V SA/Wa 986/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 14 lutego 2022 r. nr PLR.4504.156.2022.17.ŁK w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału na prawach strony w postępowaniu administracyjnym postanawia: 1) podjąć zawieszone postępowanie sądowe; 2) umorzyć postępowanie sądowe. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2022 r. o sygn. akt V SA/Wa 986/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – zawiesił z urzędu niniejsze postępowanie sądowe. Sąd otrzymał bowiem informację z Urzędu Stanu Cywilnego w Krakowie o śmierci prezesa zarządu F. P. P.D. A. (i zarazem jedynego członka zarządu), w dniu 26 maja 2022 r. W związku z tym, że zarząd Fundacji pozostał nieobsadzony, stwierdzono brak organu oraz osób uprawnionych do działania w imieniu strony skarżącej w rozumieniu art. 28 § 1 p.p.s.a. Po wpłynięciu informacji od Ministra Zdrowia w dniu 22 czerwca 2022 r. o śmierci prezesa zarządu, zarządzeniem z dnia 30 czerwca 2022 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 4895/21 zwrócono się do Sądu Rejonowego dla Krakowa Śródmieście w Krakowie XI Wydział Gospodarczy KRS (dalej jako: "Sąd Rejestrowy") o nadesłanie wyjaśnienia, czy Fundacja prowadzi swoją statutową działalność. W odpowiedzi Sąd Rejestrowy poinformował, że Fundacja nie zgłosiła do Sądu otwarcia likwidacji, a na podstawie akt rejestrowych nie jest możliwe ustalenie, czy podmiot w chwili obecnej prowadzi działalność statutową. Sąd Rejestrowy nie był również w posiadaniu informacji o śmierci jedynego członka zarządu Fundacji. Po zawieszeniu niniejszego postępowania, zarządzeniem z dnia 8 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 4895/21 zwrócono się do Ministra Zdrowia o udostępnienie danych adresowych fundatora Fundacji – prof. RN. W związku z tym, że organ nie był w posiadaniu takich informacji, zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2023 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 4895/21 zwrócono się do Sądu Rejestrowego o nadesłanie aktu notarialnego ustanawiającego Fundację z dnia 19 maja 2016 r. w celu ustalenia danych ww. fundatora (numer PESEL). Po jego nadesłaniu, zarządzeniem z dnia 25 stycznia 2023 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 4895/21 zwrócono się do Urzędu Gminy Kraków o udostępnienie danych adresowych prof. RN, natomiast kolejnym zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2023 r. zwrócono się do Sądu Rejestrowego o udzielenie informacji, czy w sprawie Fundacji zostały podjęte działania w celu powołania osoby, która ma zdolność do reprezentowania fundacji (np. ustanowienie kuratora). Powyższe wynikało z wykreślenia zmarłego prezesa zarządu z Krajowego Rejestru Sądowego fundacji w dniu 17 stycznia 2023 r. Pismem z dnia 10 marca 2023 r. Sąd Rejestrowy poinformował, że po wykreśleniu z KRS jedynego zmarłego członka zarządu fundacji nie wszczęto z urzędu postępowania celem wyznaczenia kuratora, gdyż wszczęcie takiego postępowania może nastąpić tylko gdy jest to uzasadnione ważnym interesem społecznym lub bezpieczeństwem obrotu. Sąd Rejestrowy nie posiada natomiast informacji, by te przesłanki zostały spełnione dla fundacji. Ponadto wskazano, że postępowanie o ustanowienie kuratora zawsze może toczyć się na wniosek. Zarządzeniami z dnia 24 marca 2023 r. oraz z dnia 4 sierpnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 4895/21 tut. Sąd zwracał się do prof. RN jako jedynego fundatora w celu rozważenia podjęcia czynności zgodnych z § 19 statutu Fundacji tj. dotyczących jej likwidacji. Fundator nie odpowiedział na wezwania Sądu. Pismem z dnia 31 października 2023 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 984/22, Minister poinformował, że postępowanie administracyjne, co do którego zaskarżonym w sprawie postanowieniem odmówiono dopuszczenia Fundacji do udziału na prawach strony, zostało prawomocnie zakończone decyzją Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2021 r. o odmowie objęcia refundacją leku Zolgensma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które z kolei mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej jako strony konieczne jest zatem, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Braki w zakresie zdolności procesowej sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Ewentualny brak organu powołanego do reprezentacji strony skutkuje bowiem nieważnością postępowania – art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie po skutecznym wniesieniu skargi do tut. Sądu, N.W. prezes zarządu i jedyny członek zarządu Fundacji, zmarł w dniu 26 maja 2022 r., co zostało potwierdzone nadesłanym z Urzędu Stanu Cywilnego w Krakowie skróconym odpisem aktu zgonu. Tym samym strona skarżąca utraciła organ uprawniony do reprezentacji. W związku z tym, że Fundacja zainicjowała 26 postępowań sądowych w tut. Sądzie, w sprawie o najniższej sygnaturze akt V SA/Wa 4895/21 Sąd, mając na względzie regulację art. 31 § 1 zd. 1 p.p.s.a. – podejmował liczne czynności celem umożliwienia stronie uzupełnienia braków w składzie zarządu bądź uzyskania informacji o dalszym kontynuowaniu lub zakończeniu prowadzenia przez Fundację działalności statutowej. Z uzyskiwanych od Sądu Rejestrowego wyjaśnień wynika natomiast, że Fundacja nie zgłosiła do Sądu otwarcia likwidacji oraz nie jest możliwe ustalenie, czy podmiot w chwili obecnej prowadzi działalność statutową. Ponadto, Sąd Rejestrowy dopiero od tut. Sądu otrzymał informację o śmierci jedynego członka zarządu Fundacji. Wykreślenie zmarłego prezesa z KRS Fundacji było również jedyną czynnością podjętą następnie przez Sąd Rejestrowy, albowiem nie wszczęto z urzędu postępowania celem wyznaczenia kuratora. W ocenie Sądu Rejestrowego powyższe nie jest bowiem uzasadnione ważnym interesem społecznym lub bezpieczeństwem obrotu. Podkreślić należy, że na dzień wydawania niniejszego postanowienia, w KRS Fundacji nie dokonywano już żadnych zmian od 17 stycznia 2023 r. tj. od wykreślenia jedynego członka zarządu Fundacji, a zatem strona nadal nie ma organu uprawnionego do reprezentacji podmiotu, jak również nie została wykreślona z Krajowego Rejestru Sądowego. Sąd dostrzegł, że Fundacja została założona przez dwóch fundatorów – zmarłego prezesa zarządu oraz prof. RN, który nie wchodził w skład organu zarządzającego Fundacją zgodnie z informacjami ujawnionymi w KRS. Niemniej Sąd zwracał się do fundatora o podjęcie działań dotyczących dalszej działalności Fundacji, w tym jej ewentualnej likwidacji. Prof. RN nie odpowiedział jednak na dwukrotne wezwania Sądu. Sąd dysponuje również kopią pisma fundatora z dnia 18 września 2021 r., przesłaną przez Ministra Zdrowia (k. 59 akt sądowych o sygn. V SA/Wa 4895/21) z którego wynika, że fundator nie miał wpływu na zakres działania Fundacji, nie ma jakiegokolwiek kontaktu z przedstawicielami jej zarządu oraz jest rozczarowany jej metodami. W związku z tym, ww. profesor postanowił nie sygnować sprawozdania za rok 2020 oraz zwrócił się do kancelarii adwokackiej o wskazanie sposobu, aby jego nazwisko nie było łączone z działalnością Fundacji. Zaznaczyć również w tym miejscu należy, że ewentualne podjęcie działań przez fundatora miałoby wyłącznie charakter dobrowolny. Z chwilą zarejestrowania fundacji, gdy uzyskuje ona niezależność i samodzielność prawną, następuje bowiem oddzielenie fundatora od fundacji, polegające na tym, że od chwili zarejestrowania fundacji fundator nie czerpie ze swojego statusu możliwości samodzielnego decydowania o fundacji oraz oddziaływania na jej funkcjonowanie. Ewentualne kompetencje fundatora względem fundacji wynikają wówczas nie z samego faktu uzyskania tego statusu, lecz ze stosownych postanowień statutowych przyznających fundatorowi określone uprawnienia bądź z faktu członkostwa fundatora w organach fundacji (M. Dumkiewicz [w:] Ustawa o fundacjach. Komentarz, red. A. Kidyba, Warszawa 2023, art. 2, dostępny w LEX). W związku z tym, że fundator prof. RN nie pełnił żadnych funkcji w organach Fundacji, nie ma on podstaw do decydowania o jej działalności po śmierci jedynego członka zarządu z samego tylko faktu bycia fundatorem. Ponadto, z jego strony nie ma także zainteresowania jakimkolwiek dalszym kontynuowaniem jej działalności, w tym powołaniem zarządu lub przeprowadzeniem likwidacji Fundacji. Trzeba podkreślić, że Sąd Rejestrowy z pism tut. Sądu powziął wiedzę, że wobec Fundacji toczy się postępowanie sądowoadministracyjne. Sąd Rejestrowy nie uznał natomiast za wskazane wszcząć z urzędu postępowania z art. 603 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 Ze zm.) w celu ustanowienia dla skarżącej kuratora, nie dopatrując się przesłanek pozwalających na wszczęcie tego postępowania, tj. ważnego interesu społecznego lub bezpieczeństwa obrotu i brakiem możliwości powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej. Takich przesłanek nie dostrzega także tut. Sąd. Okoliczności sprawy wskazują, że sprawa przed tut. Sądem toczy się ze skargi Fundacji w jej interesie, a nie w ważnym interesie społecznym lub ze względu na bezpieczeństwo obrotu. Tut. Sąd nie ma zatem podstaw, by wystąpić do sądu opiekuńczego (w tym przypadku - rejestrowego) w trybie art. 31 § 1 zd. 2 p.p.s.a. o ustanowienie kuratora dla Fundacji. Jednocześnie Sąd dysponuje informacją uzyskaną od Ministra Zdrowia, że postępowanie administracyjne, co do którego zaskarżonym w sprawie postanowieniem odmówiono dopuszczenia Fundacji do udziału na prawach strony, zostało już prawomocnie zakończone wydaniem decyzji. Stwierdzenia zatem wymaga, że ewentualne rozstrzygnięcie Sądu w przedmiocie prawidłowości odmówienia Fundacji dopuszczenia do udziału w tym postępowaniu pozostanie bez wpływu na faktyczną możliwość jej udziału skoro postępowanie administracyjne zostało już zakończone. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny zwrot normatywny "stało się bezprzedmiotowe" użyty w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a oznacza, że chodzi o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postepowania sądowego po wniesieniu skargi. Innymi słowy, postępowanie przed sądem administracyjnym staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna, nastąpi brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkujący tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (por. np. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2014 r. o sygn. akt II OSK 378/13). W sytuacji, w której pomimo wyżej opisanych czynności podjętych przez tut. Sąd, nie podjęto działań mających na celu przywrócenie Fundacji należytej reprezentacji/obsady zarządu, nieuzupełnione braki w składzie organu uprawnionego do działania w imieniu skarżącej stanowią przeszkodę do merytorycznego rozpoznania sprawy. Wobec nieusunięcia tych braków uznać należy, że dalsze prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego stało się bezprzedmiotowe (por. np. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 466/10; postanowienie NSA z 28 sierpnia 2023 r., sygn. akt I FSK 750/18; postanowienie WSA w Poznaniu z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Po 1209/16; postanowienie WSA w Poznaniu z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 5/17). Postępowanie sądowe nie może się bowiem toczyć, gdy będąca stroną Fundacja nie ma właściwej reprezentacji i nie może w związku z tym działać w tym postępowaniu. Pomimo stosownych wezwań tut. Sądu, nie podjęto również żadnych działań mających na celu zapewnienie skarżącej właściwego reprezentowania w postępowaniu. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – działając na podstawie art. 128 § 1 p.p.s.a. - podjął z urzędu zawieszone postępowanie sądowe o czym orzekł w punkcie 1 sentencji postanowienia oraz działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 p.p.s.a. umorzył postępowanie sądowe jako bezprzedmiotowe o czym postanowił w punkcie 2 sentencji postanowienia.