VI SA/Wa 1045/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu T. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący T. K. wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z podanych przez skarżącego w formularzu informacji wynika, że skarżący [...]. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że jako osoba fizyczna pełni rolę organu prowadzącego szkoły niepubliczne [...]. Jedyne źródło ich finansowania stanowi dotacja podmiotowa udzielana przez jednostki samorządu terytorialnego, przy czym słuchacze nie ponoszą żadnych kosztów. Jednakże środki pochodzące z dotacji mogą być wydatkowane wyłącznie na bieżącą działalność szkół. Szkoły natomiast nie generują żadnego przychodu i stąd właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: a) zeznań podatkowych za rok 2013 skarżącego i jego żony, ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, b) zaświadczeń pracodawców skarżącego i jego żony potwierdzających wysokość wynagrodzenia miesięcznego określonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, c) dokumentu wskazującego na wysokość dotacji przedmiotowej uzyskiwanej od jednostki samorządu terytorialnego na funkcjonowanie prowadzonych przez skarżącego szkół niepublicznych, z wyszczególnieniem kategorii wydatków objętych dotacją, d) wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku jeśli takie rachunki posiadają, a jeżeli ani skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych - zobowiązano skarżącego do złożenia stosownego oświadczenia), e) dokumentów potwierdzających wielkość posiadanych nieruchomości i miejsce ich położenia (np.: zaświadczenia właściwego urzędu gminy lub decyzji ustalającej wysokość podatku od nieruchomości). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył: a) [...], b) [...], c) [...], d) [...], e) [...], f) [...], g) [...]. Należy zauważyć, że skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony. Nie wyjaśnił także, czy jakikolwiek rachunek bankowy posiada on sam lub jego żona. Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2014 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy stwierdził, że skoro skarżący nie przesłał żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, to nie można ustalić, czy wypełnia on przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Pismem z dnia 15 września 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego. W sprzeciwie zwrócił uwagę na ilość spraw prowadzonych przez NFZ w związku z dokonaną po kilku latach zmianą interpretacji prawa przez ZUS w zakresie oceny dopuszczalności umów o dzieło na prowadzenie wykładów. Wskazał, że w stosunku do jego osoby takich postępowań będzie blisko pół tysiąca, z czego zdecydowana większość znajdzie finał w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie. Wniesienie takiej ilości opłat sądowych spowoduję bardzo znaczący uszczerbek utrzymania dla skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie skarżący nie przedłożył na wezwanie referendarza, a także nie dołączył do sprzeciwu wyciągów z rachunków bankowych. Ponadto nie oświadczył, czy on i jego żona posiadają rachunki bankowe. Nie jest więc wiadome, czy skarżący i jego żona, posiadają rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższe wskazuje na fakt, że brak było możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie przedstawił ponadto żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Z uzasadnienia wniosku oraz złożonego oświadczenia wynika bowiem, że skarżący w istocie zmierza do wykazania, iż skoro cała działalność polegająca na prowadzeniu szkoły niepublicznej pokrywana jest z dotacji podmiotowej udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego, to oznacza że szkoły nie generują żadnego przychodu i stąd zasadnym jest właśnie wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu taka argumentacja nie znajduje jednakże uzasadnienia. W świetle definicji działalności gospodarczej, zawartej w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, prowadzenie niepublicznych szkół, o których mowa w ustawie o systemie oświaty, jest rodzajem aktywności określonej jako działalność podjęta w celu zarobkowym, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W konsekwencji w przypadku podmiotu prowadzącego szkołę niepubliczną, będącego osobą fizyczną, otrzymane przez niego dotacje na jej prowadzenie, są kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, zwolniony jednakże od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 129 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dotacja, jaką otrzymuje szkoła ma charakter dotacji przedmiotowej, zgodnie z ustawą o finansach publicznych. Ma ona na celu przede wszystkim finansowanie wydatków bieżących, a więc wydatków bezpośrednio związanych z funkcjonowaniem szkoły tj. wydatków związanych z wynagrodzeniami pracowników, naliczanymi od nich składkami, a także wydatków związanych z realizacją statutowych zadań. Kluczową kwestią, której skarżący nie wyjaśnił, jest to, czy skarżący, jako organ założycielski, pobiera wynagrodzenie za prowadzenie szkół bezpośrednio z otrzymywanej dotacji przedmiotowej. Skarżący w ogóle się na ten temat nie wypowiedział. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów dotyczących kwestii prowadzenia działalności gospodarczej przez jego żonę, podczas, gdy z treści złożonego przez nią zeznania podatkowego za rok 2013 wynika, iż [...]. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że osiągnięcie przychodu przez współmałżonka skarżącego w kwocie [...] przesądza o niemożności pokrycia kosztów sądowych (wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 200 zł.). Trzeba przy tym podkreślić, że brak jest podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów. Zdaniem Sądu – skarżący, odstępując od złożenia wymaganych dokumentów, nie usunął wątpliwości, jakie budzi oświadczenie zawarte w złożonym przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym – w ocenie Sądu - skarżący uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Sąd podkreśla, że samo oświadczenie skarżącego wyrażone w sprzeciwie, o istnieniu podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca był wzywany, a co wykonał jedynie połowicznie, w ocenie Sądu, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy. Okoliczności faktyczne podniesione w uzasadnieniu wniosku nie mogą być brane pod uwagę, bowiem nie wypełniają przesłanek art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.