V SO/Wa 52/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Jakubiec-Kudiura po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku o wymierzenie Ministrowi Finansów grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W toku prowadzonego postępowania [...] wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w [...] w [...]. Podstawę jego utrzymania stanowi emerytura w wysokości [...] miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] maja 2016 r. do nadesłania bardziej szczegółowych informacji oraz dokumentów pozwalających na ocenę jego sytuacji majątkowej Skarżący oświadczył, że informacje te są tożsame z tymi, które przesłał do spraw o sygnaturach akt od V SAB/Wa 25/15 do V SAB/Wa 29/15, V SA/Wa 2818/15, V SA/Wa 2820/15 oraz od V SA/Wa 3970/15 do V SA/Wa 3972/15. Postanowieniem z dnia 22 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu tego postanowienia zaznaczono, że przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Referendarz wskazał, że Skarżący nie odpowiedział na wezwanie Sądu – bo tak należy ocenić niezłożenie dokumentów wskazanych w wezwaniu oraz niezłożenie jakichkolwiek wyjaśnień do niniejszej sprawy. Pochodną powyższego było uznanie przez referendarza, że Wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczający spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Wnioskodawca złożył sprzeciw, domagając się przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że referendarz sądowy pominął całkowicie przy rozpoznawaniu wniosku złożone przez niego oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia o której mowa w art. 233 § 1 kodeksu karnego. Zaznaczył, że oświadczenie to podtrzymuje i dotyczy ono wszystkich informacji przedstawionych w toku sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako: "p.p.s.a.") – w brzmieniu mającym zastosowanie do niniejszej sprawy – w wyniku wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 lipca 2015 r. straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu w całości. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a., Sąd może – na wniosek strony złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania – przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy albo Sąd oceniają spełnienie ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Dlatego złożenie oświadczenia o którym mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 z zm.) nie zastępuje obowiązku przedstawienia na wezwanie sądu lub referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dokonując oceny złożonego w niniejszej sprawie wniosku, zawartych w nim oświadczeń, przedstawionych dokumentów w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią Sąd stwierdza, że na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. Powoływane okoliczności, takie jak zamieszkiwanie Skarżącego w [...], stanowią pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jednakże nie zwalniają Strony z obowiązków nałożonych w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreśla, iż ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej Strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takiego porównania niezbędne jest posiadanie pełnej wiedzy z zakresu możliwości majątkowych wnioskującej Strony. Dlatego ustawodawca przewidział w przepisach ustawy p.p.s.a. uprawnienie do żądania złożenia dodatkowego oświadczenia przez wnioskodawcę, a jednocześnie nałożył na niego obowiązki w tym zakresie. Jak stanowi przepis art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący wykonując skierowane do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwanie wskazał jedynie, że poszerzone uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy dołączył do innych spraw toczących się przed WSA w Warszawie. Tym samym ww. wezwanie nie zostało w niniejszej sprawie wykonane. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących swoich dochodów i wydatków, zgodnie z wezwaniem, to jest m.in. kopii dokumentu, na podstawie którego otrzymuje kwotę [...] tydzień, określoną przez Skarżącego jako "emeryturę", "zasiłek dla osób o niskich dochodach" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, kopii umowy pożyczki, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że wnioskodawca zaciągnął "zobowiązanie finansowe w kwocie [...]" wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski, bądź innego dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium [...] ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski. Wnioskodawca nie udzielił również odpowiedzi na pytanie o posiadane rachunki bankowe. W tym miejscu przypomnieć również należy, iż dla rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy jest nie tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy Strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej Strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyciąg z rachunku bankowego obejmujący krótszy okres nie odzwierciedla przebiegu zmian sytuacji finansowej Strony, nie pozwala ocenić, jakie są stałe, a jakie doraźne koszty utrzymania, obciążenia i dochody w gospodarstwie domowym, jak również czy potencjalne trudności finansowe mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając zatem na uwadze, iż Wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na zadane pytania i nie złożył żądanych dokumentów źródłowych, uznać należało, iż nie wykazał on, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym wystąpiła w odniesieniu do jego osoby. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Podkreślić należy, że przesłanką zastosowania instytucji prawa pomocy nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty postępowania powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Powyższe stanowisko jest również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy Strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym Strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). Sąd w pełni podziela zaprezentowane stanowisko orzecznictwa i podkreśla, że analiza materiału zgromadzonego w sprawie budzi poważne wątpliwości z tego powodu, iż na zadane w wezwaniu z dnia 18 maja 2016 r. pytania Skarżący w ogóle nie udzielił odpowiedzi. Ponadto nie przedstawił dokumentów źródłowych, o które się do niego zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń. Należy również podkreślić, iż ani referendarz sądowy ani Sąd rozpoznający sprzeciw nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Podsumowując wskazać należy, że Skarżący pomimo ww. wezwania jakie, w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, wystosował do niego referendarz sądowy, uchylił się od przedłożenia jakiegokolwiek z żądanych dokumentów i informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa. Informacje te nie zostały też wskazane we wniesionym przez Skarżącego sprzeciwie. W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a.