VI SA/Wa 1051/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Grzegorz Nowecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi O. S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu oddala skargę Urząd Patentowy RP decyzją nr. [...] z dnia [...] marca 2017 r., wydaną na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 224 ust. 4 oraz art. 245 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm., dalej "p.w.p.") utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2016 r., znak: [...] stwierdzającą wygaśnięcie patentu na wynalazek pt. "Suplement diety lub środek specjalnego przeznaczenia żywieniowego" [...], udzielonego na rzecz A. sp. z o. o. z siedzibą w G. (dalej "uprawniony do patentu", "spółka"), z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 5 rok ochrony. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, w dniu 19 grudnia 2011 r. spółka A. sp. z o.o., korzystając z usług rzecznika patentowego, dokonała w Urzędzie Patentowym zgłoszenia wynalazku pt. "Suplement diety lub środek specjalnego przeznaczenia żywieniowego i sposób otrzymywania suplementu diety lub środka specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Zgłoszeniu został nadany numer [...]. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Urząd Patentowy RP udzielił patentu na ten wynalazek, który ostatecznie otrzymał tytuł: "Suplement diety lub środek specjalnego przeznaczenia żywieniowego [...]". Ochrona przedmiotowego wynalazku została przyznana pod warunkiem uiszczenia opłaty za I okres jego ochrony. W dniu 1 grudnia 2014 r. uprawniony do patentu wniósł opłaty zgodnie z przelewami przekazanymi przez rzecznika patentowego. Następnie w dniu 24 listopada 2015 r. Urząd Patentowy RP wydał dokument patentowy, w którym przedmiotowy patent otrzymał nr [...]. Decyzją z dnia [...] października 2016 r. Urząd Patentowy RP stwierdził wygaśnięcie z dniem 19 grudnia 2015 r. patentu nr [...] udzielonego na rzecz A. sp. z o.o. Podstawą rozstrzygnięcia był brak uiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 5 rok ochrony. Uprawniony do patentu złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzupełniony pismem z dnia 29 listopada 2016 r., wskazując w obu tych pismach na zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności, o których powziął informację dopiero po doręczeniu w dniu 2 listopada 2016 r. decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] października 2016 r. Jednocześnie dokonał opłaty za 5 rok ochrony powiększonej o 30% oraz opłaty za 6 rok ochrony patentu nr [...], wnosząc jednocześnie opłatę od wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Spółka podniosła, że została błędnie pouczona przez pełnomocnika - rzecznika patentowego A. M. J. o terminie na wniesienie opłaty za 5 rok ochrony wynalazku, zaistniałego niemal na pół roku przed upływem właściwego terminu na uiszczenie opłaty za 5 rok ochrony na ten wynalazek. Spółka zwróciła też uwagę na fakt śmierci radcy prawnego, który zajmował się w przedsiębiorstwie uprawnionego monitorowaniem okresów ochronnych przedmiotów własności przemysłowej, a także błędnego przyjęcia za rzecznikiem patentowym terminu na uiszczenie wymaganej opłaty okresowej przez pracownika Spółki. W ocenie skarżącej ww. okoliczności świadczą o braku winy Spółki w niewniesieniu opłaty za 5 rok ochrony wynalazku w prawidłowym terminie. Zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w jego uzasadnieniu, uprawniony do patentu podkreślił, że okoliczności te mają nadzwyczajny charakter, a dodatkowo są niezawinione przez stronę. W tych okolicznościach sprawy została wydana wymieniona na wstępie decyzja Urzędu Patentowego RP z dnia [...] marca 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treść art. 90 ust. 1 pkt 3 i art. 224 ust. 2 p.w.p., a także wskazał, że wynikający z nich termin "dodatkowy" nie podlega w myśl art. 224 ust. 4 zd. 2 p.w.p., przywróceniu. Organ wyjaśnił, że uprawniony do patentu wywiązał się z obowiązku wniesienia opłat (uiszczając w dniu 1 grudnia 2014 r. opłaty za 4 lata ochrony). W dniu 26 stycznia 2015 r. wpłynęło natomiast do organu pismo rzecznika patentowego, który poinformował o tym, że udzielone mu pełnomocnictwo do działania w sprawie wygasło i od tego czasu wszelka korespondencja dotycząca przedmiotowego patentu winna być kierowana bezpośrednio do uprawnionego. Organ wskazał następnie, że podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej upływał 19 grudnia 2015 r., zwracając uwagę, że w myśl art. 224 ust. 4 zd. 1 p.w.p. strona mogła wnieść opłatę za następny okres ochrony wzoru wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30 % opłaty należnej w dodatkowym sześciomiesięcznym terminie tj. do 19 czerwca 2016 r. Tymczasem uprawniony nie wniósł wymaganej opłaty w żadnym z powyższych terminów, dlatego też Urząd Patentowy RP uznał, iż w przedmiotowej sprawie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do wydania decyzji z [...] października 2016 r. stwierdzającej wygaśnięcie z dniem 19 grudnia 2015 r. patentu [...], określone w art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. Urząd Patentowy RP odniósł się też do podniesionych przez spółkę okoliczności "niezawinionego" niedochowania terminu płatności uznając, że nie miały one znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, albowiem kwestia braku winy uprawnionego nie jest wystarczającą przesłanką uchylenia decyzji wydanej w oparciu o art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., gdyż odgrywa ona rolę jedynie w przypadku nieuiszczenia opłaty za pierwszy okres ochrony prawa wyłącznego. Powyższa decyzja Urzędu Patentowego stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której O. S.A. z siedzibą w R. (dalej "skarżąca"), która jako następca prawny uprawnionego wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, a także zasądzenie kosztów. Wydanej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz dokonanie przez organ błędnych ustaleń faktycznych, jak również naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: • art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie patent podlegał wygaszeniu ze względu na nieuiszczenie w przewidzianym terminie opłaty okresowej, • art. 243 ust. 6 p.w.p. w związku z art. 121 pkt 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - kodeks cywilny (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.; dalej jako k.c.) poprzez przyjęcie, iż wydanie postanowienia o zawieszeniu biegu terminu na uiszczenie opłaty okresowej związanej z ochroną patentową wynalazku uchybionego ze względu na nadzwyczajne okoliczności wymaga żądania przez stronę wydania takiego postanowienia jak również przez uznanie, iż mimo że art. 243 ust. 6 p.w.p. odwołuje się do zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, strona powinna wykazać zaistnienie okoliczności o charakterze siły wyższej, • art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 252 p.w.p., gdyż organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, w następstwie czego nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego w postaci zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, które stanowią podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p., • art. 245 ust. 1 p.w.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] października 2016 r. o wygaśnięciu patentu nr [...], podczas gdy Urząd Patentowy powinien był decyzję tę uchylić i umorzyć postępowanie, jednocześnie wydając postanowienie o zawieszeniu biegu terminu na wniesienie opłaty za 5 rok ochrony wynalazku, w okresie od 19 grudnia 2014 r. do 2 listopada 2016 r. W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in, że Urząd Patentowy dopuścił się naruszenia art. 243 ust. 6 p.w.p. w związku z art. 121 pkt 4 k.c. poprzez nieuwzględnienie nadzwyczajnych okoliczności związanych z uchybieniem terminu na wniesienie opłaty okresowej za 5 rok ochrony wynalazku, udokumentowanych przez stronę postępowania oraz niewydanie postanowienia o zawieszeniu biegu tego terminu do czasu ustania tychże nadzwyczajnych okoliczności. W ocenie skarżącej o tym, iż postanowienie takie może, a wręcz powinno być wydane z urzędu przekonuje konstrukcja art. 243 p.w.p., w którym o ile w ustępach wcześniejszych mowa jest expressis verbis o wniosku strony w sprawie przywrócenia terminu (ust. 1-2) oraz wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy (ust. 4), to w ust. 6 tego samego artykułu nie zostało ujęte stwierdzenie, iż organ wydaje na wniosek strony postanowienie w sprawie zawieszenia biegu terminu na uiszczenie opłaty okresowej. Zdaniem skarżącej, ustawodawca celowo nie ograniczył wydania postanowienia w sprawie zawieszenia biegu terminu na uiszczenie opłaty okresowej od złożenia wniosku zainteresowanego, lecz tylko od powzięcia przez organ wiadomości, iż zostały spełnione warunki do zawieszenia biegu terminu. Skarżąca wskazała także, że organ błędnie odwołał się do konieczności wykazania przez nią okoliczności o charakterze siły wyższej. Podkreśliła, iż do wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności nie jest wymaganie zaistnienie zewnętrznego zdarzenia, a w ramach tego pojęcia mieszczą się także takie sytuacje, które mają charakter nagłych zdarzeń niewystępujących normalnie w obrocie prawnym. Śmierć pełnomocnika, jest w ocenie skarżącej jednym z takich zdarzeń i stanowi samodzielną przesłankę do uznania zaistnienia w przedmiotowej sprawie nadzwyczajnych okoliczności. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta stosownie do § 2 powołanego artykułu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." – Dz. U. z 2017 poz. 1369 ze zm.). Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest nieuzasadniona, bowiem obie zaskarżone decyzje Urzędu Patentowego RP nie naruszają zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, biorąc po uwagę uregulowania prawne mające zastosowanie w niniejszej sprawie - uznał, iż organ w obu decyzjach, wbrew zarzutom skargi, poczynił wyczerpujące ustalenia faktyczne i przeprowadził wnikliwą analizę stanu prawnego, dochodząc do prawidłowych konkluzji, iż z dniem 19 grudnia 2015 r. wygasł patent nr [...] udzielony na rzecz A. sp. z o.o., z uwagi na brak uiszczenia przez uprawnionego w przewidzianym terminie opłaty za 5 rok ochrony. W działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Na wstępie należy zauważyć, że w myśl art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Wskazane w ww. przepisie opłaty okresowe uiszczane są z góry. Mogą one być uiszczone w ciągu roku przed upływem poprzedniego okresu ochrony, a najpóźniej w tym samym dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Te podstawowe zasady uiszczenia opłat wynikają z art. 224 ust. 2 i 3 p.w.p. Z kolei w myśl art. 224 ust. 4 p.w.p. Opłata ta może zostać uiszczona również w terminie sześciu miesięcy po upływie terminu określonego w ust. 2, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej. Termin ten nie podlega jednak przywróceniu. W literaturze przedmiotu zauważalny jest spór o charakter decyzji w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia patentu. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela wyrażony w tym zakresie pogląd zaprezentowany w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 23 kwietnia 2008 r., II GPS 1/08, LEX nr 368907. Dotyczy ona prawa zbliżonego konstrukcyjnie do prawa z patentu, a zatem można ją odnieść do analizowanego zagadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny uznał tę decyzję za wzorcowy przykład decyzji o charakterze deklaratoryjnym, ponieważ jej elementy i samo rozstrzygnięcie odnoszą się do wcześniej zaistniałych zdarzeń wywołujących skutki prawne. Natura tych zdarzeń, jak zauważył NSA, jest niejednorodna, ale to nie przekreśla traktowania jej jako decyzji deklaratoryjnej. Mogą one też stwarzać trudności dowodowe. Jak dalej wyjaśnia NSA, wygaśnięcie wynika z prawa materialnego, natomiast potwierdzenie wygaśnięcia prawa następuje w drodze decyzji wydanej na podstawie przepisów o postępowaniu. W niniejszej sprawie, poza przedmiotem sporu jest fakt, że strona dokonała ww. opłaty dopiero po doręczeniu jej w dniu 2 listopada 2016 r., decyzji w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia udzielonego patentu nr [...], zapadłej w dniu [...] października 2016 r. W decyzji tej, organ potwierdził wygaśnięcie patentu nr [...] z dniem 19 grudnia 2015 r., a zatem należy przyjąć, że strona postępowania dokonała opłaty po ponad 10 miesiącach od dnia, w którym zgodnie z deklaratoryjnym charakterem decyzji Urzędu Patentowego RP, wygasła ochrona patentowa. Jakiekolwiek, podnoszone w skardze argumenty w tym zakresie, przemawiające za błędnym uznaniem, iż w niniejszej sprawie patent podlegał wygaszeniu ze względu na nieuiszczenie w przewidzianym terminie opłaty okresowej, są w ocenie Sądu bezzasadne. Odnosząc się do zarzutów skarżącej, jakoby organ nie zastosował prawidłowo przepisów prawa materialnego i nie wziął pod uwagę wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności oraz nie wydał postanowienia o zawieszeniu biegu terminu na uiszczenie opłaty okresowej, Sąd podziela zapatrywanie organu, że cały art. 243 p.w.p. dotyczy wyłącznie terminów wyznaczonych przez Urząd Patentowy (to jest terminów z art. 242 tej ustawy na dokonanie określonych czynności w toku postępowania). Ta regulacja prawna normuje instytucję przywrócenia uchybionego terminu dokonania czynności warunkującej bieg postępowania. W istocie ust. 6 tego przepisu wskazuje, że do terminów, które nie podlegają przywróceniu, uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności ustawa nakazuje stosować odpowiednio przepisu o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Nie mniej należy zwrócić uwagę, że art. 243 ust. 6 p.w.p. tak jak cały art. 243 tej ustawy odnosi się wyłącznie do terminów wyznaczonych przez Urząd Patentowy warunkujących bieg postępowania. Termin do uiszczenia opłaty okresowej, zarówno pierwotny, jak i dodatkowy, nie podlega co prawda przywróceniu, ale z uwagi na fakt, że są to terminy materialne, zdecydowanie nie wyznaczane przez organ, to regulacja zawarta w art. 243 ust. 6 p.w.p. nie może mieć do nich zastosowania. Jak wskazano bowiem powyżej, z upływem tego terminu ustawodawca wiąże określone skutki tj. wygaśnięcie patentu. Skoro zatem ustawodawca uznał, że terminy te są nieprzywracalne, jak również, w drodze wykładni systemowej, można wywnioskować, że nawet w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, organ nie ma możliwości na ich podstawie wydania postanowienia o zawieszeniu biegu przedawnienia, to w ocenie Sądu organ prawidłowo zastosował ww. przepisy p.w.p. Potwierdza to wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2016r. o sygn. akt: II GSK 2501/14, który zapadł w podobnym stanie faktycznym i prawnym. Zdaniem NSA, do wniosku, że w sprawie opłaty okresowej za ochronę prawa z patentu ustawa p.w.p. nie przewiduje dodatkowego przedłużenia terminu do jej uiszczenia, w szczególności w trybie uregulowanym w art. 243 ust. 6 p.w.p. Dotyczy on bowiem zagadnień stricte procesowych, o czym świadczy jego usytuowanie w tytule VI dotyczącym postępowania przed Urzędem Patentowym – terminów, stron postępowania, pełnomocników i środków zaskarżenia. Kwestia opłat za ochronę patentową została natomiast uregulowana w tytule V dziale I ustawy, który zawiera przepisy prawa materialnego dotyczące opłat jednorazowych i okresowych w związku z ochroną wynalazków, produktów leczniczych, produktów ochrony roślin, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. Oznacza to, że przepis art. 243 ust. 6 p.w.p. nie ma zastosowania do wszystkich terminów przewidzianych tą ustawą. Należy również zauważyć, że w sprawie niniejszej żadne postępowanie nie biegnie, gdyż pierwsze zostało zakończone decyzją przyznającą patent, a kolejne zostało wszczęte przez organ z urzędu w przedmiocie jego wygaśnięcia. Z tego też powodu zastosowanie regulacji przewidzianej w art. 243 ust. 6 p.w.p. nie jest możliwe. Okoliczność, że szczególna regulacja przewidziana w art. 243 ust. 1 i 2 p.w.p. (zatem i odpowiednio w ust. 6) odnosi się tylko do kwestii przywrócenia terminów do dokonania czynności warunkujących bieg postępowania, czyli terminów procesowych wyznaczanych stronie przez organ w toku sprawy, znajduje potwierdzenie w literaturze przedmiotu (por. w tym zakresie: K . Celińska-Grzegorczyk Postępowanie patentowe jako szczególne postępowanie administracyjne, Lexis Nexis 2009 str. 195 i nast., A. Szewc, G.Jyż - Prawo własności przemysłowej, C.H. Beck 2003 str. 37 i nast.). Ponadto należy zauważyć, że zastosowanie trybu z tego przepisu uzależnione jest od złożenia przez stronę stosownego wniosku, co nie miało miejsca w przypadku rozpoznawanej sprawy. Nie ma to jednak znaczenia w kontekście stwierdzenia, iż termin ten jest nieprzywracalny (vide: wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2007 r., II GSK 304/06, LEX nr 32218; wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 lipca 2007 r., VI SA/Wa 759/07, LEX nr 371971; wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2007 r., VI SA/Wa 2191/06, LEX nr 437917. Tym samym nie mogło dojść do zawieszenia w tej sprawie – jak chce tego skarżąca - biegu terminu do uiszczenia w opłaty za 5 rok ochrony wynalazku. Konkludując Sąd doszedł do przekonania, że Urząd Patentowy RP w toku postępowania obu instancji zbadał wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zapewnił stronie czynny udział w postępowaniu oraz ustalił stan faktyczny zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 k.p.a.), ponadto w decyzjach zarówno I jak i II instancji uzasadnił swoje stanowisko, w sposób wymagany przez art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie dopatrzył się też naruszenia przez organ art. 80 k.p.a., jak również wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego zawartych w ustawie Prawo własności przemysłowej. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.