V SAB/Wa 7/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2019 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w przedmiocie wniosku o rozłożenie na raty zobowiązania pieniężnego 1. zobowiązuje Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych do rozpoznania wniosku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. z dnia [...] lutego 2018 r. o rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza przewlekłość postępowania Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w sprawie rozpoznania wniosku, o którym mowa w pkt 1, a nadto, iż nie miało ono miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] 2019 r. S. I. spółka z o.o. z siedzibą w G. wniosła skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych polegające na niezałatwieniu w terminie ustawowym określonym w art. 35 kpa wniosku spółki z dnia 1 lutego 2018 r. o rozłożeniu na raty zobowiązania pieniężnego. Zarzuciła organowi naruszenie art. 35 § 1-3 w zw. z art. 36 § 1 kpa oraz wniosła: 1. o zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie oraz 2. o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi spółka przedstawiła następujące argumenty przemawiające za tym (jej zdaniem), iż postępowanie w sprawie prowadzone jest przewlekle oraz chronologię zdarzeń, która w jej ocenie za tym przemawia: ● Spółka S. I. sp. z o.o. w dniu [...] 2018 r. złożyła wniosek do Prezesa PFRON o rozłożenie na raty spłaty należności. Do wniosku przedłożona została dokumentacja finansowa Spółki wraz z innymi dokumentami. ● Pismem z dnia [...] 2018 r. doręczonym spółce [...] 2018r. PFRON zwrócił się o przesłanie kolejnych dokumentów w celu rozpatrzenia wniosku. ● Spółka niezwłocznie pismem z dnia [...] 2018 r. (6 dni po otrzymaniu korespondencji z PFRON) odpowiedziała na pismo PFRON z dnia [...] 2018 r. przesyłając jednocześnie dodatkowe dokumenty i wyjaśnienia. ● W dniu [...] 2018 r. Spółka kolejnym pismem przesłała do PFRON dodatkowe dokumenty dotyczące swojego wniosku. Podobnie uczyniła w dniach [...]2018 r. ● Kolejnymi zawiadomieniami PFRON odkłada w czasie załatwienie sprawy, i tak: zawiadomienie z dnia [...] 2018 r. przedłużyło załatwienie sprawy do dnia [...] 2018 r. • zawiadomienie z dnia [...] 2018 r. przedłużyło załatwienie sprawy do dnia [...] 2018 r. • zawiadomienie z dnia [...] 2019 r. przedłużyło załatwienie sprawy do dnia [...] 2019 r. ● Skarżąca podkreśla, że pismem z dnia [...] 2018 r. przedłożyła do PFRON wszystkie dokumenty, załączniki oraz wyjaśnienia niezbędne do prawidłowego rozpatrzenia wniosku. ● Od kwietnia 2018 r. PFRON nie wzywa już spółki do uzupełnienia żadnych dokumentów. ● Zawiadomieniem z dnia [...] 2019 r. PFRON po raz kolejny przedłużył termin na załatwienie sprawy tym razem, aż do dnia [...] 2019 r. ● Po otrzymaniu od Spółki pisma z dnia [...] 2018 r. z ostatnim uzupełnieniem dokumentów do wniosku, PFRON przez blisko 9 miesięcy nie wydał decyzji dotyczącej wniosku spółki, jak i przez blisko pół roku od sierpnia do [...] 2019 r. nie prowadził ze Spółką żadnej merytorycznej korespondencji w tej sprawie, która by uzasadniała zwłokę w wydaniu decyzji. ● Lakoniczne i jednozdaniowe informacje PFRON jakie przedstawiał w swych zawiadomieniach o rzekomym "szczególnie skomplikowanym charakterze sprawy", jako uzasadnienie kolejnych zawiadomień o przedłużeniu załatwienia sprawy są niewiarygodne i niedopuszczalne. Tym samym Spotka uznaje, że został naruszony art. 36 §1 kpa ( brak podania wiarygodnej przyczyny zwłoki). Wniosek w ocenie Spółki absolutnie nie jest ani skomplikowany, ani szczególnie trudny do analizy w celu wydania stosownej decyzji przez PFRON. ● Uznając, iż działanie Prezesa PEFRON jest postępowaniem przewlekłym, działając na podstawie art. 37 § 1 ust. 1 i 2 kpa w zw. z art. 37 § 3 kpa Spółka wystąpiła do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z ponagleniem. ● W ponagleniu Spółka wnosiła o: (I) zobowiązanie PFRON do wydania w terminie 7 dni decyzji dotyczącej wniosku Spółki z dnia [...] 2018 r. o rozłożenie na raty zobowiązania; (II) zbadanie i udzielenie Spółce pisemnych wyczerpujących informacji, jakie to szczególnie skomplikowany charakter miała niniejsza sprawa uprawniająca PFRON do niewydania decyzji dotyczącej wniosku Spółki przez blisko 12 miesięcy tj. od [...] 2018 r. do [...] 2C19 r., (III) zbadania i udzielenia Spółce pisemnych wyczerpujących informacji, jakie to czynności wykonywał PFRON w okresie od [...] 2018 r. do [...] 2019 r., które uzasadniałyby tak długi okres (ponad 180 dni) rozpatrywania wniosku (rzekoma analiza "skompilowanego wniosku") i dawały uzasadnione podstawy prawne dla kolejnych zawiadomień o przedłużeniu terminu dla załatwienia sprawy; (IV) zbadanie i wszczęcie postępowania dyscyplinarnego zgodnie z art. 38 kpa wobec osób, które dopuściły się do doprowadzenia wyżej opisanej sytuacji tj. niezałatwienie sprawy w terminie ustawowym. ● Postanowieniem z dnia [...] 2019 r. (doręczonym Spółce w dniu [...] 2019 r.) w postępowaniu prowadzonym pod sygn. akt [...], Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej orzekł, że organ (Prezes PEFRON) nie dopuścił się bezczynności.W treści pisemnego uzasadnienia swojego postanowienia Minister ograniczył się wyłącznie do (I) przedstawienia stanu faktycznego, tj. chronologii korespondencji prowadzonej pomiędzy Spółką a Prezesem PEFRON oraz (II) przywołania pasujących do sentencji orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności Minister nie wyjaśniał, okoliczności wskazanych przez Spółkę w Ponagleniu. ● Ponaglenie nie przyniosło zakładanego rezultatu tj. Prezes PEFRON do dnia [...] 2019 r. nie rozpoznał wniosku złożonego przez Spółkę [...] 2018 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a w jej uzasadnieniu przedstawił własną argumentację przemawiającą (jego zdaniem) za tym, iż postępowanie w sprawie nie jest prowadzone przewlekle oraz chronologię zdarzeń, która w ocenie organu za tym przemawia: ● Strona złożyła skargę z dnia [...] 2019 r. na przewlekłość postepowania dotyczącego rozłożenia na raty kwoty przypadającej do zwrotu z tytułu nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze: - październik-grudzień 2012 r., - styczeń - grudzień 2013 r., - styczeń - lipiec 2014 r. ● Decyzją z dnia [...] 2016 r. znak: [...] Prezes Zarządu PFRON nakazał stronie – S. I. sp. z o.o. - zwrot należności z tytułu nienależnie pobranego dofinansowania za okresy październik - grudzień 2012 r., styczeń - grudzień 2013 r. styczeń - lipiec 2014 r. Pismem z dnia [...] 2018 r. (wpływ pisma do PFRON w dniu [...] 2018 r.) strona złożyła wniosek o rozłożenia na raty należności pieniężnych wynikających z nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za październik - grudzień 2012 r., styczeń - grudzień 2013 r., styczeń - lipiec 2014 r. ● Pismem z dnia [...] 2018 r. znak: [...] organ zawiadomił stronę o prowadzonym postępowaniu w sprawie rozłożenia na raty należności objętych decyzją Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] 2016 r. znak: [...]. ● Pismami z dnia [...] 2018 r., [...] 2018 r., [...] 2018 r., [...] 2018 r. (wpływ pism odpowiednio w dniu [...] 2018 r., [...] 2018 r., [...] 2018 r., [...] 2018 r.) strona przesłała część wymaganej dokumentacji. ● Pismami z dnia [...] 2018 r. znak: [...], [...] 2018 r. znak: [...] organ zawiadomił stronę, że w związku z oczekiwaniem na przesłanie przez stronę materiału dowodowego oraz koniecznością jego analizy niniejsze postępowanie nie zostanie zakończone w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 kpa. ● Pismem z dnia [...] 2018 r. (wpływ pisma do Funduszu w dniu [...] 2018 r.) strona przekazała następną cześć wymaganych dokumentów. Pismami z dnia [...] 2018 r. znak: [...], [...] 2019 r. znak: [...] organ zawiadomił stronę, że z uwagi na konieczność analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz ze względu na skomplikowany charakter sprawy niniejsze postępowanie nie zostanie zakończone w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 kpa. ● Pismem z dnia [...] 2019 r. znak: [...] stronie został wyznaczony w oparciu o przepis art. 10 § 1, art. 73 § 1 oraz art. 81 kpa siedmiodniowy termin na zapoznanie się oraz wypowiedzenie w sprawie zebranego materiału dowodowego. ● Pismami nadanymi w dniach [...] 2019 r., [...] 2019 r. (wpływ do Państwowego Funduszu-Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odpowiednio w dniach [...] 2019 r. oraz [...] 2019 r.) strona złożyła ponaglenie "w związku z niezałatwieniem sprawy w terminie ustawowym określonym wart. 35 § 1 kpa oraz 35 § 3 kpa, a dotyczącym nierozpatrzenia przez PFRON wniosku spółki o rozłożeniu na raty zobowiązania". ● Pismem z dnia [...] 2019 r. (wpływ pisma do Funduszu w dniu [...] 2019 r.) strona wniosła o możliwość zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w oddziale PFRON w K.. ● Pismem z dnia [...] 2019 r. znak: [...] organ poinformował stronę iż procedura administracyjna nie przewiduje możliwości przesłania akt sprawy. ● Pismem z dnia [...] 2019 r. znak: [...] organ zawiadomił stronę że w związku z umożliwieniem stronie zapoznania się oraz wypowiedzenia w przedmiocie sprawy postępowanie nie zostanie zakończone w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 kpa. ● Pismem z dnia [...] 2019 r. (wpływ do Funduszu w dniu [...] 2019 r.) strona podtrzymała ponaglenie z dnia [...] 2019 r. ● Postanowieniem z dnia [...] 2019 r. znak: [...] Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stwierdził, iż organ nie dopuścił się bezczynności. ● Pismem z dnia [...] 2019 r. ( wpływ do Funduszu w dniu [...] 2019 r.) strona złożyła wniosek o wstrzymanie egzekucji. ● Pismem z dnia [...] 2019 r. znak: [...] organ zawiadomił stronę, że w związku z koniecznością ustalenia warunków podpisania umowy postępowanie nie zostanie zakończone w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 kpa. ● Fundusz kilkakrotnie podejmował bezskuteczne próby kontaktu telefonicznego ze stroną. Wobec powyższego pismem z dnia [...] 2019 r. znak: [...] organ przedstawił stronie projekt harmonogramu spłaty zaległości. ● W zakresie wniosku Strony z dnia [...] 2019 r. o wstrzymanie egzekucji, Organ w dniu [...] za pomocą poczty e-puap przekazał wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. ● Zarzut naruszenia przepisów art. 35 § 1-3 w z w z art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (w skardze z dnia [...] 2019 r.) jest niezasadny. ● Z przedstawionych powyżej powodów trudno uznać zarzuty skargi za słuszne. ● Strona zawiadamiana była, że postępowanie w przedmiocie rozłożenia na raty należności dotyczących zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych za okresy sprawozdawcze 10-12 2012 r., 01-12 2013 r., 01-07 2014 r., nie zostanie zakończone w terminie przewidzianym w art. 35 § 3 kpa i wyznaczany był nowy termin załatwienia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1 a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postepowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W przypadku skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania, jej wniesienie dopuszczalne jest wówczas, gdy strona wyczerpała tryb przewidziany w art. 37 § 1 kpa. Stosownie do art. 37 kpa na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa (bezczynność), lub gdy postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość) stronie służy ponaglenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu - do organu prowadzącego postępowanie. Wniesiona skarga jest dopuszczalna, gdyż skarżąca dopełniła wymogu formalnego wyczerpania środków zaskarżenia przed jej złożeniem, składając w trybie art. 37 kpa ponaglenie. Organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 § 1 kpa). Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 kpa). W myśl ogólnej reguły z art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, z tym że - zgodnie z § 2 tego artykułu - niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Przy czym, do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). Zgodnie z art. 36 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności wskazanej w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1031/12 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta była zawiniona przez organ, czy też nie. W przypadku przewlekłości postepowania organ wprawdzie podejmuje wymagane czynności ale czyni to opieszale, albo z oczywiście błahych przyczyn nie podejmuje rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. W ocenie sądu w sprawie niniejszej do stanu przewlekłości postepowania skarżąca przynajmniej po części przyczyniła się sama przesyłając organowi dokumenty wymagane dla rozstrzygnięcia jej wniosku w dniach od [...] 2018 r. do dnia [...] 2018 r., a więc na przestrzeni pięciu miesięcy. Jednak taka bierność skarżącej powinna spowodować nie tylko wystąpienie przez organ ze stosownymi ponagleniami, ale w przypadku braku należytej reakcji strony wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie jej wniosku. Takiego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie nie podjęto. Sąd w tym miejscu zwraca uwagę na to, że sprawne przeprowadzenie postępowania nie zależy wyłącznie od organu. Niekiedy (tak jak w sprawie niniejszej) potrzebne jest bowiem współdziałanie strony, która dysponuje nie tylko wiedzą ale często i dokumentami, które mogą być niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nawet z treści skargi (co podkreślono już wcześniej) wynika, iż skarżąca uzupełniała taką dokumentację przez okres 5 miesięcy. Niewątpliwie jej opieszałość w tej materii przyczyniła się do zaistniałej przewlekłości postepowania, która w całokształcie okoliczności sprawy nie tylko nie może obciążać wyłącznie organu ale i nie może być uznana za mającą miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd podkreśla jednocześnie, iż przewlekłość postępowania w sprawie niniejszej istnieje niezależnie od tego czy organ podjął wymagane rozstrzygnięcie przed wydaniem wyroku przez sąd, a nawet czy uczynił to przed wniesieniem skargi do sądu. Przewlekłość postępowania jest bowiem stanem obiektywnym odnoszącym się do organu, który w określonym przedziale czasowym podejmuje czynności, które nie są wystarczające do załatwienia sprawy w terminie, bądź nie podejmuje ich z wymaganą częstotliwością. W sytuacji kiedy przed wydaniem wyroku w sprawie organ podjął stosowne rozstrzygnięcie obowiązkiem sądu stwierdzającego przewlekłość postępowania jest umorzenie postępowania w części dotyczącej zobowiązania organu do podjęcia tegoż rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I OPS 6/08). W sytuacji natomiast kiedy rozstrzygnięcie o którym mowa nie zostało podjęte, sąd oprócz stwierdzenia przewlekłości postępowania zobowiązuje organ do jego wydania w określonym terminie liczonym od dnia zwrotu organowi akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Ponieważ wniosek strony skarżącej nie został rozpatrzony do czasu wydania wyroku przez sąd należało zobowiązać organ do jego rozpatrzenia w terminie wskazanym w wyroku oraz stwierdzić przewlekłość prowadzonego przez organ postępowania, a nadto orzec o kosztach postępowania sądowego.