V SO/Wa 34/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata złożonego przed wpłynięciem skargi na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy T. M. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci, jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie z tytułu umowy cywilnoprawnej w wysokości 120 zł. Rodzina otrzymuje również świadczenie "500+". Żona Skarżącego nie pracuje. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że w 2014 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na złe wyniki finansowe, zalega z opłatami za czynsz, spłatą kredytów oraz podatków. Skarżący wskazał, że posiada trzy mieszkania o powierzchni: 54 m.kw. (wartość około 220.000 zł), 107 m.kw. (380.000 zł) oraz 69,99 m.kw. (300.000 zł), samochód o wartości około 20.000 zł, akcje firmy B. i D. o łącznej wartości około 4.500 zł oraz udziały w firmie V. N. D. Sp. z o.o. o wartości 29.700 zł. Stwierdził, że zakupione mieszkania "generują tylko koszty", a ich sprzedaż jest utrudniona w związku z zaciągniętymi na ich zakup kredytami we frankach szwajcarskich. Do zobowiązań i stałych wydatków zaliczył spłatę trzech kredytów hipotecznych na zakup mieszkań (dwie raty w łącznej wysokości 680 CHF oraz jedna miesięczna rata w kwocie 1.550 zł), spłatę pożyczki (rata 500 zł), karty kredytowej (zaległość - umowa wypowiedziana przez bank), opłaty tytułem czynszu (łącznie 1.300 zł), opłaty za media (500 zł), koszty leczenia (500 zł). Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające dla oceny możliwości majątkowych, zarządzeniem z 19 grudnia 2017 r. Skarżącego wezwano do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Termin na wykonanie zarządzenia z 19 grudnia 2017 r. został przedłużony o 7 dni w związku z wnioskiem Strony z 12 stycznia 2018 r. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia informacji Skarżący nadesłał wyciąg z rachunku bankowego, porozumienie o ratalnej spłacie zadłużenia zawarte ze Wspólnotą Mieszkaniową, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, przedsądowe wezwanie do zapłaty, tytuły wykonawcze, informacje o dochodach oraz o pobranych zaliczkach na podatek dochodowy (PIT-11) w latach 2015-2016, zeznania podatkowe PIT-28 oraz PIT-37 za 2016 r. wraz z informacjami PIT 28/A, PIT/O, umowy zlecenia, umowę najmu samochodu oraz trzy umowy kredytu mieszkaniowego. Skarżący wyjaśnił, że otrzymuje pomoc materialną od członków rodziny w wysokości około 2.500 zł, ale darczyńcy nie zgodzili się złożyć w tej sprawie oświadczeń, jego żona nie jest zarejestrowaną bezrobotną ze względu na "przeoczenie tego faktu", małżonkowie posiadają samochód osobowy o wartości około 5.000 zł. Wyjaśnił, że spłata pożyczki od Banku BZWBK została rozłożona na raty w wysokości po 500 zł miesięcznie, do spłaty pozostało około 31.000 zł, a Skarżący nie posiada dokumentów w sprawie prowadzonej przeciwko niemu egzekucji. Odpowiadając na wezwanie do przedstawienia dokumentu potwierdzającego, że Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej (jest ona zawieszona) wyjaśnił, że nie jest w stanie takiego dokumentu odnaleźć. Próbując wyjaśnić złożone na formularzu PPF oświadczenia cyt. "niestety sytuacja firmy jest również zła ze względu na konieczność spłaty drogich odsetek", w tym wyjaśnienie jakiej firmy dotyczy oświadczenie, w jakiej formie prawnej firma działa, czy Skarżący jest jej właścicielem lub współwłaścicielem stwierdził, że zapis we wniosku dotyczący złej sytuacji firmy został wpisany omyłkowo. Oszacował, że miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 1.500 zł (wyżywienie, środki czystości, leki), na media rodzina wydaje około 500 zł. Oświadczył, że uzyskuje dochody z tytułu wynajmu samochodu osobowego w miesięcznej wysokości 900 zł oraz wynajmu części biurowej mieszkania w kwocie 200 zł. Opisując zadłużenie wskazał pożyczkę – 31.000 zł (spłatę rozłożono na raty 500 zł/m.), zadłużenie wobec wspólnot mieszkaniowych w łącznej wysokości 27.166 zł, kartę kredytową – 1.254,97 zł, kredyty hipoteczne, zaległości z tytułu podatku od nieruchomości, podatku PIT-28, mandatów, zwrot środków dla WUP. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.)., Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwać taką osobę do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący nie jest stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przypomnieć również należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z (...) lipca 2017 r. nr (...) zarejestrowanej pod sygn. akt V SA/Wa 2195/17 zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Podkreślić należy, że Skarżący zapłacił wpis we wskazanej wysokości, a na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącym. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji w sprawie V SA/Wa 2195/17 i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżący wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, o ile Skarżący zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Koszy postępowania stanowi również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, aczkolwiek zauważyć należy, że w postępowaniu przez sądem administracyjnym I instancji brak przymusu radcowsko-adwokackiego. Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że Skarżący oświadczył na formularzu PPF, że jedynym jego dochodem jest wynagrodzenie z tytułu wykonywanej umowy zlecenia w wysokości 120 zł. Rodzina otrzymuje również świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 1.000 zł. Składając dodatkowe wyjaśnienia wskazał, że uzyskuje dochód z tytułu wynajmu samochodu osobowego (900 zł/m.) oraz części biurowej w mieszkaniu (200 zł/m.). Jego żona nie uzyskuje dochodów, ale nie jest zarejestrowaną bezrobotną według wyjaśnień: "z uwagi na przeoczenie". Skarżący posiada akcje o łącznej wartości około 4.500 zł, udziały o wartości 29.700 zł, samochód osobowy o wartości 20.000 zł (zgodnie z oświadczeniem na formularzu PPF) lub 5.000 zł (według oświadczenia złożonego w piśmie z 1 lutego 2018 r. ) oraz trzy mieszkania (zakupione ze środków uzyskanych z kredytów). Oprócz wymienionych dochodów (2.220 zł) Skarżący oświadczył, że otrzymuje miesięczną pomoc finansową od członków rodziny w łącznej wysokości 2.500 zł. Równocześnie wyjaśnił, że żaden z członków rodziny nie chciał potwierdzić wskazanej okoliczności. Analizując oświadczone wydatki związane z utrzymaniem rodziny oraz spłatą zadłużenia wskazać należy, że ciążące na Stronie koszty obsługi kredytów tj. zobowiązań prywatnych, nie korzystają z pierwszeństwa w ich zaspokojeniu wobec zobowiązań publiczno-prawnych do których należą również koszty sądowe. W rozpoznawanej sprawie ważne jest również, że Strona spłaca trzy kredyty mieszkaniowe, a więc są to zobowiązania wykraczające poza konieczność zakupu mieszkania na zaspokojenie lokalowych potrzeb rodziny. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że Strona spłaca raty kredytowe. Równocześnie na formularzu PPF oraz składając dodatkowe wyjaśnienia wymieniła liczne inne zobowiązania prywatnoprawne. Ostatecznie trudno jednak określić, które zobowiązania Skarżący wykonuje. Nie zostały również udokumentowane wydatki na utrzymanie rodziny. Złożone oświadczenia wywołują wątpliwości co do ich prawdziwości i rzetelności. Skarżący we wniosku oświadczył, że w 2014 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na złe wyniki finansowe. W dalszej części uzasadnienia wniosku wyjaśniał, że sytuacja firmy jest zła ze względu na konieczność spłaty drogich odsetek od zaciągniętego kredytu, wszelkie przychody są automatycznie ściągane przez bank. Próbując wyjaśnić złożone na formularzu PPF oświadczenia dotyczące działalności gospodarczej w piśmie z 1 lutego 2018 r. stwierdził, że zapis we wniosku dotyczący złej sytuacji firmy został wpisany omyłkowo. Równocześnie oświadczył, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, ale nie przedstawił dokumentu potwierdzającego zawieszenie działalności gospodarczej - wyjaśnił, że nie jest w stanie dokumentu odnaleźć. Odpowiadając na wezwanie do wyjaśnienia, czy jego żona jest zarejestrowaną bezrobotną, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych albo podanie przyczyny braku rejestracji Skarżący oświadczył, że jego żona nie jest zarejestrowaną bezrobotną ze względu na "przeoczenie tego faktu". W ocenie rozpoznającej wniosek członkowie rodziny, która znajduje się w trudnej sytuacji finansowej nie "przeoczyliby faktu" rejestracji. Warto zwrócić uwagę, że osobom bezrobotnym – oprócz prawa do zasiłku (który jest wypłacany po spełnieniu określonych w ustawie warunków) – przysługują również prawa do ubiegania się o inne zasiłki z pomocy społecznej lub zasiłki rodzinne przyznawane w celu częściowego pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka. Odnosząc się do wyjaśnień Strony, że zakupione mieszkania "generują tylko koszty", a ich sprzedaż jest utrudniona w związku z zaciągniętym na ich zakup kredytem we frankach szwajcarskich wskazać należy, że zakup w kredycie nie wyklucza możliwości uczynienia mieszkań źródłem przychodów, na przykład poprzez ich wynajem. Skarżący na etapie składania dodatkowych wyjaśnień oświadczył, że uzyskuje dochód w wysokości 200 zł w tytułu wynajmu części biurowej jednego mieszkania. Nie wskazał, w jaki sposób są wykorzystywane dwa pozostałe mieszkania i dlaczego nie stanowią one źródła dochodów, a jedynie generują straty w związku z koniecznością spłaty kredytu bankowego zaciągniętego we frankach szwajcarskich. W ustalonym stanie faktycznym nie uzasadnia przyznania prawa pomocy niskie wynagrodzenie (120 zł) uzyskiwane przez Stronę na podstawie świadczonej umowy cywilnoprawnej. Skarżący nie wskazał, czy podejmował próby uzyskania pracy lepiej płatnej. Zauważyć należy, że zgodnie z informacją Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zamieszczonej na stronie https://www.mpips.gov.pl/aktualnosci-wszystkie/zatrudnienie-i-przeciwdzialanie-bezrobociu/art,9781,ubywa-bezrobotnych.html - "w końcu lutego br. stopa bezrobocia rejestrowanego wyniosła 6,8%. W porównaniu ze styczniem br. spadła o 0,1 punktu procentowego". Przedstawione informacje dają szansę znalezienia lepiej płatnej pracy, o ile próby znalezienia pracy zostaną podjęte. Zauważyć należy, że pomimo deklarowanej trudnej sytuacji majątkowej Skarżący zapłacił wpisy sądowe w łącznej wysokości 358 zł w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Tym samym jego skargi zostaną przez Sąd I instancji rozpoznane. Reasumując, Skarżący posiada majątek, nie udokumentował miesięcznych kosztów utrzymania rodziny i nie wykazał precyzyjnie, które zaległości pieniężne i w jakiej miesięcznej wysokości pokrywa. Warto podkreślić że Skarżący nie wykorzystuje dobrej sytuacji na rynku pracy i nie wykorzystuje w pełni posiadanego majątku jako źródła dochodów. W ocenie rozpoznającej wniosek w rozpoznawanej sprawie stwierdzić należy brak przesłanek do przyznania prawa pomocy, bowiem z nadesłanych informacji i złożonych wyjaśnień nie wynika, że Skarżący nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał również, że poniesienie kosztów postępowania sądowego spowodowałoby powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Zauważyć również należy, że zgodnie z Informacją odpowiadającą odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców pobraną na podstawie art. 4 ust. 4a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186, z późn. zm.) według stanu na dzień 23 marca 2018 r. Skarżący był prokurentem samoistnym w firmie V. N. D. Sp. z o.o. w S. W tej samej firmie funkcje prezesa pełni żona Skarżącego – D.M. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.