V SAB/Wa 65/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA Jadwiga Smołucha po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na przewlekłość Ministra Finansów w prowadzeniu postępowania w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy zakresie całkowitym, poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie, co - zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a. w brzmieniu przed 15 sierpnia 2015 r.) postanowienie to straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. zważył, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.), Sąd może - na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w Wielkiej Brytanii, w L.. Podstawę jego utrzymania stanowi emerytura w wysokości 648 GBP. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, a także nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Skarżący wyjaśnił, że jego dochód tygodniowy stanowi kwota 151,20 GBP zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do HM&Reveniu, co najmniej przez 5 lat. Do miesięcznych kosztów zaliczył spłatę zobowiązania finansowego w wysokości 6.200 GBP spłacanego w tygodniowych ratach po 75 GBP (325 GBP w miesiącu) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych (2.280 GBP). Skarżący przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi kwota 648 GBP, a wydatki wynoszą 641 GBP. Opisując miesięczne wydatki wskazał spłatę pożyczki (325 GBP), koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji (317 GBP, 360 zł), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około 48 GBP), opłatę telefoniczną (35 GBP), travel Card (42 GBP). Ze względu na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, pismem z dnia 31 grudnia 2015 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Przede wszystkim ustalenia wymagało, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową od Rządu Anglii "dla osób o niskich dochodach", to czy osiąga inne dochody, czy jest osobą bezrobotną, czy w ciągu ostatniego roku podejmował prace na terytorium Wielkiej Brytanii, a jeśli tak, to jakiego rodzaju i w jakich okresach, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca zamieszkuje i jakie są związane z tym opłaty, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium Anglii, czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny, czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku przebywał na terytorium Polski, czy podróżował komunikacją lotniczą, bądź inną komunikacją, jak często, jakie wydatki z tego tytułu poniósł w ciągu ostatniego roku, czy posiada majątek ruchomy, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Skarżącego wezwano również do złożenia dokumentów, tj. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium Anglii ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący wyjaśnił, że jedynym źródłem dochodów jest "emerytura"; w Anglii nie podejmował żadnych prac. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w L. jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy L. w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "Social care-Cousil". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "Hausing Benefit". Ponadto Skarżący wyjaśnił, że rodzina zamieszkała w Polsce udzielała pomocy materialnej podczas choroby żony w latach 2000 - 2013, jak również pokrywa koszty związane z podróżami i pobytem Skarżącego w Polsce. Rodzina nie ma jednak obowiązku pokrywania kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Wnioskodawca w ciągu ostatniego roku kilkakrotnie przebywał w Polsce, przeglądając akta spraw w pomieszczeniu czytelni akt WSA w W., ale nie prowadził rejestru pobytów w Sądzie. Skarżący wskazał, że jego priorytetem jest wykonanie obowiązku doręczenia Sądowi w terminie wyznaczonym- 7 dniowym niezbędnych wyjaśnień w sprawach niecierpiących zwłoki. Wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie uzależnione są od ilości przesyłek rejestrowanych, odebranych przez pełnomocnika, przygotowanych do wysłania z Polski do Wielkiej Brytanii oraz opracowanie i wyekspediowanie korespondencji z Wielkiej Brytanii do WSA w W.. Uwzględniając miesięczne koszty stałe: spłatę zobowiązania pieniężnego tj. 325 GBP, opłaty za media (48 GBP), telefon (35 GBP), travel Card (42 GBP) przy przeciętnych wydatkach na korespondencję (191 GBP), na wyżywienie, ubranie leczenie pozostaje kwota około 40 złotych w miesiącu. W odniesieniu do wezwania do przedstawienia tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski Skarżący wyjaśnił, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona. W okolicznościach zwolnienia wnioskodawcy z opłaty za czynsz mieszkaniowy i upływie znacznego czasu, od wydanej decyzji - w październiku 2015 r. upłynęło 5 lat - żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest oderwane od rzeczywistości i pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Kierując swoje rozważania w stronę wezwania w zakresie przedstawienia kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 GBP" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski wyjaśnił, że w załączonym do pisma "Classic Statement LLOYDS BANK" za okres od 24 sierpnia 2015 r. do 29 grudnia 2015 r., od dnia 5 października 2015 r., godz. 13:59, zaciągnięte zobowiązanie finansowe w kwocie 6.200 GBP spłacane jest cotygodniowo w kwocie 75 GBP na rzecz E. CD 20000000019937420 przez FPO - Faster Payments out - szybsze płatności. Wskazany dokument potwierdza również comiesięczne wydatki na telefon (DD-Direct Debit na rzecz TALK TALK LIMITED 1005152246 49644881). Skarżący przedłożył rachunek za energię elektryczną i gaz za okres od 11 sierpnia 2015 r. do 2 listopada 2015 r. Poddając ocenie złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że Skarżący nie przedstawił wszystkich informacji o które został wezwany pismem z 17 grudnia 2015 r. oraz nie nadesłał wymienionych w tym piśmie dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. Skarżący wielokrotnie odwoływał się do złożonego formularza PPF wraz z załącznikiem, uznając, że złożone w tych dokumentach wyjaśnienia i przedstawione informacje wystarczająco wyjaśniają zagadnienia, o które Skarżący był dopytywany w wezwaniu skierowanym do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Podkreślić i powtórzyć zarazem należy, że ocena przedłożonych dokumentów oraz złożonych informacji należy do sądu lub referendarza rozpoznającego wniosek. Odwołując się do przedstawionych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią w ocenie Sądu – wbrew przekonaniu Skarżącego – na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej Strony. Sąd zauważa, że okoliczność, że Skarżący mieszka w Wielkiej Brytanii stanowi pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ale, co należy podkreślić, okoliczność ta nie zwalnia Skarżącego z obowiązków nałożonych ustawą na stronę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w L. jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy L. w październiku 2010 r. dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Decyzję o przyznaniu mieszkania poprzedziła prośba wnioskodawcy, poparta pozytywną opinią pracowników socjalnych "Social care-Cousil". Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "Hausing Benefit" i ponosi miesięczne opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej, gazu, wody i opłatę za odprowadzane ścieki w łącznej kwocie około 50 GBP. Ustosunkowując się do wezwania o przedstawienie dokumentu na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania oraz jego tłumaczenia na język polski Skarżący wskazał, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona. Na podstawie tzw. "Hausing Benefit" wnioskodawca został zwolniony z opłat za czynsz mieszkaniowy. W ocenie Skarżącego wobec zwolnienia z opłaty za czynsz mieszkaniowy i upływie 5 lat od daty wydania decyzji, żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest oderwane od rzeczywistości i pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. W odniesieniu do zarzutu, że zakres wezwania jest sprzeczny z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257) wskazać należy, że w § 4 powołanego rozporządzenia ustawodawca wskazał dokumenty źródłowe, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Zauważyć należy, że w przepisie tym ustawodawca posłużył się zwrotem "w szczególności", a więc wskazany w § 4 rozporządzenia katalog nie jest katalogiem zamkniętym, a jedynie przykładowym, co oznacza, że rozpoznający wniosek Sąd albo referendarz sądowy może wezwać wnioskodawcę, o takie dokumenty, które – w związku z przedstawionym stanem faktycznym – są w ich ocenie konieczne do usunięcia ewentualnych wątpliwości. Konkludując nie można uznać, że zakres wezwania pozostaje w sprzeczności z § 4 rozporządzenia, a żądanie przedstawienia tytułu prawnego jest "oderwane od rzeczywistości". Z przedstawioną oceną Skarżącego nie można się zgodzić. Niezależnie od powyższych argumentów wskazać należy, że Skarżący przedstawił zawartą w 2010 roku umowę najmu mieszkania. Według umowy najem rozpoczął się 4 października 2010 r., a najemcą jest Pan W.S. Po zapoznaniu się z dokumentacją można dojść do przekonania, że zgodnie ze złożonymi wyjaśnieniami przez Skarżącego lokal został przyznany jego żonie, w związku z dolegliwościami zdrowotnymi. Obecnie Skarżący wskazuje, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jednocześnie nadal zajmuje wskazane mieszkanie. Stwierdzić więc należy, że nadal nie jest wiadome, dlaczego – pomimo zmiany okoliczności (Skarżący nie mieszka z żoną) Skarżący nadal zajmuje przyznane mieszkanie, na jakiej podstawie i na jakich zasadach. Skarżący nie udokumentował, że został zwolniony z opłaty czynszu mieszkalnego. Nie można uznać za wystarczające stwierdzenia, że podstawą zwolnienia jest powoływane przez Skarżącego tzw. "Hausing Benefit" w sytuacji, gdy Skarżący nie przedstawił dokumentów stanowiących podstawę przyznana zasiłku mieszkaniowego, jak również nie przedstawił decyzji o przyznaniu mieszkania jego żonie. Trudno obdarzyć wiarygodnością złożone przez Skarżącego oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów (648 GBP ) i ponoszonych wydatkach (641 GBP) stanowiące, iż po odliczeniu kosztów od uzyskiwanego dochodu, pozostaje mu kwota 40 zł. Pomijając okoliczność, że trudno porównywać wartości wskazane w różnych walutach, nie można uznać za wiarygodne wyjaśnień, iż Skarżący jest w stanie zapewnić miesięczne wyżywienie mając do dyspozycji kwotę 40 zł. Jednocześnie Skarżący nie oświadczał, że koszty te również są pokrywane przez funkcjonującą w Wielkiej Brytanii opiekę socjalną. Ze złożonych oświadczeń wynika natomiast, że obecnie – jedynie podczas pobytu w Polsce - Skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziny. Sąd zauważa, że Skarżący został również wezwany do złożenia kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje tygodniowo kwotę 151,20 GBP, określoną przez Skarżącego jako "emerytura", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Skarżący w odpowiedzi wskazał cyt.: "w załączeniu Classic Statement LLOYDS BANK za okres od 24 sierpnia 2015 r. do 29 grudnia 2015 r.". Powołany dokument ewidencjonuje wpływ kwoty 151,20 GBP, przy której – wskazując jako przykład - występują oznaczenia: "02 Nov 15", "BGC", "SJ721663D DWP PC". Powołane ciągi znaków są zupełnie nieczytelne, dokumentują jedynie wpływ określonej kwoty i nie wskazują zrozumiałej postawy na jakiej wskazane kwoty są wpłacane na rachunek Strony. Bez większego wpływu na ustalenie stanu faktycznego pozostaje również przedłożony w języku angielskim wydruk z rachunku bankowego. Opis dokonywanych transakcji jest niezrozumiały i nieczytelny. Sąd zauważa, że Skarżący mimo wezwania nie przedłożył powyższych dokumentów w tłumaczeniu na język polski, stanowiący język urzędowy obowiązujący w Polsce. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W przedłożonej przez niego dokumentacji aktualnego stanu majątkowego znajduje się wiele istotnych luk. Nieudzielenie pełnej odpowiedzi na postawione pytania uniemożliwia dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Z tych względów, oświadczenie Skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się. Oświadczeniem o przedstawionej treści Skarżący uniemożliwił porównanie wysokości kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwości płatniczych. Sąd wskazuje, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy Skarżący nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia pełnomocnika nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Podkreślenia również wymaga okoliczność, że samo złożenie oświadczenia o którym mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 z zm.) nie zastępuje obowiązku przedstawienia na wezwanie sądu lub referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Abstrahując od powyższego Sąd zauważa, że Skarżący dwukrotnie złożył sprzeciw na to samo postanowienie referendarza z dnia [...] lutego 2016r. W związku z tym, że postanowienie zostało doręczone stronie w dniu 9 marca 2016r. (k. [...] akt sądowych), natomiast pierwszy sprzeciw został wysłany przez Skarżącego w dniu 2 marca 2016r. , (k. [...] akt sądowych) i wpłynął do WSA w W. w dniu 7 marca 2016r., (k. [...] akt sądowych) pozostawiono sprzeciw bez dalszego biegu, bowiem został on złożony przedwcześnie. Drugi sprzeciw Skarżącego został wysłany przez niego w dniu 15 marca 2016r. (k. [...] akt sądowych), potraktowany za wniesiony w terminie, został poddany rozpoznaniu. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia