VI SA/Wa 1057/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś - Rosińska Sędzia WSA Jacek Fronczyk Protokolant ref. staż Dominika Mańka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r. sprawy ze skargi A.K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] stycznia 2014 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19 – 22 marca 2013 r. na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. K. od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w [...] ustalającej negatywny wynik egzaminu radcowskiego skarżącej utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Jak wynika z akt sprawy Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2013 r. z siedzibą w [...] stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, ponieważ z piątej części egzaminu (prawo administracyjne) uzyskała ocenę niedostateczną. W odwołaniu od powyższej uchwały skarżąca zarzuciła naruszenie art. 365 ust 2 i 4 ustawy o radcach prawnych, ponieważ: 1) przy ocenie pracy nie uwzględniono tego, iż zadanie zostało rozwiązane przez skarżącą w sposób, który spełnia stawiany egzaminowanym cel, jakim było sporządzenie skargi, odpowiadającej wymogom formalnym, pozostającej w zgodzie z interesem reprezentowanej strony, w taki sposób, by skarga ta mogła być uwzględniona przez sąd administracyjny; 2) oceny cząstkowe zostały dokonane w sposób pobieżny, wybiórczy, lakoniczny i nieuwzględniający poprawnych elementów rozwiązania, przy jednoczesnym pominięciu kierunku i charakteru proponowanego rozwiązania, a także przez zupełny brak oceny zaproponowanego przez skarżącą rozwiązania, w tym zarzucenie braku podniesienia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., który to zarzut został przez skarżącą podniesiony, nieuzasadnionego uznania, iż art. 15 k.p.a. nie ma zastosowania, uznania wtórnych zarzutów za istotne dla sprawy przez sędziego WSA M. K. oraz przez brak uzasadnienia oceny cząstkowej przez radcę prawnego M. P., 3) zastosowano wobec ogółu zdających egzamin radcowski w 2013 r. niejednolite kryteria oceniania prac egzaminacyjnych z zakresu części piątej egzaminu radcowskiego, dokonując negatywnej oceny rozwiązania zadania sporządzonego przez skarżącą, podczas gdy inne Komisje egzaminacyjne oceniały pozytywnie prace egzaminacyjne oparte na takich samych wnioskach, przy podobnie formułowanych zarzutach, jak podniesione przez skarżącą. W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 364 ust. 8 ustawy o radcach prawnych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w przyjęciu przez egzaminatorów oceniających pracę z zakresu prawa administracyjnego, wyłącznie jednej możliwości prawidłowego rozwiązania zadania zgodnie z opisem istotnych zagadnień. Skarżąca stwierdziła, że zarzuty przewidziane w opisie istotnych zagadnień miały znaczenie wtórne i drugorzędne, a ich podniesienie byłoby działaniem na niekorzyść mocodawczyni. Jednocześnie skarżąca uzasadniając prawidłowość zaprezentowanego przez siebie stanowiska w pracy egzaminacyjnej i polemizując w tym zakresie z ocenami cząstkowymi egzaminatorów, stwierdziła, że sporządzona przez nią skarga z pewnością odniosłaby skutek przed sądem administracyjnym, bowiem spełniała wymogi formalne. Skarżąca wskazała także na niejednolitość w ocenianiu prac egzaminacyjnych, skoro w obrębie, tej samej Okręgowej Izby Radców Prawnych pracujące równolegle Komisje przyjęły zgodnie, że wobec tego, w jaki sposób został przygotowane zadanie egzaminacyjne z prawa administracyjnego możliwe jest uzyskanie oceny pozytywnej także w przypadku zaproponowania rozwiązania odbiegającego od wytycznych, co narusza zdaniem skarżącej art. 8 k.p.a. w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca podniosła ponadto, że egzamin radcowski zdawała z silnym bólem kręgosłupa, co miało wpływ na egzamin, bowiem w tym stanie nie mogła wykazać swojego rzetelnego i dogłębnego przygotowania. Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i stwierdzenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. Komisja II stopnia po dokonaniu analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu jej orzekania w przedmiocie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego i przytoczeniu uchybień na jakie wskazali oboje egzaminatorzy sprawdzający pracę z zakresu prawa administracyjnego wystawiając oceny cząstkowe niedostateczne wskazała, że skarga sądu administracyjnego sporządzona przez A. K. stanowiąca rozwiązanie kazusu z prawa administracyjnego na egzaminie radcowskim, nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej. Na negatywną ocenę, w kontekście dbania o interes reprezentowanej strony, wpłynął brak wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz brak wniosku o uchylenie decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. W ocenie Komisji skarżąca nie zwróciła uwagi, że należyta i profesjonalna reprezentacja przed sądem polega na poszukiwaniu przez pełnomocnika procesowego wszelkich rozwiązań wpływających korzystnie na interes reprezentowanej strony. W sporządzonym przez skarżącą projekcie skargi, na plus należało zaliczyć zachowanie wymogów formalnych skargi oraz sformułowanie wniosku na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zwrot kosztów postępowania. Komisja wskazała, że zdający powinni byli zauważyć następujące uchybienia: 1) naruszenie art. 151 k.p.a. poprzez zaniechanie wydania jednej z decyzji przewidzianych w tym przepisie, co jest prawną konsekwencją wznowienia postępowania. Organ nie mógł, po wznowieniu postępowania, wydać od razu decyzji zwrotowej korzystając z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, 2) naruszenie art. 30 ust. 1 i ust. pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z treści tego przepisu wynika, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie pobrane na podstawie decyzji, która została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W sprawie nie nastąpiło uchylenie decyzji w wyniku wznowienia postępowania i stronie nie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego, 3) naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o odmowie umorzenia postępowania, podczas gdy k.p.a. nie przewiduje wydania takiej decyzji, 4) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie prawa do czynnego udziału w postępowaniu, 5) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji, która była obciążona wyżej wskazanymi wadami. W ocenie Komisji zdająca nie zrozumiała istoty postawionego zadania, w którym podstawową kwestią, na którą należało zwrócić uwagę był brak wydania jednej z decyzji przewidzianej w art. 151 k.p.a. Organ nie mógł bowiem, po wznowieniu postępowania, wydać od razu decyzji zwrotowej, korzystając z przesłanki przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto, oczywiście błędne było rozstrzygniecie organu odwoławczego odnośnie odmowy umorzenia postępowania na podstawie art. 105 k.p.a., z uwagi na niezgodność takiego rozwiązania z treścią wskazanego przepisu. Należało także zwrócić uwagę na naruszenie przez organy art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie zapewnienia stronie czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Jak wskazała Komisja, zdająca w skardze przyjęła rozwiązanie absolutnie nieadekwatne do istoty zadania egzaminacyjnego. Zarzuty naruszenia wskazanych przez zdającą przepisów były zasadniczo nietrafne i nie miały znaczenia dla zabezpieczenia interesu prawnego strony skarżącej. Podniesienie zarzutów naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. nie pozwalało na wystawienie takiej pracy oceny pozytywnej. Istota zagadnienia problemowego w zadaniu z prawa administracyjnego nie sprowadzała się bowiem do niewyjaśnienia przez organy, czy świadczenie pobrane przez reprezentowaną stronę było faktycznie nienależne, lecz do dostrzeżenia, że w sprawie została wydana wadliwa decyzja o nienależnie pobranym świadczeniu i zwrocie tego świadczenia, w sytuacji, kiedy w obiegu prawnym pozostawała decyzja przyznająca to świadczenie. Na gruncie zadania egzaminacyjnego, wobec naruszenia przez organy przepisów regulujących tryb wznowienia postępowania, wskazane przez skarżącą zarzuty były przedwczesne. Zdaniem Komisji, jakkolwiek podniesienie zarzutów naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. jest dopuszczalne i co do zasady nie można ich uznać za błędne, to ich powołanie (bez powołania innych kluczowych zarzutów, a w szczególności art. 151 k.p.a.) nie wyczerpuje istoty zadania egzaminacyjnego. Natomiast zadaniem osoby pretendującej do zawodu radcy prawnego jest podjęcie w najszerszym (ale merytorycznie poprawnym) zakresie polemiki jurydycznej, uwzględniającej najbardziej korzystne rozwiązanie dla reprezentowanej strony. Komisja zaznaczyła, że uzasadnienie zarzutów naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w świetle istoty problemu zawartego w kazusie egzaminacyjnym - było zupełnie nietrafne. Natomiast zarzutów naruszenia art. 8, 9 i 15 k.p.a. skarżąca w ogóle nie uzasadniła. Komisja II stopnia, wobec braku zrozumienia przez skarżącą istoty zadania egzaminacyjnego, wskazała, że pozostałe zarzuty odwołania nie mogą mieć wpływu na wystawioną ocenę. W jej ocenie, pomimo że skarga spełnia wymagania formalne i nie podlegałaby odrzuceniu, a sąd administracyjny, który na podstawie art. 134 § i p.p.s.a. nie jest związany narzutami skargi, a tylko i wyłącznie granicami sprawy, niewątpliwie uwzględniłby taką skarcę i orzekł o uchyleniu wadliwych decyzji, to od osoby, która w przyszłości chce wykonywać zawód radcy prawnego, oczekiwania są dużo wyższe i wymagają sprawdzenia przygotowania prawniczego z określonych dziedzin prawa pod względem należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, a więc kryteriów, o których mowa w przepisach art. 2, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 ustawy o radcach prawnych. Zatem twierdzenia skarżącej, że sporządzona przez nią skarga spełniała wymogi formalne, nie byłaby odrzucona i skutkowałaby wycofaniem z obrotu niezgodnych z prawem decyzji, nie mogą wpływać na zmianę wystawionej oceny, bowiem celem egzaminu jest sprawdzenie przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Komisja II stopnia podkreśliła, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy ustawy o radcach prawnych wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie. Postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter, a jego celem jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Nie mogą więc zostać wzięte pod uwagę sugestie skarżącej dotyczące "porównania" sposobu oceny sporządzonej przez nią pracy egzaminacyjnej z ocenami innych prac egzaminacyjnych. Mając na uwadze powyższe Komisja II stopnia uznała, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do tutejszego Sądu na powyższą uchwałę A. K. zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy tj.: art. 364 ust. 1 i 8, art. 364 ust. 10 pkt 2 ustawy o radcach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i art. 364 ust. 10 pkt 1 ustawy o radcach poprzez jego niezastosowanie w ten sposób że Komisja Egzaminacyjna II Stopnia oceniła pracę egzaminacyjną z części piątej egzaminu radcowskiego na ocenę negatywną, pomimo że praca spełniała wymogi określone w art. art. 364 ust. 8 i art. 366 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w stopniu pozwalającym na wystawienie oceny pozytywnej, co w rezultacie doprowadziło do utrzymania w mocy oceny negatywnej z części piątej egzaminu radcowskiego oraz uzyskania przez skarżącą oceny negatywnej z egzaminu radcowskiego; 2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z 368 ust. 12 ustawy o radcach poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej uchwały w sytuacji, w której winna ona podlegać uchyleniu i wydaniu uchwały pozytywnej; - art. 104 § 1 w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1, § 5 ust. 4, § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, wydanym na podstawie delegacji ustawowej z art 368 ust. 14 ustawy o radcach, poprzez brak podpisania uchwały, - art. 104 § 1 w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1, § 5 ust. 4, Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego niewskazanie czy w sprawie została wskazana osoba odpowiedzialna za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem, sporządzona pisemna opinia dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem oraz ostateczne nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego. - art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., w zw. z 368 ust. 12 ustawy o radcach poprzez szablonowe sporządzenie uzasadnienia uchwały, która jako uchwała odnosząca się do treści egzaminu radcowskiego powinna sprowadzać się do wyjaśnienia w sposób jasny i klarowny przyczyn wystawionej oceny, nie zaś do analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez organ II stopnia, wyjaśnienia kryteriów ocen zadań od drugiego do piątego, przywołania ocen cząstkowych, wskazanie istoty zagadnienia, wskazanie uchybień jakie powinni zauważyć zdający, czy oceny wskazania jaki jest cel egzaminu radcowskiego, oraz lakonicznym potraktowaniu oceny pracy skarżącej i pominięcia podniesionych zarzutów względem uzyskanych ocen cząstkowych; - art. 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy uchwały z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia z dnia [...] stycznia 2014 r., a także poprzedzającej jej uchwały z dnia [...] kwietnia 2013 r. o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W związku ze zgłoszonym przez A. K. w piśmie zatytułowanym "Odpowiedź na odpowiedź na skargę z dnia [...] marca 2014 r." wnioskiem o "uwzględnienie skargi w całości i orzeczenie o ustaleniu wyniku egzaminu radcowskiego na wynik pozytywny" (v. k. 101 akt sądowych) należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że w świetle aktualnie obowiązującej struktury sądowej kontroli decyzji administracyjnej, kontrola Sądu, co do zgodności zaskarżonych decyzji (uchwał) z prawem nie powinna wkraczać w sferę bezpośredniego rozstrzygania sprawy administracyjnej, co należy do właściwości organów administracji. Kompetencja sądu administracyjnego w stosunku do zaskarżonych rozstrzygnięć jest wyłącznie kasacyjna (v. art. 145 p.p.s.a.). Skarga A. K. nie jest uzasadniona. W niniejszej sprawie, Komisja Egzaminacyjna uznała ostatecznie, że praca skarżącej z piątej części egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne) nie zasługuje na ocenę pozytywną i w konsekwencji ustaliła, że A. K. uzyskała negatywny wynik egzaminu radcowskiego, gdyż zgodnie z art. 36(6) ust. 1 ustawy o radcach prawnych (u.r.p.), pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Przed odniesieniem się do zarzutów skargi należy przypomnieć, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. W stanie prawnym obowiązującym w czasie na zdawania przedmiotowego egzaminu zawodowego przez skarżącą z art. 36(4) ust. 1 u.r.p. wynikało, że celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin składał się z pięciu części pisemnych: testu oraz kolejnych czterech części polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego i administracyjnego (art. 36(4) ust. 2 i ust. 5-8 u.r.p.). Każda ze wspomnianych części egzaminu radcowskiego była, stosownie do art. 36(4) ust. 10 u.r.p., oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wymienione w art. 36(5) ust. 2 u.r.p. Z powołanego przepisu wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Jak już wspomniano wyżej, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, co oznacza, że negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego (v. art. 36(6) ust. 1 u.r.p.). Należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wypowiadał się w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu zawodowego (radcowskiego, adwokackiego), w tym również w kwestii oceny pracy z części od drugiej do piątej takiego egzaminu. Przykładowo w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1959/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in. że: - uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych; - nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określone w art. 36(4) ust. 10 pkt 1) lit. a) - d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną; - dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych. W wyroku z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt II GSK 303/12 podkreślił, że: 1. Obowiązek komisji odwoławczej ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, stosownie do przepisu § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia z 2009 r., nie polega na ponownej ocenie wszystkich części egzaminu, lecz na ponownej, ostatecznej ocenie wyłącznie zadań zakwestionowanych (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11). Postępowanie odwoławcze przed Komisją II stopnia jest postępowaniem szczególnym, do którego stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 77 § 1; art. 80 k.p.a. 2. Oddalenie przez Sąd I instancji skargi zdającego na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego - w sytuacji braku w aktach administracyjnych sprawy pisemnej opinii przewodniczącego lub członka komisji odwoławczej dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem stosownie do § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302) oraz protokołu z posiedzenia komisji odwoławczej, o którym mowa w § 5 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia - stanowi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.. Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. o sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. o sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (wszystkie wymienione wyroki dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela powyższe poglądy. Przechodząc do oceny legalności zaskarżonej uchwały w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu skargi najdalej idącego a mianowicie braku podpisania tejże uchwały przez osoby biorące udział w jej podjęciu. Skarżąca podnosi, że przedmiotowa uchwała na stronie 10 kończy się stwierdzeniem "Podpisy członków Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r.: Przewodniczący: SSA dr J. G. - ale bez podpisu Przewodniczącej. Zdaniem skarżącej, kolejna strona uchwały tj. str. 11 powinna być kontynuacją poprzedniej strony ze wskazaniem pozostałych członków tej komisji i właściwymi podpisami. Tymczasem na stronie 11 pojawia się po raz kolejny ww. powołana formuła "Podpisy członków Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r." oraz wskazanie wszystkich członków komisji egzaminacyjnej z ich podpisami. Według A. K., o tym, iż podpisy te dotyczą skarżonej uchwały nie wskazuje nic, albowiem w opisie "Otrzymują" w pkt. 1 wskazane jest "Skarżąca", a zatem może to dotyczyć każdej innej osoby. Zdaniem skarżącej, takie uchybienie sprzeczne jest z treścią art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z art. 36() ustawy o radcach, który wymaga dla ważności uchwały złożenia podpisu przez członków komisji. Analizując treść zaskarżonej uchwały trudno zakwestionować zauważone przez A. K. i wytknięte w skardze zapisy na stronie 10 i 11 zaskarżonej uchwały. Jednakże skarżąca w sposób nieuzasadniony wyprowadza z nich wniosek o wadliwości uchwały, którą upatruje w braku podpisów osób biorących udział w podjęciu zakwestionowanego rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej II stopnia. W tym zakresie należy wyjaśnić, że w aktach administracyjnych znajduje się Wyciąg z protokołu posiedzenia z dnia [...] stycznia 2014 r., na którym rozpoznano odwołanie skarżącej A. K. i podjęto zaskarżoną uchwałę. W protokole tym wymieniono wszystkich członków Komisji, którzy brali udział w posiedzeniu, wskazano z imienia i nazwiska skarżącą, jako osobę której odwołanie było rozpatrywane oraz przedstawiono kto referował sprawę, a także opisano przebieg głosowania i jego wynik. Wszyscy wskazani w protokole członkowie Komisji podpisali się następnie pod uchwałą (vide k. 47 oraz 49 akt adm.). Jak wynika z akt sprawy, Komisja II stopnia obradowała w pełnym składzie a uchwała została podjęta jednogłośnie. W związku z powyższym spełniony został wymóg określony w art. 36 (8) ust. 1 u.r.p. zgodnie z którym Uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej. W ocenie Sądu, zamieszczenie na stronie 10 uchwały zapisu "Podpisy członków Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-22 marca 2013 r.: Przewodniczący: SSA dr J. G." - bez podpisu Przewodniczącej, a następnie powielenie tego zapisu na stronie 11 uchwały, już z podpisem Przewodniczącej (a także podpisami pozostałych osób uczestniczących w podejmowaniu tej uchwały) w świetle treści dokumentów znajdujących się w aktach sprawy świadczy, co najwyżej o niedopatrzeniu (nieuwadze) Komisji a nie wadliwości samej uchwały. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 września 2012 r. sygn. akt II GSK 1089/11 rozpatrując zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 1 k.p.a. i 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wskazał m.in. podpis na decyzji administracyjnej jest elementem niezbędnym dla jej ważności. Wymóg ten wynikający z art. 107 § 1 k.p.a. ma swoje głębokie uzasadnienie, chodzi bowiem o to, aby można było zidentyfikować osobę piastującą funkcję danego organu administracji publicznej, z woli której rozstrzygnięcie zawarte w decyzji zostało przyjęte. Uchwała organu kolegialnego samorządu zawodowego w sprawie indywidualnej ma walor decyzji administracyjnej. Wskazane uzasadnienie dotyczące podpisu odnosi się zatem także do rozstrzygnięć organu kolegialnego. Podpisy członków organu podejmującego uchwałę mają pozwolić na identyfikację osób, z których woli wydane zostało rozstrzygnięcie zawarte w uchwale. Podpisy te mają także umożliwić kontrolę zachowania procedur przy podejmowaniu uchwały (np. zachowanie quorum, przestrzeganie przepisów o wyłączeniu członka organu). Jeżeli z całokształtu dokumentów związanych z podjęciem uchwały wynika wprost i w sposób niewątpliwy, że uchwała o określonej treści została podjęta, oraz kto uczestniczył w jej podejmowaniu, to uznać należy, iż wymóg podpisu na doręczonej stronie decyzji podjętej przez organ kolegialny został spełniony. Podsumowując ten wątek rozważań należy stwierdzić, że zaskarżona uchwała z dnia [...] stycznia 2014 r. jest ważna i wbrew zarzutom A. K. zawiera podpisy osób uprawnionych do jej podjęcia. Odnosząc się natomiast do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 104 § 1 k.p.a. w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1, § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego przez niewskazanie osoby odpowiedzialnej za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wyjaśnić należy, że w oparciu o delegację ustawową (v. art. 36(8) ust. 14 ustawy o radcach prawnych) Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.). Z przepisu § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego aktu wynika, że przewodniczący komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Z kolei w myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego. W niniejszej sprawie opinię w sprawie zasadności zarzutów podniesionych przez A. K. w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] sporządził członek Komisji Egzaminacyjnej II stopnia radca prawny L. K. On też zreferował sprawę oraz przedstawił sporządzoną przez siebie opinię na posiedzeniu Komisji w dniu [...] stycznia 2014 r., w którym uczestniczyła również przewodnicząca komisji. Głosowanie Komisji dotyczyło dwóch kwestii: ostatecznej oceny z zakwestionowanej części egzaminu oraz w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego. Powyższe wynika z treści znajdującego się w aktach sprawy wyciągu z protokołu posiedzenia, które odbyło się [...] stycznia 2014 r. oraz opinii sporządzonej przez radcę prawnego L. K. Zdaniem Sądu, brak informacji w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały o dopełnieniu warunków sformułowanych w przytoczonych przepisach § 5 ust. 2 pkt 1 oraz § 5 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. nie stanowi o wadliwości tejże uchwały w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Nie ma to bowiem żadnego wpływu na wynik sprawy, jeżeli kontrola sądowoadministracyjna nie wykaże nieprawidłowości działania organu w tym zakresie, co można stwierdzić na podstawie akt sprawy administracyjnej. Tak było w rozpatrywanej sprawie, co powyżej wskazano. Z inną sytuacją mielibyśmy do czynienia na przykład w razie wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za sporządzenie przedmiotowej opinii [spoza grona członków komisji egzaminacyjnej II stopnia (odwoławczej) a to ze względu na treść ww. § 5 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia.]. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo uzasadnił swoje stanowisko także w zakresie nie podzielenia zarzutów skarżącej dotyczących kwestii stosowania niejednolitych kryteriów oceniania prac w różnych Komisjach Egzaminacyjnych. Sąd podziela stanowisko organu, że organ (a obecnie Sąd rozpoznający skargę) związany jest granicami sprawy administracyjnej, którą rozpatruje. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sprawy administracyjnej było ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego A. K. na podstawie sporządzonych wyłącznie przez nią prac egzaminacyjnych. Organ nie mógł zatem czynić żadnych "porównań" pracy skarżącej z zakresu prawa administracyjnego z pracami innych zdających. | Tym niemniej, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę chciałby ponownie zaakcentować podnoszony już w orzecznictwie problem dotyczący zarzutu pojawiającego się w skargach osób na uchwały wydawane w sprawach ustalenia wyniku egzaminu zawodowego a mianowicie stosowania różnych kryteriów oceny prac z identycznym błędem. Sąd podziela w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyłącznie na marginesie sprawy zauważa, że co do zasady negatywnie należałoby ocenić działanie organu, który identyczny błąd w pracach zdających egzamin radcowski traktowałby różnie - raz jako dyskwalifikujący pracę, a raz jako możliwy do zaakceptowania ze względu na inne walory pracy (v. na przykład wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 1997/12). W ocenie Sądu, pozostałe zarzuty skargi również nie zasługują na uwzględnienie. Jak już wskazano na wstępie rozważań, w rozpoznawanej sprawie negatywny wynik egzaminu radcowskiego był konsekwencją otrzymania przez skarżącą oceny niedostatecznej za rozwiązanie zadania z prawa administracyjnego. Jednym z istotniejszych elementów stanu faktycznego i prawnego przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym było to, że postępowanie administracyjne zostało wznowione, a więc powinno się toczyć w trybie i na zasadach określonych w przepisach w zawartych kodeksie postępowania administracyjnego, dotyczących wznowienia postępowania. Kwestia ta stanowiła istotę zadania, głównie z uwagi na charakter i wagę popełnionych w tym zakresie przez organy administracyjne uchybień proceduralnych. Ponadto istotne było również to, że decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o zobowiązaniu do jego zwrotu wydana została na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych Prawidłowe rozwiązanie kazusu egzaminacyjnego sprowadzało się zatem do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, w której należało przede wszystkim podnieść zarzut naruszenia art. 151 k.p.a. Prawidłowe rozwiązanie tego zadania egzaminacyjnego powinno wskazywać, że rozstrzygnięcie, jakie zostało wydane w przedstawionej sprawie, nie odpowiada żadnemu z dopuszczalnych tym przepisem sposobów zakończenia wznowionego postępowania. W tym stanie rzeczy należy podzielić pogląd Komisji II stopnia, że skarżąca nie dostrzegła istoty problemu zawartego w kazusie. Sąd podziela stanowisko Komisji II Stopnia, uznając, że wskazane w uchwale wady sporządzonej skargi są istotne. Wbrew zarzutom A. K. organ odwoławczy w sposób wyczerpujący odniósł się do argumentów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...]. W sposób prawidłowy pod względem jurydycznym wytknął zasadnicze wady pracy, świadczące w konsekwencji o braku zrozumienia przez skarżącą istoty zadania egzaminacyjnego. Jak zasadnie akcentuje organ, egzamin radcowski ma za zadanie zweryfikować znajomość przez zdających przepisów prawa (materialnego i procesowego). Zdający winien umiejętnie poprzeć swoje stanowisko przedstawione w skardze wyczerpującą argumentacją prawną oraz wybranymi poglądami doktryny prawa i judykatury. Nie wystarczy więc samo powołanie prawidłowych przepisów ale zdający powinien wykazać, że rozumie jaki jest skutek przyjęcia takiego a nie innego rozwiązania problemu prawnego zawartego w kazusie. W niniejszej sprawie tych elementów zabrakło. Zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia ocen cząstkowych, a następnie zaskarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że egzaminatorzy dokonując oceny pracy skarżącej z zakresu prawa administracyjnego kierowali się wskazówkami zawartymi w art. 36(5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, indywidualizując je w ramach tejże pracy egzaminacyjnej. Wbrew zarzutom strony, w sposób jasny i klarowny wyjaśniono w zaskarżonej uchwale powody dla których nie uwzględniono odwołania skarżącej. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały przytoczono zarówno pozytywne elementy pracy jak i jej mankamenty, stąd nie ma potrzeby powtarzania ich w tym miejscu. Organ wyważył pozytywne i negatywne elementy ocenianej pracy, czego wyrazem jest treść uzasadnienia zakwestionowanej uchwały. Komisja oceniła stwierdzone mankamenty pracy - jako istotne - z czym, co już wyżej wskazano, należy się zgodzić. Zasadnie też organ podkreślił, że samo spełnienie przez skargę (sporządzoną w ramach egzaminu radcowskiego) wymagań formalnych, przez co nie podlegałaby odrzuceniu przez Sąd administracyjny, nie może świadczyć o tym, że praca zasługuje na pozytywną ocenę. Nie taki jest bowiem cel egzaminu radcowskiego. Egzamin ten polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa administracyjnego i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego chodzi bowiem o ocenę rozwiązania kazusu w kontekście umiejętności zawodowych wymaganych na stanowisku radcy prawnego, do którego aspiruje zdająca osoba. Ocena ta jest domeną organu egzaminującego a determinuje ją cel tego postępowania, to jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, czyli umiejętności zawodowych. Chodzi więc o gwarancję wykonywania tego zawodu przez osoby do tego merytorycznie przygotowane. Egzamin radcowski stanowi formę weryfikacji umiejętności świadczenia takiej pomocy. W tej sprawie Sąd stwierdził, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego skarżącej. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Co do zarzutu naruszenia art. 12 i 35 k.p.a. (niewymienionego, co prawda w petitum lecz podanego na 13 stronie skargi) należy wskazać, że postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyznaczyła termin załatwienia sprawy do 31 grudnia 2013 r. z uwagi na konieczność rozpoznania dużej liczby odwołań od uchwał (v. k 33 akt adm.). Sąd zauważa, że termin ten został przekroczony (nieznacznie), gdyż zaskarżona uchwała została wydana w dniu [...] stycznia 2014 r. ale jednocześnie podnieść trzeba, iż skarżąca nie wykazała, że niewątpliwie długie rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Samo zaś wykazanie naruszenia powyższych przepisów przez organ nie stanowi w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. podstawy do uchylenia zakwestionowanej uchwały. Mając na uwadze powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.