V SA/Wa 990/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi T. P. A. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia ... marca 2018 r. Nr ... w przedmiocie uchylenia decyzji w całości i umorzenia postępowania pierwszej instancji postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie T. P. A., dalej: "Strona" lub "Stowarzyszenie" wystąpiło z wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Stowarzyszenie jest organizacją pozarządową i nienastawioną na zysk. Statut przewiduje prowadzenie działalności gospodarczej, ale wszelkie uzyskiwane środki są przeznaczane na działalność statutową, również te, które znajdą się w dyspozycji Stowarzyszenia w przyszłości. Środki ulokowane na koncie bankowym są przeznaczane na bieżącą działalność, w tym na utrzymanie stada koników polskich oraz utrzymanie trwałości realizowanych wcześniej projektów. Z oświadczenia o stanie majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Stowarzyszenia wynosi 17.807,28 zł, Stowarzyszenie posiada środki trwałe o wartości 939.525,54 zł, a w ostatnim roku obrotowym uzyskało zysk w wysokości 17.807,28 zł. Stowarzyszenie wykazało 6.991,31 zł na rachunku bankowym oraz oświadczyło, że nie prowadzi kasy i wszystkie zobowiązania reguluje za pośrednictwem rachunku bankowego. Zobowiązania wynoszą 62.992,53 zł, a wydatki w 2017 r. wyniosły 408.004 zł i dotyczyły wyłącznie działalności statutowej. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "p.p.s.a." – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 § 2 i § 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 239 § 2 p.p.s.a.: "Nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r. poz. 239 i 395) w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie". Zgodnie z informacją odpowiadającą odpisowi aktualnemu z rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej według stanu w dniu 5 lipca 2018 r. Stowarzyszenie posiada status organizacji pożytku publicznego (wpis w dziale 1, rubryka 1, pkt 5 informacji). Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że Stowarzyszenie w niniejszej sprawie jest z mocy ustawy zwolnione z obowiązku uiszczenia opłat sądowych. Przypomnieć należy, że stosownie do art. 212 § 1 p.p.s.a. opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna, a zgodnie z art. 211 p.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Na podstawie art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Ponieważ Stowarzyszenie jako organizacja pożytku publicznego jest zwolnione z obowiązku ponoszenia opłat sądowych, postępowanie w zakresie zwolnienia od opłat sądowych jako zbędne należy umorzyć. W związku z powyższym wniosek Strony należy rozpoznać w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Po przeprowadzeniu oceny wniosku pod kątem wypełnienia przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stwierdzić należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stowarzyszenie posiada środki na rachunku bankowym w wysokości 6.991,31 zł, środki trwałe o wartości 939.525,54 zł, a za ostatni rok obrotowy uzyskało zysk w kwocie 17.807,238 zł. Dla oceny zasadności wniosku nie ma znaczenia podnoszona okoliczność, że wszelkie bieżące środki, środki finansowe uzyskiwane w przyszłości, posiadany majątek jest wykorzystywany tylko i wyłącznie na realizację celów statutowych Stowarzyszenia. Podobnie , w przypadku oceny wniosku o prawo pomocy przedsiębiorcy nie miałaby znaczenia okoliczność, że posiadane środki przedsiębiorca przeznacza na bieżące prowadzenie działalności gospodarczej. Przesłanka przyznania prawa pomocy w części zostaje spełniona, gdy wnioskujący podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dodatkowo brak dostatecznych środków musi zostać wykazane przez wnioskodawcę. Podkreślić należy, że ustawodawca nie przewidział dla Stowarzyszeń innej przesłanki przyznania prawa pomocy w części niż określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Dlatego zasadność wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest oceniana pod kątem spełnienia ogólnej przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić należy, że wydatki na prowadzenie działalności statutowej przez Stowarzyszenie nie mogą być traktowane priorytetowo względem wydatków na prowadzenie postępowania sądowego. Przypomnieć należy, że zakresem zwolnienia przedmiotowego objęte zostały opłaty sądowe, tj. wpisy i opłaty sądowe. W konsekwencji zwolnienia strony skarżącej od obowiązku uiszczania opłat sądowych zrealizowane zostało jej prawo do Sądu. Nie doznaje ono ograniczenia poprzez odmowę przyznania nieopłaconej pomocy prawnej, ponieważ w postępowaniu przed sądem I instancji nie obowiązuje przymus reprezentacji Strony przez profesjonalnego pełnomocnika. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w przypadku, gdy wnioskodawcą jest Stowarzyszenie warto odwołać się również do przepisów regulujących zasady działania takich jednostek. Podkreślić należy, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2017 r., poz. 210) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Uprawniony jest zatem wniosek, że Stowarzyszenie nie jest pozbawione źródeł finansowania i nie są nimi tylko dobrowolne składki członkowskie. Co więcej, obowiązkiem członków Stowarzyszenia jest opłacanie składek członkowskich, których wysokość ustala Zarząd Stowarzyszenia. Zatem ustalenie odpowiedniej wysokości składek członkowskich oraz ich egzekwowalność leży w dobrze pojmowanym interesie Stowarzyszenia. Obciążenia wynikające z kosztów sądowych dotyczące postępowania prowadzonego na rzecz Stowarzyszenia mogą ponosić także jego członkowie. Stowarzyszenie może uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, ale także z prowadzonej działalności gospodarczej, dotacji i darowizn. Stowarzyszenie zatem ma możliwości by uzyskać środki finansowe na prowadzenie swojej działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Członkowie Stowarzyszenia przystępujący do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie, a także podejmować inne działania, nawet aktywność gospodarczą, celem uzyskania tych środków. Jednocześnie, w sytuacji, gdy członkami Stowarzyszenia są osoby, które nie są w stanie wygospodarować środków finansowych, niezbędnych do realizacji jego celów lub nie wyrażają woli finansowania szeroko określonej w statucie działalności Stowarzyszenia, a jednocześnie Stowarzyszenie to nie podejmuje przewidzianej przepisami powszechnie obowiązującego prawa działalności, która mogłaby przynieść dochód niezbędny do sfinansowania działalności statutowej, to przyznanie prawa pomocy stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. Przeniesienie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi zaś ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych. To natomiast prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia, a na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.