V SA/Wa 993/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Daniel Zdzieszyński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2009 r. sprawa ze skargi R.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A.B. – Kancelaria Adwokacka, ul. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) a nadto 17 zł (siedemnaście złotych) tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Wnioskiem z 29 marca 2006 r. R.R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. o umorzenie należności składkowych wobec ZUS wynikłych z prowadzenia działalności gospodarczej pod firmami Z. oraz E.. Wniosek swój umotywował złym stanem zdrowia oraz trudną sytuacją materialną całej rodziny. Wskazał, że utrzymuje się z umowy o dzieło, jednak po przebytym wypadku samochodowym, nie może dalej pracować, pobiera zasiłek chorobowy i zasiłek z Ośrodka Pomocy Społecznej. Wnioskodawca wskazał ponadto, że na jego utrzymaniu pozostaje bezrobotna małżonka oraz [...] dzieci w wieku szkolnym. Decyzją z [...] marca 2008 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział Wojewódzki w W., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. nr 11 poz. 74 ze zm., dalej u.s.u.s.) odmówił R.R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że wnioskodawca uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł pracując dla różnych firm. Nie posiada przy tym żadnego majątku, a stan zdrowia nie pozwala mu na wykonanie większej ilości pracy. Dalej wskazano, że R.R. jest właścicielem dwóch pojazdów: [...] oraz [...]. Wnioskodawca jest najemcą lokalu nr [...] położonego przy ul. [...] na podstawie zawartej umowy najmu z [...] maja 1998 r. Ponadto organ I instancji, ustalił że po zakończeniu prowadzenia działalności, R.R. był zatrudniony w firmie J. w wymiarze 1/8 etatu jako elektrotechnik, uzyskując dochód w wysokości [...] zł brutto. Małżonka zobowiązanego M.R., jak podał ZUS korzysta z zasiłków celowych Ośrodka Pomocy Społecznej i dodatków mieszkaniowych, czasami wykonuje umowę o dzieło, a ponadto kontynuuje naukę w szkole średniej. Organ I instancji wskazał, iż wnioskodawca posiada orzeczony [...] stopień niepełnosprawności będący następstwem wypadku samochodowego, od dnia [...] grudnia 2007 r. został zgłoszony do ubezpieczeń jako pracownik Przedsiębiorstwa P., z wynagrodzeniem w kwocie [...] zł. Zakład podał także, że w postępowaniu restrukturyzacyjnym organ udzielił ulg wnioskodawcy poprzez wydanie decyzji z [...] kwietnia 2004 r., umarzającej należności, a na należności nie objęte restrukturyzacją udzielił układu ratalnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, R.R. wskazał, że należność wobec ZUS powstała sukcesywnie w okresie kilku lat na skutek zastosowania błędnej interpretacji prawa przez skarżącego. Wnioskodawca podkreślił raz jeszcze swoją wyjątkowo ciężką sytuację socjalno-bytową, problemy ze zdrowiem i brak perspektyw na przyszłość. Zainteresowany przyznał, iż skorzystał z ustawy restrukturyzacyjnej, lecz w kwestii rozłożenia zaległości na raty, nie miał środków finansowych na spłacanie rat. W ocenie zainteresowanego organ rentowy, powinien umorzyć należności składkowe tak by nie narazić rodziny płatnika na dotkliwy niedostatek, do wniosku dołączył stosowne dokumenty. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2008 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwany dalej k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 3a usus, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2008r. Organ odwoławczy wskazał, iż prowadzona przez R.R. pozarolnicza działalność w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych w okresie od [...] kwietnia 1994 r. do [...] marca 2005 r. odbywała się na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Prezes ZUS ustalił, iż zobowiązany sprzedał w maju 2007 r. na podstawie umowy samochód marki [...] bez dokonania zgłoszenia zmian w ewidencji. Organ odwoławczy ustalił ponadto, iż zainteresowany zalega w opłacaniu podatków, a po wycofanym układzie ratalnym Urząd Skarbowy prowadzi postępowanie w sprawie umorzenia zadłużenia, płatnik posiada zobowiązania także wobec [...] Banku i [...] Banku. Prezes ZUS podniósł, iż wnioskodawca jednocześnie nie wykazuje zaległości w opłatach za abonament telefoniczny, za energię elektryczną i za telewizję kablową. Organ rentowy podkreślił, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy i wystąpienie przesłanek zawartych w art. 28 u.s.u.s. nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia należności, w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych. Na powyższą decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2008 r. R.R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej ze stanem faktycznym i prawnym oraz wydania wyroku umarzającego zaległości składkowe. Uzasadniając skargę wskazał m. in. na brak możliwości płatniczych oraz zły stan zdrowia, które uniemożliwiają mu spłatę zaległości wobec ZUS. Skarżący wyjaśnił, iż nie ma szans na podjęcie pełnoetatowej pracy i uzyskanie godziwych zarobków. Nie podzielił także stanowiska przedstawionego przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji, że spłacenie przez zobowiązanego należności nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Do skargi dołączył dwie decyzje Urzędu Skarbowego W., którymi to urząd ten umorzył jego długi z tytułu podatku VAT i wskazał, że nie rozumie dlaczego stanowisko Prezesa ZUS nie może być podobne, jeżeli organy dysponują tym samym materiałem dowodowym. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 2 lutego 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 1966/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając na uwadze naruszenie art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ chociaż wyczerpująco przedstawił stan faktyczny sprawy, to nie rozważył, czy zaistniałe w sprawie okoliczności wyczerpują przesłanki warunkujące umorzenie należności, a wobec powyższego nie rozpatrzył zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd podkreślił, że decyzja Prezesa ZUS z [...] czerwca 2008 r. stanowi przypadkowe rozstrzygnięcie i nie wskazuje jakimi motywami kierował się organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję. Zaznaczono, że obowiązkiem organu było ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy, czego w zaskarżonej decyzji wyraźnie zabrakło. Wskazano, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ odwoławczy winien dokonać kompleksowej, tzn. na podstawie całokształtu materiału dowodowego, oceny czy w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki z art. 28 u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia, które warunkują objęcie ulgą zaległości składkowych płatnika. Prezes ZUS powinien dokonać precyzyjnej oceny zebranego materiału dowodowego, nie pomijając przy tym jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu. Następnie zaznaczono, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie może budzić wątpliwości co do trafności oceny środków dowodowych i musi wskazywać na tok rozumowania organu odwoławczego. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2008 r. Organ wyczerpująco przedstawił zaistniały w sprawie stan faktyczny. Wskazał, że R.R. od [...] grudnia 2007 r. jest zatrudniony w P. Sp. z o.o. Z tego tytułu pobiera wynagrodzenie za pracę, w wysokości [...] zł. (raport ZUS RCA za 03/2009 r.). Ponadto od [...] lutego 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą A., z której również uzyskuje dochód, co świadczy to o poprawie sytuacji finansowej płatnika. Posiada ruchomość w postaci samochodu osobowego [...]. Dalej zaznaczono, iż wprawdzie skarżący nie jest właścicielem nieruchomości, jednakże wykazane w toku postępowania okoliczności nie świadczą o braku całkowitej nieściągalności. Organ zauważył także, iż R.R., pomimo złego stanu zdrowia, udokumentowanego kartami leczenia szpitalnego oraz orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, od [...] grudnia 2007 r. wykonuje pracę zarobkową zaś od [...] lutego 2009 r. dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą, a ponadto był i jest w stanie regulować inne należności (spłata kredytu). Podsumowując, organ wskazał, iż podniesione przez skarżącego okoliczności nie dowodzą, aby opłacanie należności z tytułu składek pociągnęło zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W opinii organu nie wystąpiły przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W skardze na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R.R. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek. Uzasadniając skargę wyjaśnił, iż nie ma jakichkolwiek możliwości spłacenia długu. Zarzucił, iż organ nie przedstawił konkretnej analizy finansowej przychodów oraz wydatków rodziny skarżącego. Twierdzenie, że skarżącego stać na spłatę składek nie jest poparte konkretnym rozliczeniem finansowym. Ponadto fakt, iż wnioskodawca opłaca należności związane z czynszem oraz energią elektryczną nie oznacza, iż ma możliwość opłacenia składek. Podkreślił, iż organ nie wskazał jaką kwotę skarżący może miesięcznie przeznaczyć na spłatę zaległych składek, tak aby nie doprowadzić do powstania innych zaległości lub braku środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Zaznaczył, iż przedstawił dokumenty, z których bezsprzecznie wynika, iż nie jest w stanie regulować żadnych dodatkowych należności. Podkreślił, iż nie może zrezygnować z opłacania czynszu, czy rachunków za energię energetyczną lub prąd, na rzecz spłaty należności składkowych. Wyjaśnił, iż zaniechanie spłaty kredytu samochodowego pozbawiłby go możliwości poruszania się a zatem zarobkowania. Wskazując na zły stan zdrowia podniósł m.in., iż orzeczono wobec niego grupę inwalidzką [...], ponadto cierpi na [...]. Podkreślił, iż jego rodzina żyje w bóstwie. Zaprzeczył aby jego sytuacja finansowa uległa poprawie w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Wskazał także na koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, podnosząc jednocześnie, iż przynosi ona niewielki dochód (około [...] tys. miesięcznie). Skarżący podkreślił również, że Naczelnik Urzędu Skarbowego dwukrotnie umorzył wobec niego należności z tytułu podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd ma zatem obowiązek dokonania oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Sąd, kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) dalej: u.s.u.s., doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego co czyniło zasadnym uwzględnienie skargi. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie na utrzymaniu skarżącego pozostaje niepracująca, ucząca się żona oraz [...] dzieci w wieku szkolnym. Ponadto skarżący ma poważne problemy zdrowotne, w tym kłopoty z poruszaniem się w związku z uszkodzonym stawem biodrowym po złamaniu kości miednicy oraz uszkodzonym podudziem po otwartym złamaniu kości (orzeczona grupa inwalidzka). Zainteresowany cierpi na [...],[...] wobec czego musi przyjmować leki. Dochody [...] rodziny skarżącego wynoszą [...] zł (brutto) miesięcznie. Skarżący uzyskuje również dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jak wynika z ustaleń organu, R.R. łącznie uzyskuje [...] zł miesięcznie plus zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł. W tych okolicznościach trudno zrozumieć na jakiej podstawie organ uznał, że zobowiązany może opłacić całość zaległych należności i pozostanie to bez wpływu na jego możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie organ nie odniósł warunków umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141, poz. 1365), do stanu faktycznego niniejszej sprawy, pozostawiając poza rozważaniami argumenty podnoszone przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Dotyczy to w szczególności sytuacji materialnej oraz rodzinnej skarżącego, która w ocenie Sądu, nie została rzetelnie i wnikliwie przeanalizowana przez organ. Podkreślenia wymaga, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji powinno wynikać, iż organ poza tym, że poczynił określone ustalenia dotyczące strony, wziął je także pod rozwagę przy rozstrzyganiu. W przypadku tej określonej sprawy powinno wynikać dlaczego organ uznał, że w odniesieniu do skarżącego brak jest możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Sąd podkreśla, że sam fakt, iż skarżący otrzymuje wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia i prowadzonej działalności gospodarczej nie stoi na przeszkodzie w zastosowaniu wskazanych wyżej przepisów. W ocenie Sądu, organ pobieżnie potraktował kwestę wysokości miesięcznego dochodu rodziny skarżącego. Prezes Zakładu nie rozważył też, czy zainteresowany ma możliwość utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie nie zagrażającym egzystencji, zwłaszcza w sytuacji, gdy na utrzymaniu pozostaje niepracująca żona oraz [...] dzieci w wieku szkolnym. Prezes Zakładu nie odniósł się do powoływanej przez wnioskodawcę argumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia. Pomimo znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów, organ nie wziął pod uwagę faktu, iż sytuacja zdrowotna skarżącego wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z leczeniem. Uzasadniając zaskarżoną decyzję organ wskazał jedynie, iż "okoliczności nie dowodzą aby opłacanie należności z tytułu składek pociągnęło zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny" oraz, że "nie wystąpiły przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne". Podkreślić należy, iż przytoczona argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i wnikliwy, wskazując tym samym na dokonanie powierzchownej oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez wszechstronnego rozpatrzenia wskazanych powyżej okoliczności. Rozpatrując sprawę ponownie Prezes Zakładu jest obowiązany szczegółowo rozważyć całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym argumentację przedstawioną przez stronę w toku postępowania administracyjnego. Powyższe musi znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w którym organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz do wszystkich zarzutów podniesionych przez stronę. Uzasadnienie winno bowiem zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów. Organ winien mieć także na uwadze, iż fakt, że skarżący posiada samochód (z 1985 r.) oraz reguluje należności związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego nie przesadza jeszcze o możliwości uregulowania należności wobec ZUS. Prezes Zakładu wskazał także, iż wprawdzie skarżący nie posiada nieruchomości, jednakże wskazane w toku postępowania okoliczności nie świadczą o braku nieściągalności. W tym miejscu Sąd ponownie podkreśla, iż sytuacja skarżącego powinna być przeanalizowana nie tylko pod kątem istnienia przesłanek wynikających z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. ale także w zakresie wystąpienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny przedmiotowej sprawy, organ - mając na względzie przesłanki umorzenia należności określone § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. wyżej rozporządzenia - winien poddać wnikliwej analizie, podnoszoną przez wnioskodawcę, sytuację materialną [...] rodziny ze szczególnym uwzględnieniem wysokości dochodów pozyskiwanych przez skarżącego wobec konieczności zapewnienia środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie organ winien należycie rozpatrzyć i omówić sytuację materialną rodziny wobec konieczności zapewnienia leczenia skarżącemu. Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, z powodu naruszenia w szczególności art. 107 § 3, art. 11 oraz art. 7 , art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Podkreślić należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest również sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do organu, wyrażoną w art. 8 k.p.a., a także zasadą przekonywania, zawartą w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku