V SA/Wa 983/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Jakub Szczepkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... stycznia 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. oddala skargę Wnioskiem z dnia ... sierpnia 2007r. B. W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o umorzenie w całości składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W jego uzasadnieniu wyjaśnił, iż trudna sytuacja finansowa w jakiej się znalazł powstała na skutek zakupu na kredyt samochodu osobowego marki ... z 1990r. oraz wydatków związanych z przystosowaniem samochodu na potrzeby taksówki. Z uwagi na dużą awaryjność samochodu dochód wnioskodawcy oraz jego małżonki przeznaczany był na spłatę zadłużenia wobec warsztatów naprawczych. Po zamianie samochodu na inną markę ponownie zaciągnął kredyt w kwocie ... zł. Dodał ponadto, iż zaistniałe w latach 2000r. - 2006r. wydarzenia rodzinne również miały wpływ na jego sytuację finansową, a na obecnym etapie stara się regulować zobowiązania wobec banku, urzędu skarbowego, ZUS oraz spółdzielni mieszkaniowej. Podkreślił również stan zdrowia swojej żony, który nie pozwala jej na podjęcie jakiejkolwiek pracy. Decyzją z dnia ... listopada 2007 r. o nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3 i art. 28, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2007, Nr 11, poz. 74 z późn. zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił B. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia w łącznej kwocie ... zł. W treści uzasadnienia decyzji w pierwszej kolejności wskazano, że stosownie do art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a, gdy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sytuacji gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. 1 Sygn. akt VSA/Wa 983/08 Po przeprowadzeniu w sprawie postępowania wyjaśniającego Zakład Ubezpieczeń Społecznych na poparcie swojego stanowiska w sprawie wyjaśnił, że prowadzona z majątku zobowiązanego egzekucja za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. jest nadal aktualna, a organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto B. W. ma zobowiązania również wobec innych wierzycieli, przy czym nie stara się o ich umorzenie, co pozwala, w ocenie organu, przypuszczać, że zamierza je uregulować. Odnosząc się do sytuacji zdrowotnej małżonki W. Zakład wyjaśnił, iż wnioskodawca nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej problemy zdrowotne swojej żony oraz wysokość ponoszonych wydatków związanych z jej leczeniem. Organ I instancji podkreślił, że B. W. prowadząc działalność gospodarczą uporczywie uchylał się od obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych i zaległości dotyczą okresu od 1999r. do ...2007r. Zainteresowany nie wykazał również konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny oraz nie przedłożył dokumentów świadczących o poniesieniu przez niego strat materialnych spowodowanych zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności takich jak np: pożar, powódź. Konkludując ZUS podkreślił, że decyzje w przedmiocie umorzenia zapadają na zasadzie tzw. uznania administracyjnego, zaś stan faktyczny i prawny sprawy nie uzasadnia umorzenia B. W. powstałego zadłużenia, zarówno w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6, jak również w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia ... stycznia 2008r. o nr ... Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podtrzymując argumentację zawartą w rozstrzygnięciu decyzji organu I instancji, Prezes ZUS zauważył, że należności z tytułu nie opłaconych składek objęte są nadal postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., a opłacanie na bieżąco podatków i rat kredytu udzielonego przez ... Bank świadczą, w ocenie Prezesa ZUS, o tym, iż wnioskodawca posiada możliwości finansowe umożliwiające regulowanie należności względem "wybranych" wierzycieli z pominięciem wierzyciela należności publicznoprawnych jakim jest ZUS. Ponadto 2 Sygn. akt VSA/Wa 983/08 B. W. nie wykazał okoliczności, w której przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia mu prowadzenie działalności gospodarczej. Nie przedstawił również żadnych dokumentów, które potwierdzałyby jego kłopoty zdrowotne. Dokonując ponownej analizy sytuacji wnioskodawcy Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) stwierdził, iż wskazane okoliczności i dowody w sprawie nie przemawiają za uchyleniem decyzji o odmowie umorzenia należności. Od powyższego rozstrzygnięcia B. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu ponownie przedstawił swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną oraz dokonał analizy dochodu rodziny z niezbędnymi wydatkami związanymi m.in. z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Odniósł się również do problemów małżonki M. W., która jak wyjaśnił, mimo dolegliwości zdrowotnych w celu "podreperowania" budżetu rodziny, bezskutecznie poszukiwała pracy. W piśmie z ... sierpnia 2008r. złożonym na rozprawie pełnomocnik skarżącego uzupełnił zarzuty skargi. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia ... stycznia 2008r. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez nieuwzględnienie stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej skarżącego, który nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a konsekwencji uznania, że nie zachodzą podstawy do umorzenia zaległości w opłatach składek na ubezpieczenie społeczne oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że nie ma podstaw do umorzenia zaległości w opłatach składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż wobec skarżącego nie stwierdzono całkowitej nieściągalności zadłużenia w postępowaniu egzekucyjnym, pomimo, że przepisy nie uzależniają umorzenia zaległości w opłatach składek od takiego stwierdzenia. - naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a mianowicie: 3 Sygn. akt VSA/Wa 983/08 a) art. 7 k.p.a. poprzez brak dążenia do ustalenia prawdy materialnej i przerzucenie ciężaru dowodowego na skarżącego wyrażające się w nie podjęciu prób wyjaśnienia okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego i jego małżonki, brakiem rozważenia możliwości zarobkowych skarżącego, jego trudnej sytuacji materialnej i nieuwzględnienia słusznego interesu skarżącego w sprawie przejawiającego się w konieczności zapewnienia sobie i chorej małżonce środków niezbędnego utrzymania; b) art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. W dalszej części uzasadnienia skargi stwierdził, że Prezes ZUS podobnie jak organ I instancji, nie analizował dochodów skarżącego, a jego przychody zostały ocenione jako dochód, bez uwzględnienia kosztów prowadzenia przez skarżącego działalności. W ocenie pełnomocnika skarżącego egzekucja skierowana do majątku skarżącego pozbawi jego rodzinę środków utrzymania i mieszkania. Zarzucił ponadto organowi I i II instancji naruszenie w trakcie postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją zasady prawdy obiektywnej, wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz informowania stron. Na poparcie swojej argumentacji powołał orzeczenia sądów administracyjnych m.in. wyrok NSA z 6.09.2001 r. o sygn. akt VSA 44/2001, wyrok NSA OZ w Lublinie z 25 czerwca 1997r., SA/Lu 2087/95. Zdaniem pełnomocnika skarżącego w przedmiotowej sprawie nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego, bowiem działania organu w toku postępowania administracyjnego charakteryzowały się dowolnością. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia ... stycznia 2008r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Dokonując oceny Sąd ma obowiązek ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu 4 Sygn. akt VSA/Wa 983/08 i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że zgodnie treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec B. W. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ustawy systemowej bowiem skarżący wraz z małżonką M. W. posiada stałe źródło dochodu w wysokości ok. ... złotych miesięcznie, co potwierdza oświadczenie zawarte w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek z dnia ...08.2007r., k-... akt administracyjnych i jest to źródło dochodu, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne bowiem należności z tytułu nie opłaconych składek objęte są nadal postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. B. W. jest również właścicielem mieszkania o powierzchni ... m/kw, dla którego nie 5 Sygn. akt VSA/Wa 983/08 założono Księgo Wieczystej, które może stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego w celu zabezpieczenia wierzytelności z tytułu składek. Tym samym w ocenie Sądu prawidłowo ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do B. W. nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponownie podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego podkreślić należy osiąganie 6 Sygn. akt VSA/Wa 983/08 przez skarżącego dochodu (obrót średnio-miesięczny ... zł) oraz stałego dochodu w postaci świadczenia rentowego małżonki skarżącego w wysokości ... zł( k-... akt adm.). Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżący nie korzysta z pomocy publicznej i aktualnie nie złożył do właściwego organu wniosku o udzielenie takiej pomocy (k-... akt administracyjnych). Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżący starał się o umorzenie zaległości podatkowych, których wysokość wynosi ... zł. Powyższe okoliczność mogą tym samym dowodzić, że sytuacja majątkowa B. W. nie powoduje konieczności uzyskiwania takiej pomocy. Analizując przedmiotową sprawę Sąd zauważa, że w zgromadzonym materiale dowodowym co prawda zostało wykazane, że żona skarżącego M. W. korzysta z opieki Specjalistycznych Poradni Zakładu Opieki Zdrowotnej (m.in. k-... i ... akt adm.), jednakże pomimo przedstawienia dokumentacji medycznej określającej stan jej zdrowia nie przedstawiono ani na etapie postępowania administracyjnego, ani postępowania sądowego dowodów związanych ze stałymi wydatkami na zakup leków, czy rehabilitację. Korzystając z dyspozycji art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd wyjaśnia, że dołączone przez pełnomocnika skarżącego do pisma procesowego z dnia ... sierpnia 2008r., 4 paragony fiskalne z Apteki A. nie potwierdzają konieczności stałego zakupu leków. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) dodatkowo wyjaśnił w zaskarżonej decyzji z dnia ... stycznia 2008r., że przy podejmowaniu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawach o umorzenie zaległości wobec ZUS, Zakład występuje również jako rzecznik interesu społecznego i jest zobligowany do działania z uwzględnieniem interesu funduszy, którymi zarządza. Należy więc wyjaśnić, że regulowanie w pierwszej kolejności zobowiązań wobec innych wierzycieli np. Banku ..., nie może stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności względem ZUS, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślenia, w ocenie Sądu, wymaga również fakt, że datą rozpoczęcia działalności gospodarczej przez skarżącego w zakresie usług transportowo-osobowych TAXI jest ... lipiec 1997r. (zaświadczenie o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, k-... akt adm.), zaś wniosek o umorzenie dotyczy zaległości od 1999r. do 2007r. (k-... akt adm.). Z powyższego zatem wynika, że skarżący w zasadzie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej uchylał się od obowiązku opłacania składek, co w konsekwencji doprowadziło do wzrostu zadłużenia z tytułu 7 Sygn. akt VSA/Wa 983/08 nieopłaconych składek wobec Zakładu oraz naliczenie odsetek wraz z kosztami upomnienia. Dokonując oceny powyższych ustaleń Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia, a okoliczność o nie korzystaniu z pomocy publicznej oraz nie złożenie stosownego wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych określonej w Rozdziale 7a Ordynacji podatkowej może świadczyć o tym, że sytuacja finansowa skarżącego nie jest na tyle zła, aby koniecznym było korzystanie przez niego z innych źródeł dochodu. Tym samym w ocenie Sądu zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia ... stycznia 2008r. nie ma charakteru dowolności rozstrzygnięcia i mieści się w ramach wyżej opisanego tzw. uznania administracyjnego. Sąd zwraca ponadto uwagę, iż w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Dokonując oceny postępowania administracyjnego, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną. W związku z powyższym należy przyjąć, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 9 k.p.a bowiem jak wynika z pisma organu z dnia ... sierpnia 2008r. skarżący był informowany o przesłankach wynikających z przepisów prawa uzasadniających ewentualne umorzenie wnioskowanej zaległości, jak również o możliwość uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie (k. ... akt adm.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskar- żona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu Zakładu) z dnia ... stycznia 2008r. jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy procesowej orzekł jak w sentencji wyroku. 8