VI SA/Wa 1015/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] uchylił uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] M. S. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych. Do podjęcia niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: M. S. w dniu 23 października 2007 r. złożył w Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 ust. 1 w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.), dołączając wymagane dokumenty. W wyniku rozpoznania niniejszego wniosku, Rada ta, uchwałą Nr [...] z dnia [...] listopada 2007 r. na podstawie art. 24 ust. 2c ustawy o radcach prawnych odmówiła wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych uznając, że wymieniony nie posiada odpowiedniej praktyki zawodowej i nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Od powyższej uchwały M. S. złożył odwołanie do Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych podnosząc argumenty i dowody, pozwalające na przyjęcie, iż posiada on wystarczającą praktyczną umiejętność świadczenia pomocy prawnej, pozwalającą na uznanie, że spełnia wymagania objęte ustawowymi przesłankami wpisu na listę radców prawnych. W wyniku rozpoznania odwołania Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, w zakresie odmowy wpisu na listę radców prawnych M. S. Prezydium przeprowadzając postępowanie jako organ drugiej instancji uznało, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, który miałby stanowić podstawę wpisu, w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.) - utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r., na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt K 30/06 (Dz. U. z 2006, Nr 206, poz. 1522). Tym samym, według Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, brak było podstaw do uwzględnienia wniosku M. S. o wpis na listę radców prawnych, bowiem organy samorządu zawodowego radców prawnych nie dysponują podstawą prawną dla składania, rozpatrywania i orzekania w sprawach wpisu na listę radców prawnych osób, które nie ukończyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły pozytywnie egzaminu radcowskiego, zaś złożyły pozytywnie egzamin prokuratorski, sędziowski, adwokacki lub notarialny. Z tego też względu organ uznał, że bezpodstawne jest rozpatrywanie kwestii spełniania przez M. S. przesłanek z nieobowiązującego już art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych oraz przywoływanie okoliczności faktycznych, mających uzasadnić posiadanie przez niego "odpowiedniej praktyki" w świadczeniu pomocy prawnej. Następnie M. S. skorzystał z przysługującego mu prawa i złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. i wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz wpisanie na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. W wyniku rozpoznania odwołania, Minister Sprawiedliwości uznał w decyzji z dnia [...] marca 2008 r., że zasługuje ono na uwzględnienie w części dotyczącej twierdzenia, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. ale tylko w tym zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał na orzecznictwo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w którym stwierdzono, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., jak również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. z 2006 r. Nr 75, poz. 529), są wyrokami zakresowymi. Powołując się na wymienione w decyzji wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Minister Sprawiedliwości uznał, że wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującego przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. W oparciu o powyższe rozważania, Minister Sprawiedliwości uznał, że mające w sprawie niniejszej zastosowanie wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. oraz z dnia 8 listopada 2006 r. są wyrokami zakresowymi i zarówno art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, jak i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych nie utraciły mocy obowiązującej w całości, lecz jedynie w zakresie ściśle określonym w tych wyrokach. Tym samym, w ocenie organu analizowany w sprawie niniejszej przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym i w tym zakresie utracił moc obowiązującą w dniu 31 grudnia 2006 r. Jednakże przepis ten może zatem stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, notarialny lub adwokacki i jednocześnie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Dlatego też, w ocenie Ministra Sprawiedliwości, mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., przed dokonaniem wpisu organ jest obowiązany zbadać, czy osoba ubiegająca się o ten wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Organ podkreślił również, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazuje również zakres przesłanek, którymi samorząd radcowski może, a nawet powinien kierować się badając, czy konkretna osoba ubiegająca się o taki wpis daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Następnie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych złożyło za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r. w całości. Zaskarżonej decyzji Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej także jako skarżący) zarzuciło naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to przez oparcie decyzji na uchylonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. - sygn. akt: K 30/06 przepisie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - pomimo utraty jego mocy obowiązującej z dniem 31 grudnia 2006 r. (Dz. U. Nr 206, poz. 1522). W uzasadnieniu swojego stanowiska, skarżący wskazał na treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. w części I pkt 4 i część II. W ocenie skarżącego, analiza sentencji tego wyroku przesądza o tym, iż Trybunał Konstytucyjny postanowił o utracie mocy obowiązującej przepisu powołanego w punkcie 4 części I, to jest art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w całości. Skarżący podkreślił również, że co prawda w treści części I sentencji wyroku wskazuje się, że Trybunał Konstytucyjny art. 25 ust. 1 pkt 2 uznał za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim stwarzał on możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, to część druga orzeczenia wskazuje jednoznacznie na to, iż z dniem 31 grudnia 2006 r. przedmiotowy przepis traci moc obowiązującą w całości. Dodatkowo za stanowiskiem skarżącego przemawiać ma treść części II tego wyroku, w której wskazuje się, że art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych został uchylony w całości. Skarżący zwrócił również uwagę, że organ rozpoznając sprawę ma opierać swoje działania wyłącznie na sentencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, nie zaś na jego uzasadnieniu. Za takim poglądem przemawia, w ocenie Prezydium, liczne orzecznictwo, jak również uznanie przez ustawodawcę za wystarczające publikowanie w dzienniku ustaw samych sentencji orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Okoliczność ta w ocenie skarżącego potwierdza, że przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma charakteru zakresowego. Ponadto skarżący wskazał, że istotne znaczenie w sprawie niniejszej ma fakt, iż z sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. wynika uchylenie mocy obowiązującej przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W sentencji podano jedynie datę, z którą uchyla się powoływany przepis. Oznacza to, w ocenie skarżącego, że uchylono go w całości, nie zaś w części. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania M. S. w piśmie z dnia 4 sierpnia 2008 r. wnosił o oddalenie skargi jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) zwanej dalej p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, powstałego na tle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. w sprawie K 30/06 (Dz. U. z 2006 r., Nr 206, poz. 1522) a mianowicie, czy w następstwie tego wyroku art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 z późn. zm.) utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. w całości, jak twierdzi skarżący, czy też zgodnie z poglądem, wyrażonym przez Ministra Sprawiedliwości w zaskarżonej decyzji utracił moc prawną z dniem 31 grudnia 2006 r. jedynie w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, innymi słowy czy jest to wyrok tzw. zakresowy. Sąd w niniejszym składzie zdecydowanie opowiada się za stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości, które jest zgodne z dotychczasowym orzecznictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten w szeregu swoich orzeczeniach, cytowanych przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uznał, że zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. z 2006 r., Nr 75, poz. 529) jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt 30/06 (Dz. U. z 2006 r., Nr 206, poz. 1522) są wyrokami zakresowymi. Istota wyroku zakresowego polega na tym, że uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku. Porównując część I 4 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. z częścią II Sąd doszedł do przekonania, że w części I 4 znajduje się merytoryczne rozstrzygnięcie o niezgodności z Konstytucją omawianego przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Natomiast w części II Trybunał określił inną niż ogłoszenie wyroku datę utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Oznacza to, że z dniem 31 grudnia 2006 r. przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych nie utracił mocy w całości, lecz w zakresie określonym w części I 4 wyroku. Może on zatem wbrew twierdzeniom skarżącego stanowić podstawę wpisu na listę radców prawnych tych osób, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, lecz zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki czy notarialny z tym, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. przed dokonaniem wpisu należy badać, czy osoba ubiegająca się o ten wpis poradzi sobie w zawodzie radcy prawnego. Przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy, szkolenie oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. W tym stanie rzeczy za trafne należy uznać stanowisko Ministra Sprawiedliwości, iż Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych rozpoznając odwołanie od uchwały Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nie przeprowadziło odpowiedniego postępowania wyjaśniającego, czy wnioskodawca z uwagi na przygotowanie zawodowe i praktykę może wykonywać zawód radcy prawnego. Zatem zaskarżona decyzja z dnia [...] marca 2008 r. uchylająca uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] M. S., przekazująca sprawę temuż organowi do ponownego rozpatrzenia odpowiada prawu, co skutkuje oddaleniem skargi w niniejszej sprawie na mocy art. 151 p.p.s.a.