V SAB/Wa 35/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant spec. - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi A. F. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania wniosku A. F. z 11 sierpnia 2006 r., o umorzenie należności składkowych – w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem; 2. stwierdza, że bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przedmiotem skargi A. F. (zwanej dalej Skarżącą) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej ZUS lub Zakładem) w przedmiocie rozpoznania wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: Pismem z 11 sierpnia 2006r. Skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Następnie w dniu 2 marca 2011r. Skarżąca złożyła pismo, w którym zwróciła się o wyjaśnienie przyczyn braku decyzji na jej prośbę o umorzenie należności z 11 sierpnia 2006r. Dodatkowo pismem z 21 maja 2012r. złożyła prośbę o rozliczenie jej konta ZUS oraz o podanie daty zaksięgowania kwoty 1110,60 złotych przekazanej przez Urząd Skarbowy [...] w lipcu 2006 r. i o wskazanie daty zaksięgowania kwoty zajętej z konta Spółki Cywilnej "[...] " w listopadzie 2010r. Pismem z 17 października 2012r. Skarżąca złożyła skargę na bezczynność ZUS wnosząc o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji w przedstawionej sprawie. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że 11 sierpnia 2006r. złożyła wniosek o rozliczenie konta i umorzenie należności wobec ZUS i do dnia złożenia skargi na bezczynność Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wydał w sprawie decyzji. Ponadto wskazała, że pismem z 2 marca 2011r. złożyła prośbę o wyjaśnienie przyczyn braku decyzji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na jej niedopuszczalność wobec niewyczerpania przez Skarżącą środków zaskarżenia w sprawie. Wskazał, że jego zdaniem pismo z 3 marca 2011r kierowane do Dyrektora [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] o wyjaśnienie sprawy nie stanowi środka zaskarżenia w rozumieniu art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a. Dlatego też stanął na stanowisku, że niepoprzedzenie skargi wniesieniem środków zaskarżenia jest równoznaczne z niewyczerpaniem środków zaskarżenia i zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 52 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a,. stanowi podstawę odrzucenia skargi przez sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Ten przepis z kolei wymienia jako przedmiot orzekania sądów administracyjnych m.in. decyzje administracyjne. Badanie merytoryczne zasadności skargi poprzedza sprawdzenie wymogów formalnych skargi, w tym dopuszczalność wniesienia skargi (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.). Do warunków dopuszczalności skargi należy wyczerpanie środków zaskarżenia (art. 52 § 1 p.p.s.a.). Dotyczy to także skarg na bezczynność organów, które to skargi przewiduje art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie Skarżąca złożyła skargą na bezczynność organu w przedmiocie nierozpoznania wniosku o umorzenie należności składkowych. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek i ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; W myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W związku z powyższym od niektórych decyzji ZUS nie przysługuje odwołanie (do sądu powszechnego), lecz prawo złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy na zasadach określonych w k.p.a. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że z konstrukcji przepisu art. 83 ust. 1 pkt 3 i 3a w związku z 83 ust. 4 u.s.u.s. wynika, że od decyzji wydanych przez Zakład służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra), a więc konsekwentnie w wypadku bezczynności organu w tym zakresie przysługiwać będzie wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a nie zażalenie do organu wyższego stopnia. Przechodząc do oceny dopuszczalności skargi w kontekście wyczerpania środków zaskarżenia określonych w art. 37 k.p.a. należy zauważyć, że zdaniem Sądu pismo Skarżącej datowane na 2 marca 2011r. zawiera, wbrew twierdzeniom ZUS, wszelkie elementy pisma, o którym mowa w art. 37 k.p.a., gdyż zostało złożone do właściwego w sprawie organu, tj. ZUS (dowód: pieczęć organu – karta 36-40 akt sądowych), wskazywało na stan faktyczny sprawy oraz co najważniejsze treść pisma wyrażała niezadowolenie z braku rozstrzygnięcia i prośbę o wyjaśnienie przyczyn dotychczasowego niezałatwienia sprawy (wydania decyzji). Dlatego też pismo Skarżącej z 2 marca 2011r. należy uznać za wezwanie do usunięcia naruszenia prawa skierowane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Po dokonaniu oceny dopuszczalności skargi trzeba zauważyć, że z zasad ogólnych postępowania administracyjnego wynika, iż organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy (art. 12 § 1 k.p.a.). Ponadto zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Natomiast w myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. O każdym przypadku nie załatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Powyższe przepisy wyznaczają zatem organowi administracji publicznej standardy obowiązujące przy załatwianiu spraw. Jeżeli organ nie stosuje się do owych standardów mamy do czynienia z nie załatwieniem sprawy w terminie, co jest równoznaczne z pozostawaniem przez organ w stanie bezczynności i to zarówno w przypadku nie załatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jak również w terminie dodatkowym, o którym mowa w art. 36 § 1 k.p.a. Podkreślić przy tym należy, że bezczynność organu administracji publicznej występuje nie tylko wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem jest bowiem to, że ZUS nie rozpoznał wniosku Skarżącej z 11 sierpnia 2006r. i nadal pozostaje w zwłoce. Zakład nie podjął żadnych czynności mających na celu załatwienie sprawy zgodnie z wnioskiem Skarżącej, czego dowodem jest stanowisko ZUS zawarte w piśmie z 8 listopada 2012r., w którym wskazano, że zagubiono zarówno wniosek skarżącej z 11 sierpnia 2011r. (organ jest w posiadaniu jedynie kserokopii), jak i pozostałych jej pism w tym szczególnie pisma z 2 marca 2011r. Dlatego też należy zauważyć, że od daty złożenia wniosku datowanego na 11 sierpnia 2006r. rozpoczął bieg dwumiesięczny termin z art. 35 § 3 k.p.a. do załatwienia sprawy nim objętej. Zwłoka Zakładu jest oczywista, co wynika również z pisma organu z 8 listopada 2012r. w którym wskazano, że skarga na bezczynność jest w pełni uzasadniona oraz z odpowiedzi na skargę z 16 listopada 2012r. Podkreślenia wymaga także to, że organ przez cały okres od wpływu wniosku do złożenia skargi nie zawiadomił Skarżącej o przyczynach zwłoki oraz nie wskazywał nowego terminu załatwienia sprawy. W związku z powyższym w ocenie Sądu postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niewątpliwie pozostaje w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania wyrażoną w art. 12 k.p.a. Takie postępowanie podważa także wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Dlatego też zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu wniosku Skarżącej należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem organowi dwumiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Zaznaczyć również należy, że z uwagi na to, że w okresie trwania stanu bezczynności organ nie podejmował konkretnych czynności wskazujących na zamiar zakończenia postępowania (organ zagubił wnioski i inne pisma Skarżącej), zwłoka organu ma w ocenie Sądu charakter rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 149 § 1 p.p.s.a. Bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miała miejsce z naruszeniem podstawowych zasad postępowania, zwłaszcza wynikających z art. 8, art. 9, art. 12, jak również z naruszeniem art. 35 i art. 36 k.p.a. Wskazanie, co do dalszego postępowania wynika wprost z przedstawionych rozważań. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku.