VI SA/Wa 105/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Sędziowie : Sędzia WSA Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi A.R. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 2592/99 w sprawie ze skargi A.R. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 1999 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. wznawia postępowanie sądowoadministracyjne 2. zmienia wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 2592/99 w ten sposób, że uchyla zaskarżoną uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 1999 r. Nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] czerwca 1999 r. 3. odrzuca skargę w pozostałym zakresie 4. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz skarżącego A.R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 1 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 2592/99 oddalił skargę A.R. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych [...] października 1999 r. nr [...], odmawiającą wpisu na listę aplikantów radcowskich. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew zarzutom skarżącego, podejmując zaskarżoną uchwałę Krajowa Rada Radców Prawnych nie naruszyła przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 33 ust.1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 33 ust. 2 powołanej ustawy wpis na listę aplikantów następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych. Wzięto także pod uwagę, iż przepisy regulaminu KRRP, mające w sprawie zastosowanie, nie naruszają art. 60 pkt 8b cytowanej ustawy. W świetle tego przepisu do zakresu działania Krajowej Rady Radców Prawnych należy ustalanie zasad przeprowadzania konkursu na aplikantów radcowskich. Tym samym, w ocenie Sądu, odmowa wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich nie naruszała prawa. W skardze o wznowienie postępowania sądowoadministracyjne-go skarżący wnosi o: • zmianę wyroku NSA w Warszawie z dnia 1 czerwca 2000 r. sy-gn. akt II SA 2592/99, przez uchylenie uchwały KRRP z dnia [...] października 1999 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy uchwały nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w L. z dnia [...] czerwca 1999 r., • zmianę wyroku, poprzez stwierdzenie nielegalności pobrania od skarżącego opłaty za konkurs w wysokości 1000 zł, • zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Krajowa Rada Radców Prawnych w odpowiedzi na skargę o wzno-wienie domagała się jej oddalenia powołując się na uzasadnienie wyro-ku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 21/02 (Dz.U.04.34.303, z którego wynika, że przepisy dotychczasowe objęte orzeczeniem o ich niezgodności z konstytucją, do czasu ich zakwestionowania przez Try-bunał - korzystały z domniemania konstytucyjności z wszelkimi tego następstwami co do podjętych w oparciu o nie uchwał organów samo-rządu zawodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 103 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w sprawie o wznowienie postępowania za-kończonego prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administra-cyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. orzeka właściwy wo-jewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej p.s.a. Sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem, zgodnie z art. 3 § l i 2 pkt l p.s.a. Z dniem 4 marca 2004 r. art. 60 pkt 8b ustawy o radcach praw-nych, na podstawie którego oparta została m.in. zaskarżona uchwała KRRP, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że dopuszcza - co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych - możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczania (wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie P 21/02 z dnia 18 lutego 2004 r.; Dz. U. Nr 34, poz. 303). W obszernym uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny m.in. stwierdził, że powierzenie - w drodze ustawy zwykłej – samorzą-dowi adwokatów czy radców prawnych prowadzenia aplikacji nie jest równoznaczne z upoważnieniem korporacji do samoistnego czy też uregulowanego w ustawie jedynie blankietowo (i tylko w sferze kompe-tencyjnej) określania zasad naboru na aplikacje. W ocenie Trybunału przypisane samorządom korporacji w art. 17 ust. 1 Konstytucji "spra-wowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu" dotyczy - przedmiotowo, według wykładni językowej - sytuacji "wykonywania zawodu", podmiotowo zaś - osób uczestniczących już w wykonywaniu zawodu objętego zasięgiem korporacji. Nie mając wątpliwości co do kwalifikacji samorządu radców prawnych w sferze prowadzenia szkolenia zawodowego, w tym szkole-nia kandydatów do zawodu w formie aplikacji, Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że powierzenie samorządom adwokackiemu oraz radcowskiemu prowadzenia aplikacji nie jest automatycznym przekaza-niem organom tego samorządu pełnej gestii oraz swobodnego uznania w zakresie doboru kryteriów kwalifikowania kandydatów oraz meryto-rycznych zasad selekcji kandydatów na wspomniane aplikacje. Kandy-daci ci do momentu wpisania na listę aplikantów radcowskich są oso- bami spoza grona członków korporacji, osobami, które - wobec braku ustawowo wymaganych warunków - nie przystąpiły jeszcze do określo-nego samorządu zawodowego, a tym samym nie poddały się dobrowol-nym unormowaniom wewnątrzkorporacyjnym. Zasady te i kryteria winny być dostosowane do uwarunkowań, jakie wprowadza Konstytu-cja RP w art. 65 ust. l zakresie gwarantowanej wolności wyboru i wy-konywania zawodu oraz miejsca pracy, jak i do konstytucyjnych wy-mogów dopuszczalnych ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności jednostki ujętych w art. 31 ust. 3. Z tego względu od wejścia w życie Konstytucji tj., od 17 października 1997 r. - na mocy powołanych przepisów każda ingerencja w zakres tych gwarantowa-nych wolności wymaga - dla uznania jej konstytucyjności - co najmniej uregulowania ustawowego, bowiem tylko w ustawie przewiduje usta-nawianie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolno-ści i praw i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie i dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw in-nych osób. Każda zatem ingerencja w te wolności - na zasadzie wyjątku - może być podejmowana w oparciu o przesłanki określone przez pra-wodawcę w ustawie lub dopełniająco w wykonawczych aktach po-wszechnie obowiązujących. Przekazanie upoważnienia do ingerencji w pewne wolności osób wykonujących zawód odpowiednim samorządom zawodowym - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego- może być w okre-ślonych warunkach uzasadnione, a nawet zgodne z potrzebami "należy-tego wykonywania" zawodów reglamentowanych, jednakże nie może mieć charakteru blankietowego, szczególnie w zakresie ustalenia kryte-riów i granic ingerencji w sferę wolności jednostki. Akty korporacji zawodowych nie są źródłami prawa powszechnie obowiązującego, zgodnie z założeniami konstytucyjnego systemu źródeł prawa. Z tego względu Trybunał stwierdził brak ustawowego wskazania merytorycznych kryteriów określających granice i reguły ingerowania poprzez ustalone uchwałami, m.in. KRRP, zasady konkursu na aplika-cję - w tym: zakresu, przebiegu, reguł oceniania wyników i związku między wynikami konkursu a kwalifikacją kandydatów do wpisu na listę aplikantów - w sfery objęte wolnością wyboru zawodu, konstytu-cyjnie gwarantowaną kandydatom na aplikantów. Kryteria te winny być określone w aktach prawa powszechnie obowiązującego, jako że wów-czas spełniają wymogi dostatecznej przejrzystości unormowań jak i sta-nowić mogą podstawę dla sądowej kontroli legalności decyzji indywi-dualnych. Przekazanie w art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych wy-konania istotnych postanowień tych ustaw, co do zasad przeprowadza- nia konkursów na aplikację do unormowania w aktach typu regulami-nowego o charakterze jednoznacznie wewnętrznym stanowi - zdaniem Trybunału Konstytucyjnego - w swoich następstwach wyjście poza gra-nice określone w art. 87 ust. 1 Konstytucji. Przeprowadzenie konkursu kwalifikacyjnego do przyjęcia na aplikację radcowską, jako wyjątek od wolności wyboru wykonywania zawodu, winno być dokonane w drodze ustawy, bowiem nie można przekazać określenia istotnych atrybutów tychże wyjątków aktom korporacyjnym o charakterze jednoznacznie wewnętrznym, nie mieszczącym się w katalogu źródeł prawa ujętego w art. 87 Konstytucji. Prowadzi to do podejmowania merytorycznych de-cyzji i to w sprawach osób nie będących członkami korporacji zawo-dowej zaufania publicznego, którymi są zwłaszcza osoby nie przyjęte na aplikację, nie na podstawie aktów prawa powszechnie obowiązują-cego, lecz na podstawie aktów o charakterze wewnętrznym samorządu korporacji radcowskiej. W związku z powyższym uchwały korporacji zawodowych wydane na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych nie zmieniają swojej natury prawnej aktów o charakterze wewnętrznym, nie posiadają przymiotu powszechnego obowiązywania, a wydane o przepis naruszający wskazane wyżej granice upoważnienia ustawowego w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego - pozostają w sprzeczności z art. 87 ust. 1 Konstytucji, a w zakresie, w jakim odno-szą się do osób nie będących członkami korporacji zawodowej radców prawnych, są niezgodne z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z art. 272 § 1 p.s.a. można żądać wznowienia postępo-wania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Istnieją zatem ustawowe podstawy do wznowienia postępowania sądowoadministra-cyjnego. Stosownie do art. 281 p.s.a. Sąd połączył badanie dopuszczalno-ści wznowienia postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2000 r. w sprawie II SA 2592/99 z rozpoznaniem sprawy na nowo, którego zakresem są granice podstawy wznowienia (art. 282 § 1 p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie obie uchwały samorządu radców prawnych zostały wydane na podstawie art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, a zatem podstawę wznowienia postępowania sądowo-administracyjnego stanowi naruszenie prawa stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (art. 272 § 1 p.s.a.).