VI SA/Wa 1056/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz strony skarżącej K. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. K. S. (dalej: "pasażer", "strona", "skarżący") złożył do Urzędu Lotnictwa Cywilnego w [...] skargę dotyczącą lotu z dnia 3 maja 2018 r. o oznaczeniu kodowym [...] na trasie [...] (WMI) [...] (PMI) o stwierdzenie naruszenia przez R. DAC z siedzibą w [...] ("przewoźnik") praw pasażera określonych przepisami rozporządzenia (WE) nr 261/2004 (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz.Urz. WE L 46 z 17 lutego 2004 r., str. 1), dalej: "rozporządzenie (WE) nr 261/2004". Po rozpatrzeniu sprawy, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego w dniu [...] czerwca 2018 r wydał decyzję nr [...], w której stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego R. DAC postanowień rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Skarżąc wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego ("Prezes ULC"), decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...], na podstawie art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 2 oraz art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2018 r., poz. 1183 ze zm.), art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 235), art. 4, art. 7, art. 8, art. 9, art. 14, art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Ww. decyzje zapadły w związku z nieprzyjęciem pasażera w dniu 3 maja 2018 r. na pokład samolotu odbywającego lot o oznaczeniu kodowym [...] na trasie [...] (WMI) [...] (PMI). Przewoźnikiem obsługującym powyższy rejs była spółka R. DAC. Przewoźnik nie zaproponował pasażerowi innego lotu, ani nie zwrócił mu pełnego kosztu biletu, który to obowiązek wynika z art. 8 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Przewoźnik nie wypłacił również skarżącemu odszkodowania. Skarżący posiadał potwierdzoną rezerwację na lot o oznaczeniu kodowym [...] i zgłosił się do wejścia do samolotu w wymaganym czasie. W przypadku spornego rejsu nie zaistniała sytuacja overbookingu. Przewoźnik wyjaśnił, że pasażer nie został przyjęty na pokład samolotu, pasażer znajdował się bowiem pod wpływem alkoholu. Na potwierdzenie tego przewoźnik przedstawił oświadczenie agenta handlingowego obsługującego przedmiotowy lot. Nie przedstawił dowodu w postaci zapisu z monitoringu sytuacji przy wejściu do samolotu, ani badań z alkomatu itp. Dowodów nie przedstawili też zarządzający portem lotniczym [...]. Skarżący przedstawił zaś oświadczenia pięciu świadków, z których wynikało, że ani on ani inna osoba z grupy nie dopuścili się negatywnych zachowań. W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 2 lit. j rozporządzenia (WE) nr 261/2004 "odmowa przyjęcia na pokład" oznacza odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo że stawili się oni do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest racjonalnie uzasadniona, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Z przepisu tego wynika otwarty katalog przyczyn wyłączających odpowiedzialność, jednak muszą one leżeć po stronie pasażera i być racjonalnie uzasadnione. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 115 ust. 3 ustawy Prawo lotnicze dowódca statku powietrznego ma prawo decydować, z zastrzeżeniem ust. 4a o zastosowaniu niezbędnych środków, łącznie ze środkami przymusu w stosunku do osób niewykonujących jego poleceń albo zagrażających w inny sposób bezpieczeństwu lotu lub porządkowi na pokładzie statku powietrznego. Na podstawie zaś art. 7.1.2.3 Ogólnego Regulaminu Przewozu R. przewoźnik może odmówić przewozu pasażera jeśli stan psychiczny lub fizyczny pasażera, jego nastawienie lub zachowanie, w tym pozostawanie pod wpływem alkoholu lub środków odurzających stanowi zagrożenie lub ryzyko dla pasażera, innych pasażerów, załogi lub mienia. W przedmiotowej sytuacji istotna jest ocena zachowania pasażera przez pracowników obsługi naziemnej i kapitana statku powietrznego. Z pisma agenta handlingowego obsługującego przedmiotowy lot wynika, że otrzymawszy decyzję o odmowie przyjęcia na pokład pasażer odmówił oddalenia się od samolotu i powrotu do hali przylotów. Z uwagi na odmowę powrotu na halę przylotów, a także konieczność zapewnienia bezpieczeństwa i niezakłóconej działalności operacyjnej lotnisk, wezwana został Straż Graniczna, która odprowadziła pasażera do hali przylotów. Prezes ULC ponownie rozpatrując sprawę dał wiarę wyjaśnieniom przewoźnika, że odmowa przyjęcia na pokład była uzasadniona względami bezpieczeństwa. Mając na uwadze, że miejsce w samolocie dla pasażera było, stwierdził brak naruszenia przepisów rozporządzenia, a zwłaszcza obowiązku wypłacenia pasażerowi odszkodowania. K. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lutego 2021 r. W uzasadnieniu skargi wskazał na wadliwość dokonanych przez organ ustaleń faktycznych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 15 i art. 138 § 2 k.p.a. - przez jego niezastosowanie, mimo że na etapie postępowania administracyjnego, w ramach I i II instancji, przewoźnik nie brał w nim udziału i nie przedstawił żadnych dowodów. W decyzji nie wskazano osoby odpowiedzialnej za wycofanie pasażera z lotu, a tym samym nie ustalono przyczyny. Organ nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione, ani dowodów, na których się oparł. Również sam nie przeprowadził takich dowodów, a jedynie przedstawił swoje domniemania. W odpowiedzi na skargę Prezes ULC wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, że materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący i opiera się na materiale dowodowym w sprawie dotyczącej drugiego z pasażerów skarżonego lotu, który również nie został wpuszczony na pokład. Dodatkowo Prezes ULC wezwał świadków do złożenia zeznań na piśmie, które jednak nie wniosły nowych okoliczności w sprawie, w szczególności nie obaliły słuszności decyzji podjętej przez przewoźnika. Podniósł, że agent handlingowy zajmujący się obsługą naziemną samolotów i wpuszczaniem pasażerów na pokład nie jest uprawniony do badania pasażerów alkomatem, pobierania krwi, stosowania innych badań medycznych przed wpuszczeniem pasażera na pokład. Podejmując decyzję o wpuszczeniu pasażera na pokład, pracownicy kierują się przede wszystkim zasadami doświadczenia życiowego oraz zachowaniem pasażerów. W przedmiotowej sprawie z oświadczenia agenta handlingowego L.S.A. obsługującego przedmiotowy lot w dniu 3 maja 2018 r wynika, iż skarżący był pod wpływem alkoholu, a personel nie wpuścił dwóch pasażerów na pokład. W świetle zebranego materiału dowodowego skarżący zachowywał się w sposób zagrażający bezpieczeństwu. W replice z dnia 14 czerwca 2021 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko, a ponadto przesłał kopię sentencji wyroku Sądu Rejonowego w [...] II Wydział Karny z dnia [...] października 2019 r. sygn. akt [...], w którym został on uniewinniony od popełnienia czynu polegającego na tym, że w dniu 3 maja 2018 r. na terenie . Portu Lotniczego [...] w [...] przy ul. [...], znajdując się na płycie lotniska w rejonie stanowiska postojowego numer 6, wbrew obowiązkowi określonemu w art. 83a ust. 1 ustawy Prawo lotnicze z dnia 3 lipca 2020 r. nie stosował się do zakazu zawartego w przepisach porządkowych wydanych na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy Prawo lotnicze z dnia 3 lipca 2020 r. obowiązujących na ww. lotnisku, w ten sposób, że poprzez nieokazanie przez kilka minut karty pokładowej na żądanie pracownika personelu lotniska utrudniał mu wykonywanie obowiązków służbowych, tj. o czyn z art. 210 ust. 1 pkt 5a ustawy - Prawo lotnicze w zw. z § 2 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 4 września 2012 r. w sprawie podstawowych przepisów porządkowych związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa i ochrony lotów oraz porządku na lotnisku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja Prezesa ULC została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. - organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zdaniem Sądu organ naruszył także art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. - ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego była dowolna. Okoliczności faktyczne ustalone w zaskarżonej decyzji - istotne z punktu widzenia ewentualnego naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, nie miały oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w wyroku z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2485/19, tut. Sąd w sprawie ze skargi M. D. uchylił decyzję Prezesa ULC z dnia [...] maja 2019 r. znak [...]. M. D. to inny pasażer, któremu z tych samych powodów, co w niniejszej sprawie odmówiono wpuszczenia na pokład samolotu w dniu 3 maja 2018 r. w związku z lotem o oznaczeniu kodowym [...] na trasie [...] (WMI) [...] (PMI). Na okoliczności sprawy M. D.powoływał się zarówno skarżący, jak i sam organ posługując się w decyzjach inicjałami ww. pasażera (tj. "M.D."). Również w niniejszej sprawie należy zakwestionować sposób działania organu, który w żadnej z wydanych w sprawie skarżącego decyzji nie powołał konkretnego dowodu odnoszącego się wprost do skarżącego, a z którego to dowodu wynikałoby, że pasażer ten zachowywał się w sposób dający podstawę do odmowy przyjęcia na pokład. W aktach znajdują się natomiast dokumenty dotyczące M. D. Np. z pisma L.S.A. z dnia 19 listopada 2018r., wynika, iż "przed rozpoczęciem ww. Rejsu doszło do zdarzenia, w konsekwencji którego dwóch pasażerów Rejsu (w tym Pan M. D.) nie zostało wpuszczonych na pokład samolotu". Nadto, że "Decyzja o nie wpuszczeniu Pasażerów na Rejs (...) została podjęta przez załogę Rejsu na podstawie zachowania Pasażerów, które wskazywało na znaczące spożycie alkoholu, tj. Pasażerowie mieli chwiejny krok, niepewne ruchy oraz lekko zataczali się." W żadnym miejscu tego pisma nie konkretyzuje się jednak, że tym drugim pasażerem był skarżący. Poza tym - na co już zwrócił uwagę Sąd w wyroku o sygn. akt VII SA/Wa 2485/19 - nie ma w tym piśmie żadnego opisu powoływanego zdarzenia. Mowa jest bowiem o grupie osób i zachowaniu wskazującym na znaczne spożycie alkoholu, bez wskazania, iż stanowiło ono zagrożenie lub ryzyko dla pasażera, innych pasażerów, załogi lub mienia. (art. 7.1.2.3 Ogólnego Regulaminu Przewozu R.). Wtedy bowiem, przewoźnik mógłby odmówić przewozu pasażera. Sam organ wskazał, że nie istnieją żadne przepisy prawne zabraniające wstępu na pokład statku powietrznego pasażerom znajdującym się pod wpływem alkoholu. Jednocześnie stosownie do art. 115 ust. 3 ustawy Prawo lotnicze, dowódca statku powietrznego ma prawo decydować, z zastrzeżeniem ust. 4a o zastosowaniu niezbędnych środków, łącznie ze środkami przymusu w stosunku do osób niewykonujących jego poleceń albo zagrażających w inny sposób bezpieczeństwu lotu lub porządkowi na pokładzie statku powietrznego. Zgodnie z art. 2 lit. j rozporządzenia nr 261/2004 "odmowa przyjęcia na pokład" oznacza odmowę przewozu pasażerów danym lotem, pomimo że stawili się oni do wejścia na pokład zgodnie z warunkami ustanowionymi w art. 3 ust. 2, chyba że odmowa przyjęcia na pokład jest racjonalnie uzasadniona, w szczególności przyczynami związanymi ze zdrowiem, wymogami bezpieczeństwa lub niewłaściwymi dokumentami podróżnymi. Przepis ten zawiera otwarty katalog przyczyn wyłączających odpowiedzialność przewoźnika, jednak muszą one leżeć po stronie pasażera i być przekonująco uzasadnione. W tym zakresie ciężar dowodu, zgodnie z art. 205b ust. 5 ustawy Prawo lotnicze, spoczywał na przewoźniku lotniczym. W niniejszej sprawie organ uznał, że słusznie przewoźnik odmówił pasażerowi wejścia na pokład samolotu. Zdaniem organu ze zgromadzonych w aktach dowodów wynika bowiem, że skarżący zagrażał bezpieczeństwu lotu. W aktach nie ma jednak dowodów odnoszących się wprost do skarżącego i mogących być podstawą do oceny czy zachowanie skarżącego (bez względu na jego stan trzeźwości) "stanowiło zagrożenie lub ryzyko dla pasażera, innych pasażerów, załogi lub mienia". Rolą organu było dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych i ich rzetelna ocena. W tym kontekście jawi się jako oczywiste niewyjaśnienie całokształtu okoliczności stanu faktycznego. Dotychczas zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że doszło do uzasadnionej - zawinionej przez pasażera - odmowy przyjęcia na pokład. Przewoźnik nigdy nie opisał, ani nie powołał konkretnych, negatywnych zachowań pasażera, świadczących o tym, że miał racjonalne podstawy do odmowy przyjęcia na pokład, nie wskazywał, że stan psychiczny lub fizyczny pasażera, jego nastawienie lub zachowanie, w tym pozostawanie pod wpływem alkoholu stanowiło zagrożenie dla innych pasażerów, załogi lub mienia. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej naruszenia, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Rzeczą organu będzie ponowne przeprowadzanie postępowania, zgodnie z regułami określonymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności organ powinien ustalić, bądź podjąć próbę ustalenia, przebiegu zdarzenia z opisem zachowania skarżącego w kontekście tego czy odmowa przyjęcia go na pokład była racjonalnie uzasadniona, zwłaszcza wymogami bezpieczeństwa lotu. Przy czym ewentualny brak możliwości wykazania, że uprawnienia przysługujące pasażerowi na podstawie przepisów Rozporządzenia (WE) nie zostały naruszone, obciążał będzie przewoźnika lotniczego - art. 205b ust. 5 Prawa lotniczego. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w pkt I sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 ww. ustawy. Końcowo należy wskazać, że na podstawie zarządzenie z dnia 17 czerwca 2020 r. Przewodniczącego Wydziału VI WSA w Warszawie - Sąd rozpoznał tę skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonej decyzji, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów tak, jak na posiedzeniu jawnym.