V SA/Wa 98/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA – Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2008 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B K na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] września 2007 r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia indywidualnej ilości referencyjnej dostaw postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata W dniu 10 grudnia 2007 r. ( data nadania pocztowego ) B K złożyła na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z pełnoletnim synem, posiada dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2, budynki gospodarcze, ciągnik oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż źródłem jej dochodów są dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w wysokości [...] zł miesięcznie (rocznie: [...] zł dane wskazane przez skarżącą ). W uzasadnieniu wniosku zaznaczyła, iż nie posiada stałego dochodu, jej dochód z gospodarstwa przewyższa rozchód oraz że okresowo zatrudnia pracownika. Z uwagi na brak wystarczających informacji do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z 27 lutego 2008 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji poprzez odpowiedź na konkretne pytania oraz złożenie określonych dokumentów, w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. Pismem procesowym z 10 marca 2008 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż roczna dopłata do gruntów rolnych jest jedynym źródłem jej dochodów, nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego, gdyż posiada pastwiska [...] klasy, "zasiewy pochłaniają koszty roboty, resztę zjada bydło ([...] szt.) i drób". Miesięczne dopłaty do gruntów wynoszą niecałe [...] zł, zaś wykazane przez skarżącą wydatki na utrzymanie, tj. wyżywienie, opłaty za energię elektryczną na KRUS, ubezpieczenie, nawozy, olej napędowy – rozbite na poszczególne miesiące od stycznia do lipca – wynoszą odpowiednio: [...] zł, [...] zł, około [...] zł, [...] zł, około[...] zł, około [...] zł i około [...] zł. Wnioskodawczyni wskazała również, iż okresowo – [...] razy w miesiącu – zatrudnia pracownika do pracy w gospodarstwie, któremu płaci [...] zł za dzień. Podniosła również, iż rodzina może wspomóc ją kwotą [...] zł "raz, ale nie w koło", zaś syn nie korzysta z budżetu domowego, na swoje utrzymanie zarabia w pracy dorywczej. W końcowej części pisma strona podniosła, iż "po przedstawieniu miesięcznych rozchodów trudno mieć oszczędności". Postanowieniem z dnia 18 marca 2007 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na brak udzielenia przez skarżącą wyczerpujących informacji niezbędnych do stwierdzenia zaistnienia przesłanek przemawiających za uwzględnieniem jej wniosku. Pismem z dnia 31 marca 2008 r. B K wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie skarżąca podkreśliła, iż wyjaśniła jaka jest wysokość jej dochodu, na który składają się dopłaty do gruntów. Zaznaczyła, iż koszty pracy pochłaniają dochód z obsiania pola. Ponadto wskazała, iż dopłaty jakie otrzymuje wpłacane są na rachunek bankowy, z którego bank pobiera prowizję w wysokości [...] zł. Zainteresowana podniosła, iż wyjaśniła jakie są jej wydatki oraz że jedynym źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne. Z powodu cofnięcia jej indywidualnej ilości referencyjnej nie uzyskuje dochodu w wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu dostaw mleka, który to dochód przeznaczała na pokrycie podstawowych opłat. Skarżąca odniosła się do sytuacji jej syna wskazując, iż z dniem [...] maja skończy on[...] lat. Ponadto wskazała, iż nie zgromadził on oszczędności oraz, że jego zarobki przewyższają wydatki zaś w sezonie zimowy przebywał w domu. Skarżąca oświadczyła, iż posiada oszczędności pieniężne, wskazując, iż jej udział członkowski w Spółdzielni M ,,O’’ z O M wynosi [...] zł (stan na grudzień 2000r.) Zaznaczyła, iż spółdzielnia zaprzestała skupu mleka oraz nie zwróciła jej udziału członkowskiego. Zainteresowana wskazała, iż do prac polowych zatrudniała pracownika. Podkreśliła, iż podczas zimy drugi raz zachorowała i nie posiada pieniędzy na wykup całej recepty. Z powodu choroby, w wyniku której była niezdolna do pracy przez [...] dni, zmuszona była zatrudnić pracownika do obrządku. Skarżąca zaznaczyła, iż by uiścić wpis od skargi w wysokości [...] zł zmuszona będzie sprzedać krowę lub część gospodarstwa. Do sprzeciwu załączyła zwolnienie lekarskie wskazujące na jej niezdolność do pracy w dniach[...].-[...].2008r., rachunek za leki w wysokości [...] zł, kopię rachunku z tytułu dostaw mleka za grudzień 2000r , oraz fakturę VAT z dnia [...] grudnia 2000r. wystawioną przez M Spółdzielnię M ,,O’’ w O M na kwotę [...] zł. z tytułu dostaw mleka. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu sądu rozpoznającego wniosek. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF w dniu 10 grudnia 2007 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie skarżąca będzie obowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie – wpis sądowy [...] zł), jak i jej możliwości finansowych. W odniesieniu do drugiego z przedstawionych aspektów rozpatrywania wniosku, istotnym w ocenie Sądu jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. Rozpatrując w tym świetle wniosek skarżącej oraz biorąc pod uwagę twierdzenia zawarte we wniesionym sprzeciwie, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem B K nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska wywarła okoliczność, iż skarżąca nie dąży do należytego wyjaśnienia jej sytuacji finansowej. Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy – w pierwszej kolejności – zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia –udzielone w formularzu PPF oraz odpowiedzi na zarządzenie z 27 lutego 2008 r., a także w sprzeciwie od postanowienia z dnia 18 marca 2008 r.– nie są wyczerpujące, a przez to nie mogą dać pełnego obrazu jej sytuacji majątkowej. Zauważyć należy, iż wnioskodawczyni podnosi, że jedynym źródłem jej utrzymania są dopłaty do gruntów rolnych, których miesięczna wysokość wynosi około [...] zł. Jednocześnie oświadczyła, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem stanowią od [...] do [...] zł. W tym stanie rzeczy nie sposób jest przyjąć za wiarygodne oświadczeń skarżącej w tym przedmiocie, skoro jej miesięczne wydatki znacznie przekraczają uzyskiwany dochód z tytułu dopłat do gruntów, przy jednoczesnym twierdzeniu, że nie posiada innych jego źródeł. Ponadto, nie można uznać za rzetelną tej odpowiedzi na pytanie o posiadane oszczędności, którą strona zawarła w punkcie 5 swojego pisma z 10.03.2008 r. Wnioskodawczyni winna wprost wskazać, czy posiada oszczędności pieniężne oraz udzielić wyjaśnienia czy posiada rachunki bankowe. Tego jednak nie uczyniła, podnosząc jedynie, iż "po przedstawieniu miesięcznych rozchodów trudno mieć oszczędności" (vide: punkt 5 pisma strony z 10.03.2008 r.). W sprzeciwie od postanowienia z dnia 18 marca 2008 r. skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy, na który wpłacane są dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych oraz podkreśliła, iż wyjaśniła jaka jest wysokość jej dochodów. Należy jednakże zauważyć, iż skarżąca pomimo wezwania do nadesłania wyciągów i wykazów z posiadanych przez nią rachunków z okresu ostatnich trzech miesięcy nie nadesłała żądanych dokumentów. Należy wskazać, iż kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Skarżąca twierdząc, iż posiada środki finansowe wskazała na stan jej udziałów w Spółdzielni M ,,O’’ na grudzień 2000r w wysokości [...] zł. oraz załączyła na tą okoliczność kopię rachunku z tytułu dostaw mleka za grudzień 2000r. oraz fakturę VAT z dnia [...] grudnia 2000r. wystawioną przez M Spółdzielnię M ,,O’’ w O M na kwotę [...] zł. z tytułu dostaw mleka. Należy wskazać, iż nadesłane dokumenty oraz w/w okoliczność nie mogą stanowić podstawy do oceny stanu majątkowego skarżącej , gdyż dotyczą jej stanu majątkowego na rok 2000. Wnioskodawczyni w sprzeciwie odniosła się do kwestii oszczędności swego syna pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, udzielając jedynie zdawkowej informacji iż ,,syn jeszcze nie zdążył zgromadzić oszczędności’’ zaś jego zarobki przewyższają jego wydatki. Skarżąca w tym względzie również nie dąży do wyjaśnienia jej możliwości finansowych, gdyż nie wskazała jakie są dochody jej syna oraz jakie wydatki ponosi jej syn zwłaszcza, gdy z okoliczności sprawy w tym z informacji zawartych w formularzu PPF wynika, że skarżąca prowadzi z synem wspólne gospodarstwo domowe. Należy podkreślić, iż z przepisów prawa rodzinnego rodzice i dzieci mają obowiązek wzajemnego wspierania się i to pomimo faktu, który wskazała skarżąca, iż syn nie korzysta z budżetu domowego. Skarżąca tak w piśmie z dnia 10 marca 2008 r. jak i w sprzeciwie od postanowienia z dnia 18 marca 2008 r. wskazuje, iż [...] razy na miesiąc zatrudniała pracownika do prac polowych, a także w trakcie jej choroby w dniach[...].-[...].2008 r. do obrządku gospodarstwa. Fakt nie skorzystania z pomocy dorosłego syna w trakcie choroby skarżącej wskazuje, iż syn otrzymuje stosowne wynagrodzenie, które pozwoliło na pokrycie kosztów zatrudnienia pracownika do obrządku gospodarstwa. Wnioskodawczyni nie wskazała także, iż nie posiadała środków na zatrudnienie w/w pracownika. Odnosząc się do twierdzenia skarżącej, iż nie posiada środków na wykup wszystkich przepisanych leków należy wskazać, iż skarżąca nie nadesłała dokumentów, które potwierdzałyby tą okoliczność. Wymaga wskazania, iż w przypadku, gdy strona posiada możliwość uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez poniesienia uszczerbku dla utrzymania koniecznego powinna partycypować w kosztach sądowych. Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o skarżącej. W ocenie Sądu złożony wniosek nie zasługuje również na uwzględnienie bowiem skarżąca nie wykazała w sposób rzetelny, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Powyższe okoliczności powodują, iż brak jest możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawczyni powinna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten uniemożliwił dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem analiza podanych przez nią okoliczności dokonana w związku z przepisami ustawy uzasadnia stwierdzenie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.