VI SA/Wa 1041/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w dniu 18 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący – T. K. w terminie oraz w prawidłowym trybie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ. Wezwany przez Sąd o wpis od ww. skargi skarżący w otwartym terminie do jego uiszczenia wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i dwojgiem małoletnich dzieci. W rubryce 10 Formularza oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 3.000 złotych brutto z tytułu umowy o pracę, zaś jego żona z takiego samego tytułu w wysokości 2.115 złotych brutto. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne dla osób dorosłych. Jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, przy czym słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Jednakże środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Szkoły natomiast nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto na wezwanie z 30 czerwca 2014 r. skarżący przedłożył: zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez skarżącego w 2013 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 6.613,81 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 2.988, 90 złotych, osiągnął on dochód na poziomie 3.624,91 złotych; zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego przez żonę w 2013 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, z którego wynika, iż przy przychodzie na poziomie 68.750 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 52.666, 11 złotych, osiągnęła dochód sięgający kwoty 16.083, 89 złotych; oświadczenie, iż pełnienie przez skarżącego funkcji organu prowadzącego szkoły niepubliczne nie jest działalnością gospodarczą; wystawione przez pracodawcę żony skarżącego – Wyższą Szkołę [...] w G. zaświadczenie, że jej dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Kanclerza wynosi 2.115 złotych brutto miesięcznie oraz wystawione przez pracodawcę skarżącego – C. sp. z o. o. zaświadczenie, że jego dochód z tytułu zatrudnienia na stanowisku Prezesa Spółki wynosi 3.000 złotych brutto miesięcznie. Nadto skarżący oświadczył, iż nie uzyskał dopłat do gruntów rolnych. Skarżący po mimo wezwania nie przedłożył natomiast żadnych wyciągów z rachunków bankowych (swoich i żony), nie wyjaśniając przy tym czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona. Dokumenty zgromadzone w sprawie okazały się dla Referendarz sądowego niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego, w związku z czym postanowieniem z 4 sierpnia 2014 r. odmówił mu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Z zachowaniem terminu skarżący złożył sprzeciw, zwracając uwagę Sądu na fakt dotyczący ilości postepowań prowadzonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, w związku z dokonaną po kilku latach zmianą interpretacji prawa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Podkreślił, iż w stosunku do jego osoby ww. postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego nieuchronnie, zdecydowana większość spraw znajdzie swój finał w sądzie. Zaznaczył również, iż wniesienie takiej ilości wymaganych opłat sądowych spowoduje niewątpliwie bardzo znaczący uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dodatkowych dokumentów, a zwłaszcza odzwierciedlających obecną sytuację majątkową wnioskodawcy, tj. wyciągów z rachunków bankowych, tudzież oświadczenia o ich nieposiadaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został zdaniem Sądu spełniony. Skarżący, pomimo wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i możliwości płatnicze jego oraz członków rodziny, nadesłał jedynie część żądanych dokumentów, nie uzasadniając przyczyny takiego stanu rzeczy. Nie przedłożył przede wszystkim wyciągów z rachunków bankowych. Nie oświadczył przy tym, iż ani on, ani jego żona nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, czy skarżący, jak też jego żona, posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłał na wezwanie żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak jest możliwości ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Trzeba przy tym podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów. Odstępując od złożenia wymaganych dokumentów skarżący uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Samo oświadczenie skarżącego wyrażone w sprzeciwie, o istnieniu podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca był wzywany, a co wykonał jedynie połowicznie, w ocenie Sądu, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy. Okoliczności faktyczne podniesione w uzasadnieniu wniosku nie mogą być brane pod uwagę, bowiem nie wypełniają przesłanek art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia powinno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Koszty sądowe należy traktować jako bieżące wydatki w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być sporządzony w sposób rzetelny, uwzględniający wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a wskazane w nim okoliczności, stosownie do wytycznych wynikających z treści art. 255 p.p.s.a, powinny być na żądanie Sądu należycie udokumentowane. Dla potrzeb niniejszej sprawy nadmienić należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na skarżącym jako wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). W ocenie Sądu, przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym bardziej, że wiedząc co legło u podstaw ww. odmowy przez Referendarza sądowego, do sprzeciwu nie załączył ani wyciągu z rachunków bankowych, ani stosownego oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.