym, aby tę pomoc otrzymać. W zaskarżonej decyzji wskazano na konkretne okoliczności, które należy uznać za typowe dla elementu subiektywnego jak powstawanie spółdzielni, powiązania osobowe, w tym wiodącą rolę Panów M., jak również brak racjonalnego wytłumaczenia włączania dodatkowych ogniw do łańcucha dostaw przy zachowaniu wolumenu i podmiotu będącego odbiorcą i przetwórcą mleka. Organy przedstawiły także powiązania osobowe i zestawienie sytuacji wielu grup zrzeszających producentów mleka w perspektywie finansowej 2007-2013 i perspektywie finansowej 2014-2020 w kontekście zamiaru obejścia limitu okresu pomocy finansowej. Panowie M. wchodząc w skład Zarządu każdej z 17 powstałych Spółdzielni, korzystających z pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" zawartego w Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 i uznanych w kategorii mleko krowie, owcze lub kozie, powinny prowadzić wobec siebie (w kierowanych przez siebie grupach producentów rolnych) działalność konkurencyjną. Zarządzanie wszystkimi przedmiotowymi spółdzielniami przez te same osoby uniemożliwia konkurencję pomiędzy spółdzielniami a przy tym umożliwia multiplikowanie kwot pobieranej pomocy w działaniu.
Tym Sąd nie dopatrzył się naruszenia zastosowanych materialnych przepisów prawa.
W ocenie Sądu nie doszło także w sprawie do naruszenia zarzucanych przepisów postępowania.
Postępowanie wyjaśniające było prowadzone zgodnie z przepisami prawa. Organ dążył do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, a strona była wielokrotnie wzywana do złożenia wyjaśnień. Materiał dowodowy zebrany w sprawie jest bardzo szeroki a Strona kilkukrotnie wzywana była do wypowiedzenia się w sprawie co do kwestionowanych okoliczności. Zapewniono tym samym Stronie możliwość aktywnego udziału w postępowaniu, w tym w postępowaniu dowodowym a w związku z tym nie doszło do naruszenia art. 7b i art. 8 k.p.a.
Nie doszło także do naruszenia art. 8 k.p.a. poprzez odmowę uwzględnienia wniosku mimo braku wcześniejszych zastrzeżeń co do poprzednich lat działania Grupy. Postępowanie administracyjne wszczynane przez stronę wnioskiem o przyznanie płatności jest prowadzone odrębnie w stosunku do każdego roku rozliczeniowego i w każdym roku ma indywidualny charakter. Nie sposób zatem kwestionować postępowania organu w zakresie odmowy przyznania stronie płatności z tytułu wspierania grup producentów rolnych za kolejny rok korzystania z pomocy, jedynie z tej przyczyny, że za wcześniejsze okresy strona wnioskowaną pomoc uzyskała. (zob. wyroki NSA: z 28 lutego 2013 r., sygn. akt II GSK 2138/11 oraz z 28 maja 2021 r. sygn. akt I GSK 1780/18).
Co do kwestii rejestracji kluczowych osób zarządzających w sprawie pod jednym adresem, to w ocenie Sądu Organ zasadnie przy wydawaniu decyzji ocenił całokształt okoliczności faktycznych związanych z zawiązaniem szeregu grup producentów, w których decydującą rolę odgrywają Panowie M. i wbrew twierdzeniom skargi nie przyjął jako kluczowy dla oceny wskazywany fakt rejestracji pod jednym adresem.
Odnosząc się natomiast do kwestii dotyczących skutków znowelizowania przepisów krajowych zawartych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 czerwca 2025 r. w zakresie wysokości pomocy na którą powołuje się Skarżąca to Sąd podzielił w tym przypadku stanowisko organu, że wskazywana zmiana (w zakresie badania powiązań podmiotu wnioskującego o pomoc w kontekście kwalifikowanej wartości produkcji sprzedanej) nie dotyczy przedmiotu tego postępowania. Nadto dokonana zmiana nie wpływa na rozumienie sztucznego stworzenia warunków do uzyskania pomocy, które organy słusznie wywiodły odnośnie perspektywy finansowej 2014-2020 z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, który został zastąpiony art. 62 rozporządzenia 2021/2116.
Reasumując, Sąd uznał, że przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe potwierdziło w sposób niebudzący wątpliwości fakt stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wnioskowanego wsparcia. W uzasadnieniu decyzji organ wykazał, że chronologia zdarzeń dotycząca Skarżącej i powiązania osób tworzących Grupę i zarządzających nią oraz firmami pośredniczącymi, jednoznacznie wskazuje na stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania wnioskowanego wsparcia. Skarżąca nie wskazała natomiast na żadne okoliczności faktyczne, które skutecznie podważałyby wiarygodność ustaleń poczynionych przez organ. Organy przeprowadziły w tym zakresie wyczerpujące postępowanie dowodowe w sposób odpowiadający procedurze administracyjnej, jak również prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, co w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji o odmowie przyznania środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów" objętej PROW 2014-2020 za czwarty rok działalności. Tym samym organ nie dopuścił się naruszenia powołanych w skardze przepisów postępowania, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się jednocześnie naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, w stopniu wpływającym na wynik sprawy, ani naruszenia innych przepisów postępowania w stopniu mogącym istotnie wpłynąć na wynik sprawy.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło