V SA/Wa 999/18

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz gruntów innych niż rolne p o s t a n a w i a: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z. K. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia wniosku wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem, rodzina posiada służebność mieszkania o pow. 80 m.kw., innego majątku nie wykazano. Do miesięcznych stałych dochodów Skarżący zaliczył dochód z tytułu umowy renty w wysokości 1.600 zł, dietę radnego oraz wynagrodzenie z tytułu pobierania oraz wpłacania podatku rolnego do właściwego organu podatkowego. Do stałych miesięcznych wydatków i zobowiązań Skarżący zaliczył wydatki na leczenie, opłaty za media, spłaty kredytów i pożyczek, utrzymanie niepełnoletniego syna. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz udzielenia informacji Strona nadesłała wyciąg z rachunku bankowego, zeznanie podatkowe PIT-37 za 2017 r., informację o wypłaconych podatnikowi kwotach z tytułu pełnienia obowiązków społecznych i obywatelskich za 2017 r. (PIT-R), informację o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2017 r. (PIT-11), wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS, dwie decyzje z 18.05.2018 r. zobowiązujące do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, potwierdzenia zapłaty abonamentu telewizyjnego oraz składki KRUS. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Biorąc pod uwagę wskazaną na formularzu PPF wartość przedmiotu zaskarżenia wskazać należy, że w niniejszej sprawie wpis sądowy z tytułu rozpoznania skargi przez sąd I instancji wynosi 567 zł. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi, o ile Skarżący zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Koszty postępowania stanowi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, aczkolwiek zauważyć należy, że w postępowaniu przez sądem administracyjnym I instancji brak przymusu radcowsko-adwokackiego. Ponadto wskazać należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., można wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Strony do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. W niniejszej sprawie Skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w całości. Biorąc pod uwagę złożone przez Skarżącego dokumenty i oświadczenia przyjąć należało, iż w chwili obecnej Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co warunkuje przyznanie prawa pomocy w całości, a więc w niniejszej sprawie zgodnie z wnioskiem Strony. Na podstawie zawartej ze starszym synem w dniu (...) lutego 2017 r. umowy renty (w zamian za przeniesienie własności nieruchomości) Skarżącemu oraz jego małżonce jest wypłacana renta miesięczna w łącznej kwocie 1.600 zł. Do dochodów rodziny Skarżący zaliczył dietę wypłacaną jego żonie z tytułu pełnienia funkcji radnego (671 zł) oraz wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji inkasenta (520 zł). Łączny zadeklarowany dochód trzyosobowej rodziny wynosi 2.791 zł. Małżonkowie utrzymują niepełnoletniego, uczącego się syna. Przedstawione wyciągi z rachunku bankowego za okres od 12 maja 2018 r. do 2 sierpnia 2018 r. potwierdzają, że średni dochód rodziny we wskazanym okresie wyniósł około 2.791 zł. Zauważyć jednak należy, że zgodnie z wezwaniem z 29 sierpnia 2018 r. Skarżący powinien przedłożyć wyciągi z rachunku bankowego obejmujące okres do dnia otrzymania wezwania tj. do 3 września 2018 r. ("ZPO", k. 7 załącznika do akt sądowych). Skarżący nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego od 2 sierpnia 2018 r. do 3 września 2018 r. Wskazany w wezwaniu 3-miesieczny okres obejmował natomiast czas, przed ewentualnym zamknięciem rachunku bankowego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Skarżący nadesłał zeznania podatkowe za 2017 r., nie przedstawił natomiast zeznań podatkowych za 2016 r. Nie wyjaśnił również przyczyny niewykonania wezwania we wskazanym zakresie. Nie przedstawił również dokumentów potwierdzających wysokość wydatków składających się na bieżące utrzymanie rodziny. Ze złożonych wyjaśnień wynika natomiast, że koszty "związane ze służebnością" ponosi pełnoletni syn Skarżącego. Skarżący wskazał również, że w przypadku problemów finansowych, Skarżący i jego żona pomagają synowi. Pomoc dotyczy również prowadzonego przez ich pełnoletniego syna gospodarstwa. Skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy z tytułu świadczonej pracy uzyskuje jakiekolwiek przysporzenia, np. w formie produktów żywnościowych, wynagrodzenia. Na podstawie przedstawionych informacji i złożonych wyjaśnień zasadne jest natomiast stwierdzenie, że Skarżący, jego żona i małoletni syn korzystają z pomocy starszego syna, ale również udzielają mu pomocy. Złożone wyjaśnienia nie pozwalają jednak ustalić zakresu udzielanej wzajemnej pomocy i wpływu na sytuację finansową Skarżącego. Na formularzu PPF Strona oświadczyła, że utrzymuje małoletniego syna. Z wyjaśnień złożonych w odpowiedzi na wezwanie z 29 sierpnia 2018 r. wynika, że w kosztach utrzymania małoletniego, w tym kosztach ponoszonych w związku z podejmowaną nauką również współuczestniczy pełnoletni syn. Wskazać również należy, że Strona nie określiła wysokości wydatków na utrzymanie małoletniego, w tym wydatków na szkołę. Do miesięcznych stałych wydatków i zobowiązań Skarżący zaliczył koszty leczenia, opłaty za media, kredyty, pożyczki, składkę ubezpieczeniową KRUS. Następnie sprecyzował wyjaśnienia oświadczając, że kredyty i pożyczki zostały spłacone. Skarżący wyjaśnił, że nie korzysta z pomocy społecznej. Zgodnie ze złożonymi wyjaśnieniami na jego żonę nałożono obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego oraz świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w związku z przekroczeniem progu dochodowego warunkującego przyznanie pomocy finansowej. Zauważyć również należy, że w zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2017 r. Skarżący wykazał nadpłatę w kwocie 1.641 zł, a więc w wysokości znacznie przekraczającej wysokość wpisu sądowego. W ocenie referendarza sądowego zasadny jest wniosek, że Skarżący nie złożył dokładnych wyjaśnień zarówno w zakresie dochodów i ponoszonych kosztów utrzymania rodziny. W konsekwencji nie jest możliwe określenie rzeczywistych relacji dochodów do wydatków, co pozwoliłoby na ocenę zasadności przyznania prawa pomocy, w tym zapłaty wpisu sądowego oraz ustanowienia Skarżącemu opłacanej przez budżet państwa pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze poczynione ustalenia nie można uznać, że Skarżący wraz z rodziną znajdują się w stanie ubóstwa, a więc przyznanie prawa pomocy nie jest zasadne. Rodzina posiada stałe źródło dochodu, na podstawie zawartej umowy renty przysługuje jej pomoc w utrzymaniu, w tym w kosztach leczenia, ponieważ stosownie do § 8 pkt II S. K. (pełnoletni syn) zobowiązał się do pomocy i pielęgnowania w chorobie rodziców. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.