V SO/Wa 7/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. na posiedzeniu na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku W. S. z dnia 22 maja 2014 r. o wymierzenie Ministrowi Finansów grzywny na trybie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę ustanowienia adwokata. W.S. (dalej: "skarżący", "strona" lub "wnioskodawca") wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie zwolnił skarżącego od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z dnia 22 lipca 2014 r. (data stempla pocztowego) strona zawarła sprzeciw od powyższego postanowienia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. sygn. akt V SO/Wa 7/14 przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że wniosek zasługuje na uwzględnienie z zakresie częściowym podając, iż skarżący mieszka w W., gdzie samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest zasiłek dla osób o niskich dochodach w wysokości 93,97 [...] na tydzień. Został zwolniony z opłaty czynszu za mieszkanie, a w celu poprawy sytuacji materialnej w dniu [...] czerwca 2014 r. zaciągnął pożyczkę w kwocie 600 [...]. Uwzględniając powyższe WSA uznał, że wnioskodawca wykazał niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu i zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata WSA przypomniał, że sprawa dotyczy wniosku o wymierzenie organowi grzywny za niezastosowanie się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", a więc niedochowanie 30-dniowego terminu do przekazania sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Sprawa nie dotyczy sporu dotyczącego postępowania administracyjnego czy administracyjnego prawa materialnego, lecz wyłącznie realizacji obowiązku z art. 54 § 2 p.p.s.a. Nie zachodzi zatem potrzeba ochrony interesu skarżącego w postaci ustanowienia adwokata, skoro strona samodzielnie sporządziła przedmiotowy wniosek, wywodząc zarzut niezachowania omawianego obowiązku, a następnie złożyła go do Sądu inicjując w ten sposób skutecznie niniejsze postępowanie. Zdaniem WSA na obecnym etapie sprawy nie jest niezbędny udział profesjonalnego pełnomocnika. Wyznaczenie takiego pełnomocnika dla strony należałoby bowiem oceniać jako nieuzasadnione przeniesienie ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli. Wnioskodawca złożył zażalenie na postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez jego uwzględnienie lub uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Po rozpatrzeniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt II GZ 215/15 uchylił zaskarżone postanowienie w części obejmującej odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. NSA zaznaczył, że nieskomplikowany charakter sprawy, brak przymusu adwokackiego w postępowaniu sądowoadministracyjnym czy też umiejętność redagowania pism procesowych przez stronę nie mogą stanowić, zgodnie z obowiązującymi przepisami, przyczyny oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem w p.p.s.a. brak jest przepisu odpowiadającego treścią art. 117 § 4 k.p.c., zgodnie z którym sąd uwzględni wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla strony, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie uzna za potrzebny. Obowiązkiem Sądu I instancji było zatem przeprowadzenie odpowiedniej analizy sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 p.p.s.a., z którego to obowiązku Sąd nie wywiązał się w sposób należyty. Wykonując wytyczne NSA zawarte w postanowieniu z dnia 21 maja 2015 r. zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. WSA w Warszawie wezwał wnioskodawcę stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. do udzielenia dodatkowych informacji i nadesłania dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku. Skarżący wniósł zażalenie na to zarządzenie, które jako niedopuszczalne zostało odrzucone postanowieniem Sądu z dnia 7 października 2015 r. Strona i na to postanowienie wniosła zażalenie, lecz zostało ono oddalone przez NSA postanowieniem z dnia 12 stycznia 2016 r. sygn. akt II GZ 908/15. Jeszcze przed rozpatrzeniem ww. zażalenia przez NSA, pismem z dnia [...] listopada 2015 r. W. S. wniósł o wyłączenie sędziego sprawozdawcy Mirosławy Pindelskiej od rozpoznania wszystkich spraw, w których występuje w charakterze skarżącego lub wnioskodawcy przeciwko Ministrowi Finansów. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt V SO/Wa 67/15 wniosek został oddalony. Po zwrocie akt z NSA ([...] kwietnia 2016 r.) Przewodniczący Wydziału zarządził przedstawienie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy po prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie z wniosku o wyłączenie sędziego Mirosławy Pindelskiej. Nastąpiło to w dniu [...] maja 2017 r., lecz z uwagi na problemy z doręczaniem korespondencji w W. postanowienie o stwierdzeniu prawomocności postanowienia oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego zostało wydane dopiero [...] sierpnia 2017 r. Zarządzeniem z dnia [...] października 2017 r. ponownie wezwano skarżącego do udzielenia informacji i złożenia dokumentów koniecznych do rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata z urzędu. Sąd wzywał o wyjaśnienia i dokumenty jak w zarządzeniu z dnia [...] sierpnia 2015 r. lecz poinformował stronę, że informacje i dokumenty muszą być aktualne na dzień otrzymania ponownego wezwania. Ponowne wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] października 2017 r. (wyjaśnienia Poczty Polskiej S.A. zawarte w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. – k. 181). Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie odpowiedział na wezwanie Sądu i nie złożył żadnych wyjaśnień czy dokumentów odnoszących się do jego sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu [...] maja 2014 r., zatem zastosowanie znajduje ustawa p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, która weszła w życie 15 sierpnia 2015 r. Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowienie Sądu z dnia 12 grudnia 2014 r. jedynie w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na odmowie ustanowienia adwokata. W tym więc zakresie wniosek podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd I instancji. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie wnioskodawcy leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Zatem rozstrzygnięcie będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega bowiem na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy, biorąc pod uwagę jego wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Należy przy tym pamiętać, że wykazanie sytuacji majątkowej na potrzeby skorzystania z instytucji prawa pomocy powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane. Rozstrzygnięcie w tej kwestii nie może zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Jedynie szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji wnioskodawcy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt II GZ 215/15 Sąd I instancji nie dokonał odpowiedniej analizy sytuacji materialnej skarżącego. Wykonując zatem wytyczne NSA zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. WSA w Warszawie wezwał wnioskodawcę do udzielenia dodatkowych informacji niezbędnych do rozpatrzenia niniejszego wniosku. Przede wszystkim w związku z tym, iż wnioskodawca podał, że otrzymuje pomoc finansową od Rządu A. "dla osób o niskich dochodach", wezwano go do wyjaśnienia czy osiąga jakieś dochody, czy też jest osobą bezrobotną, a jeżeli osiąga inne dochody poza pomocą instytucji finansowych, to z jakiego tytułu i w jakiej miesięcznej wysokości. Skarżący miał też wskazać: 1) gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego mieszka i jakie są związane z tym opłaty (czynsz najmu, opłaty za mieszkanie), 2) czy prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium A., czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny, 3) jakie są jego miesięczne wydatki oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, związane z niezbędnym utrzymaniem (wydatki na wyżywienie, ubranie, leczenie), 4) jakie są jego wydatki związane z wizytami wnioskodawcy w Polsce, które poniósł w ciągu ostatniego roku i z jakich środków pokrywa te wydatki, 5) czy on bądź osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe posiadają rachunki bankowe, lokaty, oszczędności pieniężne, a jeśli tak to w jakiej wysokości, ewentualnie inny majątek ruchomy znacznej wartości. Wnioskodawca został wezwany również do złożenia następujących dokumentów (ewentualnie ich potwierdzonych za zgodność kserokopii): 1) wyciągów i wykazów z posiadanych przez niego, a także osoby, z którymi prowadzi gospodarstwo domowe rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2) tytułu prawnego, na podstawie którego korzysta z mieszkania, 3) innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić jego wykazywaną sytuację materialną. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na żadne z ww. pytań i nie nadesłał wymaganych dokumentów. Zamiast tego wniósł zażalenie na zarządzenie z dnia [...] sierpnia 2015 r. Po oddaleniu zażalenia przez NSA rozpoznanie przedmiotowego wniosku było niemożliwe z powodu wniosku strony o wyłączenie sędziego sprawozdawcy Mirosławy Pindelskiej od rozpoznania wszystkich spraw, w których występuje w charakterze skarżącego lub wnioskodawcy przeciwko Ministrowi Finansów. Dopiero prawomocne rozpatrzenie tego wniosku pozwoliło na podjęcie dalszych kroków w rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy. W tym miejscu wymaga zaznaczenia, że oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się w oparciu o najbardziej jak to jest możliwe aktualne dane o sytuacji finansowej strony. Sąd bada bowiem, czy strona jest w stanie uiścić koszty sądowe w czasie, kiedy jest do tego zobowiązana. Tymczasem znajdujące się w aktach sądowych dane dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego pochodzą z 2014 r., zaś od poprzedniego wezwania do uzupełnienia tych danych ([...] sierpnia 2015 r.) upłynęły dwa lata. Z tego względu zarządzeniem z dnia [...] października 2017 r. Sąd ponownie wezwał skarżącego do udzielenia informacji i złożenia dokumentów koniecznych do rozpoznania jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata z urzędu. Sąd wzywał o wyjaśnienia i dokumenty jak w zarządzeniu z dnia [...] października 2015 r. lecz poinformował stronę, że informacje i dokumenty muszą być aktualne na dzień otrzymania ponownego wezwania. Na to wezwanie skarżący również nie odpowiedział. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10). Skarżący tymczasem całkowicie zignorował obydwa wezwania Sądu nie próbując nawet choćby w części ich wykonać. Z uwagi więc na to, że dane dotyczące sytuacji finansowej wnioskodawcy nie są aktualne (dotyczą bowiem 2014 r. - okoliczności wskazane w formularzu PPF z dnia [...] lipca 2014 r. oraz w zażaleniu z dnia [...] stycznia 2015 r.) w momencie rozpoznania niniejszego wniosku (luty 2018 r.) Sąd nie ma możliwości dokonania prawidłowego porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi, bieżącymi możliwościami płatniczymi wnioskodawcy. Niemożliwa jest zatem ocena zasadności wniosku. Bierność skarżącego w zakresie wskazania informacji i przedłożenia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku prowadzi z kolei do stwierdzenia, iż nie wykazał on spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.