V SA/Wa 992/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. S. kwotę 257, zł (dwieście pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 30 października 2008 r. A.S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Prośbę swą uzasadnił trudną sytuacją finansową. Wyjaśnił, iż jego miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia wynosi 1340 zł netto. Wskazał, że na jego utrzymaniu pozostaje niepracująca żona oraz chora córka, która wymaga opieki. Zaznaczył, że w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad córką, żona nie może podjąć pracy. Wnioskodawca podkreślił też, że nie posiada żadnego majątku z wyjątkiem niesprawnego samochodu ([...]), zakupionego na kredyt, który będzie spłacał do 2010 r. Decyzją z [...] lutego 2009 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwłokę należnych z tytułu nieuiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Zakład wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. nr 11 poz. 74 z późn. zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem treści art. 28 ust. 3a. Ten ostatni przepis przewiduje, że składki mogą być umarzane mimo braku całkowitej nieściągalności w przypadkach przewidzianych treścią rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365). Przytaczając treść powołanych wyżej przepisów Zakład uznał, że w sytuacji zainteresowanego nie znajdują one zastosowania. Organ wyjaśnił, iż z uwagi na uzyskiwany przez A.S. stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, a także toczące się wobec niego, skuteczne postępowanie egzekucyjne, w przypadku wnioskodawcy, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia. Dalej zaznaczono, iż istnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. może być rozważone po przedłożeniu przez zainteresowanego wystarczających dowodów w tym zakresie, zaś w ocenie organu, wnioskodawca nie wykazał, iż spłata zadłużenia pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zainteresowany nie udokumentował bowiem bieżących wydatków oraz nie przedłożył dokumentacji świadczącej o potrzebie rehabilitacji żony oraz córki i związanych z tym kosztów. Mając na uwadze powyższe podkreślono, że zebrane w toku postępowania dowody są niewystarczające do umorzenia odsetek powstałych z tytułu nieuiszczonych składek. Pismem z dnia 11 marca 2009 r. zainteresowany złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku ponownie zaznaczył, iż jest jedynym żywicielem rodziny. Wyjaśnił, iż miesięcznie otrzymuje 1534 zł netto tytułem wynagrodzenia za pracę, z czego 650 zł podlega egzekucji, zaś pozostała kwota (884 zł) nie wystarcza nawet na skromne życie. Dalej wskazał, iż z uwagi na brak środków - pomimo choroby córki - nie może zapewnić jej "fachowego" leczenia zaś córka może liczyć jedynie na opiekę [...] w państwowej przychodni. Ponownie zaznaczył, iż żona nie może podjąć pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą córką. Dodatkowo wyjaśnił, iż ponoszone przez niego wydatki kształtują się następująco: miesięczna rata kredytu zaciągniętego na zakup samochodu - 125 zł, Internet i telefon - 120 zł, energia elektryczna - 40 zł, wywóz nieczystości - 67 zł, bilet miesięczny dla córki - 39,90 zł, leki dla córki - 40 zł. Do wniosku załączył m.in. oświadczenie z dnia 13 marca 2009 r. oraz zaświadczenie z dnia 12 marca 2009 r., dotyczące objawów chorobowych córki oraz poświadczające konieczności sprawowania nad nią opieki. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z [...] maja 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. Biorąc ponownie pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Prezes ZUS uznał, że zobowiązany posiada możliwość spłaty zaległości, o czym świadczy skutecznie prowadzona egzekucja z wynagrodzenia skarżącego. Wskazując na systematycznie uzyskiwany dochód z tytułu zatrudnienia, Prezes ZUS podkreślił, iż w przypadku wnioskodawcy nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności zadłużenia, gdyż nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu nie zostały również spełnione przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie odsetek od należności z tytułu nieuiszczonych składek, na podstawie art. 28 ust 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż konieczność spłaty kredytu bankowego nie może być zaliczona do sytuacji szczególnej, uzasadniającej umorzenie należności. W związku z powyższym, Prezes ZUS stwierdził, że wobec treści obowiązujących przepisów w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do umorzenia odsetek z tytułu nieuiszczonych składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2009 r., A.S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię oraz art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez błędną, ocenę sytuacji skarżącego. Uzasadniając skargę zaznaczył, iż jest jedynym żywicielem rodziny, zaś jego wynagrodzenie wynosi 1534 zł netto, z czego 550 zł podlega zajęciu na poczet powstałego zadłużenia. W związku z powyższym miesięcznie dysponuje kwotą 1000 zł, zaś po opłaceniu rachunków, na utrzymanie 3-osobowej rodziny, pozostaje jedynie 500 zł. Mając na uwadze powołane powyżej okoliczności oraz treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, skarżący wskazał na całkowity brak dokonania ustaleń i rozważenia jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia zaległości określonych w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd ma zatem obowiązek dokonania oceny czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) dalej: u.s.u.s., doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi. Jak wynika z akt administracyjnych przedmiotowej sprawy jedynym dochodem trzyosobowej rodziny skarżącego jest otrzymywane przez niego wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wysokości 2.100 zł brutto. Wskazana kwota przeznaczana jest m.in. na opłacenie kredytu zaciągniętego na zakup samochodu - 125 zł miesięcznie, rachunku za Internet i telefon - 120 zł, energię elektryczną - 40 zł, wywóz nieczystości - 67 zł, bilet miesięczny (39,90 zł) oraz leki (40 zł) dla córki. Ponadto wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i na poczet zadłużenia z wynagrodzenia zainteresowanego miesięcznie potrącana jest kwota 550 zł (karta nr 228 akt administracyjnych). Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie, z uwagi na chorobę córki oraz konieczność sprawowania nad nią opieki, żona skarżącego nie może podjąć zatrudnienia (oświadczenie pielęgniarki szkolnej o [...] przez córkę skarżącego oraz zaświadczenie z Przychodni Miejskiej w J., iż D.S. znajduje się pod stałą opieką Poradni [...] i z uwagi na występujące u niej objawy wymaga opieki osoby drugiej). W tych okolicznościach trudno zrozumieć na jakiej podstawie organ uznał, że zobowiązany może opłacić całość zaległych należności i pozostanie to bez wpływu na jego możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie organ nie odniósł warunków umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365), do stanu faktycznego niniejszej sprawy, pozostawiając poza rozważaniami argumenty podnoszone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Dotyczy to w szczególności sytuacji materialnej oraz rodzinnej skarżącego, która w ocenie Sądu, nie została rzetelnie i wnikliwie przeanalizowana przez organ. Podkreślenia wymaga, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji powinno wynikać, iż organ poza tym, że poczynił określone ustalenia dotyczące strony, wziął je także pod rozwagę przy rozstrzyganiu. W przypadku tej określonej sprawy powinno wynikać dlaczego organ uznał, że w odniesieniu do skarżącego brak jest możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Sąd podkreśla, że sam fakt, iż skarżący otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wysokości ok. 1534 zł netto, z którego prowadzona jest egzekucja, nie stoi na przeszkodzie w zastosowaniu wskazanych wyżej przepisów. W ocenie Sądu, organ pobieżnie potraktował kwestę wysokości miesięcznego dochodu rodziny skarżącego, szczególnie w kontekście dokonywanych potrąceń z otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia. Prezes Zakładu nie rozważył też, czy skarżący (jako jedyny żywiciel trzyosobowej rodziny) ma możliwość utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie nie zagrażającym egzystencji, zwłaszcza w sytuacji, gdy na utrzymaniu pozostaje chora córka skarżącego. Prezes Zakładu nie odniósł się do powoływanej przez wnioskodawcę argumentacji dotyczącej choroby jego córki - D.S. Pomimo treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów, organ nie wziął pod uwagę faktu, iż sytuacja zdrowotna córki skarżącego wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z leczeniem. Nie rozważono także, iż sytuację materialną rodziny skarżącego dodatkowo komplikuje fakt, że żona wnioskodawcy, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorą córką, nie może podjąć pracy. Uzasadniając zaskarżoną decyzję organ wskazał jedynie, iż "nie zostały (...) spełnione przesłanki, które uzasadniałyby umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne", bowiem w ocenie organu sytuacja skarżącego nie jest szczególnie drastyczna. Podkreślić należy, iż przytoczona argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i wnikliwy, wskazując tym samym na dokonanie powierzchownej oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez wszechstronnego rozpatrzenia wskazanych powyżej okoliczności. Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Zakładu jest obowiązany szczegółowo rozważyć całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym argumentację przedstawioną przez stronę w toku postępowania administracyjnego. Powyższe musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę. Uzasadnienie winno bowiem zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów. Biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, organ - mając na względzie przesłanki umorzenia należności określone § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej rozporządzenia - winien poddać wnikliwej analizie, podnoszoną przez wnioskodawcę, sytuację materialną trzyosobowej rodziny ze szczególnym uwzględnieniem wysokości dochodów pozyskiwanych przez skarżącego wobec konieczności zapewnienia środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie organ winien należycie rozpatrzyć i omówić sytuację materialną rodziny wobec konieczności zapewnienia leczenia i opieki chorej córki skarżącego. Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, z powodu naruszenia w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Podkreślić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 k.p.a., a także zasadą przekonywania, zawartą w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Końcowo, odnosząc się do wniosku pełnomocnika organu zawartego w odpowiedzi na skargę Sąd zauważa, iż zwrot kosztów postępowania między stronami regulują przepisy art. 199 - 207 p.p.s.a. Postępowanie przed sądami administracyjnymi opiera się na zasadzie, zgodnie z którą zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona (z wyj. sytuacji określonej w art. 201 p.p.s.a.). Zważywszy, iż w sprawie niniejszej uchylono zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS (uwzględniono skargę), brak jest podstaw do zasądzenia od skarżącego kosztów postępowania na rzecz organu, którego działanie było przedmiotem skargi. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.