V SAB/Wa 8/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, , po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. J. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku o ograniczenie egzekucji i zwrot przedawnionych odsetek; 1. stwierdza bezczynność organu i zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych ... do rozstrzygnięcia sprawy w terminie 30 dni od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem; 2. stwierdza, że bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Pismem z [...] 2016 r. H. J. (dalej "Skarżąca") zwróciła się z wnioskiem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS", "organ") o ograniczenie egzekucji i zwrot przedawnionych odsetek. W nawiązaniu do ww. wniosku, pismem z [...] 2016 r. ZUS poinformował Skarżącą, że zasady przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek zostały wyjaśnione Skarżącej pismem z [...] 2015 r. nr [...] Wskazano jednocześnie, że w przypadku braku możliwości uregulowania zadłużenia przysługuje Skarżącej prawo do złożenia wniosku o udzielenie ulgi w postaci rozłożenia na raty, bądź wniosku o umorzenie zaległości. Pismem z [...] 2017 r. ZUS poinformował Skarżącą o przewidywanym terminie załatwienia sprawy, ustalając go na [...] 2017 r. Następnie pismem z [...] 2017 r. ZUS poinformował Skarżącą o stanie konta oraz o braku możliwości dokonania zwrotu przedawnionych odsetek. [...] 2017 r. Skarżąca wystąpiła z wezwaniem do usunięcia rażącego naruszenia prawa. W odpowiedzi organ przesłał pismo z [...] 2018 r., w którym wskazano, iż w sprawie "ograniczenia i zwrotu przedawnionych (nieprawnie) naliczonych odsetek" oraz wyjaśnienia "jakiego okresu dotyczy tytuł wykonawczy" należy zwrócić się bezpośrednio do komornika prowadzącego egzekucję. Pismem z [...] 2018 r. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając bezczynność ZUS w sprawie Jej wniosku z [...] 2016 r., brak działania organu od [...] 2017 r. do chwili obecnej oraz nieudzielenie odpowiedzi na wezwanie Skarżącej z [...] 2017 r. do usunięcia naruszenia prawa przez ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości. W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowej sprawie ZUS wszczął postępowanie wyjaśniające. Podniesiono, że pismem z [...] 2016 r. ZUS poinformował Skarżącą o przesłaniu pisma do komornika sądowego, celem udzielenia odpowiedzi w zakresie prowadzonej egzekucji. Odnośnie wezwania do zwrotu przedawnionych odsetek wskazano, że kwestie te zostały wyjaśnione w piśmie z [...] 2015 r. Wskazano też, że pismem z [...] 2017 r. organ poinformował Skarżącą o stanie konta oraz o braku możliwości dokonania zwrotu przedawnionych odsetek. Opóźnienie w udzieleniu informacji o stanie konta wynikało z konieczności kompleksowej weryfikacji konta płatnika, o czym Skarżąca była informowana pismami organu z [...] 2016 r., [...] 2016 r. i [...] 2017 r. o przesunięciu terminu załatwienia sprawy, a także w trakcie rozmów telefonicznych. Wyjaśniono też, że odpowiedzi na wezwanie z [...] 2017 r. ZUS udzielił pismem z [...] 2018 r. In fine odpowiedzi na skargę wskazano, że pozwami z [...] 2016 r. oraz z [...]2016 r. Skarżąca wystąpiła p-ko ZUS z roszczeniem o pozbawienie wykonalności tytułów wykonawczych, czyli roszczeniem pokrywającym się z zarzutami podniesionymi w piśmie z [...] 2016 r. Postępowanie jest nadal prowadzone przed Sądem Rejonowym dla W.- Ś I Wydział Cywilny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola sprawy ze skargi na bezczynność, dokonana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej "p.p.s.a."), potwierdziła zasadność wniesionej skargi. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Z treści skargi wniesionej przez H. J. wynika, że Skarżąca zarzuca organowi bezczynność w rozpoznaniu Jej wniosku o ograniczenie egzekucji i zwrot przedawnionych odsetek i brak działań w następstwie złożonego podania. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do tego, czy na dzień wniesienia skargi organ pozostaje w bezczynności w rozpoznaniu wniosku Skarżącej z [...] 2016 r., w sytuacji, gdy ZUS pismami m.in. z [...] 2016 r., z [...] 2017 r. i [...] stycznia 2018 r. informował Skarżącą o stanie sprawy. Na wstępie rozważań Sąd wyjaśnia, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy - w ustalonym przepisami terminie - organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że ZUS jako organ administracji publicznej jest zobowiązany, zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "k.p.a."), do działania na podstawie przepisów prawa. To na organie ciąży bowiem obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, aby postępowanie przebiegało sprawnie i zgodnie z przepisami. Dopełnieniem powyższego jest także treść art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. - Postępowanie egzekucyjne w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej "u.p.e.a."), zgodnie z którym, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Przede wszystkim ZUS w rozpoznawanej sprawie nie zastosował art. 64 § 2 k.p.a. i było to działanie nieprawidłowe. Organ administracji publicznej nie jest uprawniony do precyzowania treści żądania, mogłoby to bowiem prowadzić do niedopuszczalnej zmiany kwalifikacji prawnej żądania, wbrew intencjom osoby wnoszącej podanie. W ocenie Sądu, taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Stosownie zaś do art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2 k.p.a. organ zobowiązany jest do wezwania wnoszącego podanie do usunięcia jego braku poprzez sprecyzowanie żądania zawartego w podaniu, w terminie nie krótszym niż siedem dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania. Taki sposób procedowania organu administracji publicznej jest determinowany przez zasady postępowania administracyjnego określone w k.p.a., a zwłaszcza zasadę budowania zaufania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasadę informowania (art. 9 k.p.a.), która nakłada na te organy obowiązek czuwania nad tym, by strony - zwłaszcza te działające bez profesjonalnego pełnomocnika, jak Skarżąca - nie poniosły uszczerbku z powodu nieznajomości przepisów prawa. Organ powinien dążyć do załatwienia sprawy, poprzez wydanie stosownego aktu bądź podjęcie odpowiedniej czynności, zgodnie z przepisami i na ich podstawie. Organy muszą działać w określonej formie i na podstawie przepisów dążyć do sprecyzowania żądania strony tak, by dokonać prawidłowej subsumcji zaistniałego stanu faktycznego do określonej normy prawnej. Tego w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Co więcej, organ powinien udzielić wnoszącemu podanie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w tym zakresie, zwłaszcza wówczas, gdy strona zwraca się z żądaniem załatwienia sprawy administracyjnej przez ten organ. W rozpoznawanej sprawie Sąd dostrzegł brak skoncentrowania czynności organu. Działania organu w prowadzonym postępowaniu były chaotyczne, pozbawione profesjonalizmu i mogące być postrzegane przez stronę jako działania pozorowane, niezmierzające do załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem Skarżącej. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności i zobowiązał organ do rozstrzygnięcia sprawy w terminie 30 dni od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Sąd orzekł o tym w pkt 1 wyroku. Jednocześnie Sąd w pkt 2 wyroku orzekł, na podstawie art. 149 § 1 a p.p.s.a., że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu organ pozostawał w bezczynności, ale stan ten nie oznaczał rażącego naruszenia przepisów o charakterze procesowym. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., jest bowiem stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Tak w niniejszej sprawie nie było. ZUS zareagował na wniosek Skarżącej i podjął działania w sprawie. Mimo, że nie zastosował art. 64 § 2 k.p.a., to jednak nie można mu zarzucić lekceważenia Skarżącej, czy też braku reakcji na wniesione żądanie.