V SAB/Wa 25/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2016 r. sygn.akt V SAB/Wa 25/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na przewlekłość postępowania Ministra Finansów w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 3. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący W. S. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z 21 grudnia 2015 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W związku z tym, iż oświadczenia wnioskodawcy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z 8 stycznia 2016 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z 4 stycznia 2016 r., w którym przedstawił wyjaśnienia dotyczące swojej sytuacji życiowej i materialnej. Postanowieniem z 12 lutego 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia adwokata. Pismem z 15 marca 2016 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego i zwrócił się o ponowne przeanalizowanie formularza PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 15 czerwca 2016 r. sygn.akt V SAB/Wa 25/15 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano m.in., że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. Zdaniem Sądu, analiza materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie budzi poważne wątpliwości z tego powodu, iż na niektóre pytania skarżący w ogóle nie udzielił odpowiedzi bądź udzielił odpowiedzi niepełnych, a niekiedy niewiarygodnych. Ponadto skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił dokumentów źródłowych mogących pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń. Tym samym skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na to postanowienie pismem z 28 lipca 2016 r. skarżący wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżonej postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd wyjaśnia, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 23 maja 2016 r. uchwałę o sygn. akt II GPS 2/15, zgodnie z którą sprawy ze skarg na postanowienia organów egzekucyjnych wydawane w toku egzekucji administracyjnej dotyczącej tytułów wykonawczych wystawianych przez organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] należą do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, o których mowa w art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., i w konsekwencji – na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e tej ustawy – z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zwolniona jest strona skarżąca w sprawach ze skarg na postanowienia organów egzekucyjnych [...]. Sąd uznał, że wskazana uchwała znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie. W tej sytuacji zauważyć należy, że na stronie skarżącej nie ciążą w niniejszej sprawie żadne koszty sądowe (z mocy art. art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a.), co z kolei powoduje, że rozpoznanie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. Odnośnie natomiast przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, Sąd wyjaśnia, że w myśl art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w W. B., w L. Podstawę jego utrzymania stanowi emerytura w wysokości [...]. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, a także nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Skarżący wyjaśnił, że jego dochód tygodniowy stanowi kwota [...]zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do H. , co najmniej przez 5 lat. Do miesięcznych kosztów zaliczył spłatę zobowiązania finansowego w wysokości [...]spłacanego w tygodniowych ratach po [...] [...]w miesiącu) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych ([...]). Skarżący przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi kwota [...], a wydatki wynoszą [...]. Opisując miesięczne wydatki wskazał spłatę pożyczki ([...]), koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji ([...], [...] zł), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około [...]), opłatę telefoniczną ([...]), travel Card ([...]). Analizując złożone przez wnioskodawcę dodatkowe oświadczenia stwierdzić należy, że skarżący nie przedstawił wszystkich informacji, o które został wezwany pismem z 14 grudnia 2015 r. oraz nie nadesłał wymienionych w tym piśmie dokumentów. Odpowiadając na wezwanie skarżący wielokrotnie odwoływał się do złożonego 2 grudnia 2015 r. formularza PPF wraz załącznikiem, uznając, że złożone w tych dokumentach wyjaśnienia i przedstawione informacje wystarczająco wyjaśniają zagadnienia, o które skarżący był dopytywany w wezwaniu skierowanym do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Podkreślić i powtórzyć zarazem należy, że ocena przedłożonych dokumentów oraz złożonych informacji należy do sądu lub referendarza rozpoznającego wniosek. Odwołując się do przedstawionych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią wskazać należy, że – wbrew przekonaniu skarżącego – na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej strony. W ocenie Sądu okoliczność, że skarżący mieszka w W. B. stanowi pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ale, co należy podkreślić, okoliczność ta nie zwalnia skarżącego z obowiązków nałożonych ustawą na stronę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do zarzutu, że zakres wezwania jest sprzeczny z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257) wskazać należy, że w § 4 powołanego rozporządzenia ustawodawca wskazał dokumenty źródłowe, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Zauważyć należy, że w przepisie tym ustawodawca posłużył się zwrotem "w szczególności", a więc wskazany w § 4 rozporządzenia katalog nie jest katalogiem zamkniętym, a jedynie przykładowym, co oznacza, że rozpoznający wniosek Sąd albo referendarz sądowy może wezwać wnioskodawcę, o takie dokumenty, które – w związku z przedstawionym stanem faktycznym – są w ich ocenie konieczne do usunięcia ewentualnych wątpliwości. Wątpliwości, co do wiarygodności złożonych oświadczeń o wysokości uzyskiwanych dochodów ([...]) i ponoszonych wydatków ([...]) istnieją również w związku z wyjaśnieniami złożonymi przez skarżącego, iż po odliczeniu kosztów od uzyskiwanego dochodu, pozostaje mu kwota 40 zł. Pomijając okoliczność, że trudno porównywać wartości wskazane w różnych walutach, nie można uznać za wiarygodne wyjaśnień, iż skarżący jest w stanie zapewnić miesięczne wyżywienie mając do dyspozycji kwotę 40 zł. Jednocześnie skarżący nie oświadczał, że koszty te również są pokrywane przez funkcjonującą w W. B. opiekę socjalną. Ze złożonych oświadczeń wynika natomiast, że obecnie – jedynie podczas pobytu w Polsce - skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziny. Wskazać również należy, że skarżący został wezwany do złożenia kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje tygodniowo kwotę [...], określoną przez skarżącego jako "emerytura", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Skarżący w odpowiedzi wskazał cyt.: "w załączeniu Classic Statement L. za okres od 24 sierpnia 2015 r. do 29 grudnia 2015 r.". Powołany dokument ewidencjonuje wpływ kwoty [...], przy której – wskazując jako przykład - występują oznaczenia: "[...]", "[...]", "[...]". Powołane ciągi znaków są zupełnie nieczytelne, dokumentują jedynie wpływ określonej kwoty i nie wskazują zrozumiałej postawy na jakiej wskazane kwoty są wpłacane na rachunek strony. Niewiele może pomóc w ustaleniu sytuacji finansowej skarżącego wydruk z rachunku bankowego – przedstawiony w języku a. O ile – ze względu na swój uniwersalny charakter – zrozumiałe są cyfry ewidencjonowane na rachunku, o tyle w znacznej części nie jest zrozumiały i czytelny opis dokonywanych operacji (co uniemożliwia ocenę dokonywanych wpłat i wypłat). Podkreślić należy, że skarżący został wezwany do przedstawienia dokumentów – w tym wyciągu z rachunku bankowego – w tłumaczeniu na język polski (stanowiący język urzędowy - obowiązujący w Polsce). Skarżący nie przedstawił tłumaczenia, a jedynie złożył wyjaśnienia, co do części ewidencjonowanych kwot, np. wpłat [...]oraz wypłat [...]. Wobec tego nie można przyjąć, iż skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W przedłożonej przez niego dokumentacji aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Mając to na uwadze, oświadczenie skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje. Oświadczeniem o przedstawionej treści skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Zauważyć również należy, że samo złożenie oświadczenia, o którym mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 z zm.) nie zastępuje obowiązku przedstawienia na wezwanie sądu lub referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając zatem na uwadze, że wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. Reasumując, na podstawie art. 249a oraz art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art.195 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.