VI SA/Wa 106/24
WyrokWSA w Warszawie2024-03-20
Skład orzekający: Andrzej Nogal, Cezary Kosterna, Justyna Żurawska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, utrzymująca w mocy uchwałę o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, została wydana z naruszeniem przepisów prawa, w szczególności dotyczących oceny pracy egzaminacyjnej i procedury odwoławczej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie narusza prawa. Komisja Odwoławcza prawidłowo oceniła pracę egzaminacyjną z zakresu prawa cywilnego, odniosła się do zarzutów odwołania i wykazała ich nietrafność. Procedura odwoławcza została przeprowadzona zgodnie z przepisami, a ocena pracy egzaminacyjnej uwzględniała ustawowe kryteria, mimo dostrzeżenia pozytywnych elementów pracy, waga błędów uniemożliwiła przyznanie oceny pozytywnej.Stan faktyczny
Skarżąca M. K. przystąpiła do egzaminu adwokackiego i uzyskała wynik negatywny z powodu oceny niedostatecznej z części dotyczącej prawa cywilnego. Komisja Egzaminacyjna II stopnia utrzymała w mocy uchwałę o negatywnym wyniku. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym wadliwą ocenę pracy z prawa cywilnego oraz nieprawidłowości proceduralne w działaniu komisji odwoławczej. Sąd oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nogal Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna Asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 23 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę
Przedmiotem skargi M. K. (dalej: "Strona", "Skarżąca", "Zdająca") jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej: "Komisja Odwoławcza", "Komisja II Stopnia") z dnia [...] października 2023 r. znak sprawy: [...] utrzymująca w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] maja 2023 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w K., sprostowanej postanowieniem z dnia [...] lipca 2023 r. (sprostowanie omyłki pisarskiej w dacie uchwały) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego Zaskarżona uchwała została wydana w następującym stanie sprawy:
Skarżąca w dniach [...] kwietnia 2023 r. przystąpiła do egzaminu adwokackiego, na podstawie art. 77b ustawy Prawo o adwokaturze, przed Komisją Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...] (dalej: "Komisja Egzaminacyjna"). Po dokonaniu oceny każdego z zadań z zakresu: prawa karnego, cywilnego, gospodarczego, administracyjnego i zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że Zdająca otrzymała z zadania: z zakresu prawa karnego - ocenę dostateczną, z zakresu prawa cywilnego - ocenę niedostateczną, z zakresu prawa gospodarczego - ocenę dobrą, z zakresu prawa administracyjnego - ocenę bardzo dobrą, z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - ocenę dostateczną.
Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 78f ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze). W tej sytuacji Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2023 r. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego stwierdziła, że Skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. Podstawę prawną uchwały stanowił art. 78f ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.).
Odwołanie od powyższej uchwały wniosła Skarżąca, zarzucając jej wydanie w oparciu o błędnie ustaloną ocenę z części drugiej (prawo cywilne) egzaminu adwokackiego, dotyczącej sporządzenia apelacji od postanowienia wstępnego, a która to ocena jako niedostateczna wpłynęła na negatywny wynik egzaminu adwokackiego.
Odwołanie to nie zostało uwzględnione. Na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej "k.p.a.", zaskarżoną uchwałą Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę nr [...].
W uzasadnieniu uchwały Komisja odwoławcza podniosła, że na skutek odwołania kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez Stronę. Obowiązek Komisji odwoławczej ponownego rozpatrzenia sprawy polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. Wskazała także, że mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, ustawodawca dopuszcza przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. W sprawie Zdająca kwestionuje ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa cywilnego. W tym zakresie koniecznym jest odniesienie się do podniesionych zarzutów, także przez pryzmat argumentów zawartych w uzasadnieniu odwołania.
Rozpoznając sprawę merytorycznie Komisja Odwoławcza wskazała, że prace egzaminacyjne Skarżącej z każdej z pięciu części egzaminu oceniało niezależnie od siebie dwóch egzaminatorów, przy czym pracę z zakresu prawa cywilnego jeden z egzaminatorów ocenił na ocenę niedostateczną, a drugi na dostateczną.
SSA Z. D. wskazał, że apelacja co do zasady czyni zadość wymogom formalnym. Egzaminator wylistował sześć okoliczności faktycznych, które winny być uwzględnione w ramach podniesienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i wskazał, że trzy z nich Zdająca uwzględniła w sposób niepełny, zaś kolejne trzy pominęła. Także w sposób niepełny Zdająca podniosła wymagane zarzuty naruszenia prawa materialnego. Egzaminator odnotował, że Zdająca nie postawiła wniosku o zmianę postanowienia wstępnego. Ogólnie, egzaminator ocenił rozwiązanie jako poprawne, a język, styl i staranność na odpowiednim poziomie.
Adw. K. K. wskazał, że apelacja jest jedynie częściowo formalnie poprawna. Błędnie podano wartość przedmiotu zaskarżenia. Błędny - niedopuszczalny w stanie sprawy jest wniosek o dokonanie działu spadku, skoro skarżone jest postanowienie wstępne (brak przedmiotu zaskarżenia). Błędny jest pogląd, jakoby w sprawie niedopuszczalne było wydanie postanowienia wstępnego. Błędny jest także wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zbędny jest wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentów, a także zarzut naruszenia art. 227 i 236 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: "k.p.c.") co do opinii biegłego, jak i wniosek o dopuszczenie opinii biegłego, zbędnej do wydania postępowania wstępnego w przedmiocie zasiedzenia udziału. Wskazano, że Zdająca prawidłowo przywołuje przepisy art. 172 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego (dalej: "k.c.") w zw. z art. 336 k.c. poprzez błędne zastosowanie, jednak uzasadnienie zarzutu jest błędne. Podniesiony został wprawdzie zarzut naruszenia art. 339 k.c., jednak w sposób, który nie odzwierciedla istoty naruszenia tego przepisu przez sąd, a to zastosowania domniemania samoistności posiadania w przypadku zasiedzenia udziału. Błędne są zarzuty naruszenia art. 211 k.c. i 212 § 1 k.c., a także art. 1037 § 1 k.c., bowiem stosowanie tych przepisów na etapie wydawania postanowienia wstępnego było niedopuszczalne. Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. został podniesiony jedynie częściowo poprawnie, bez nawiązania do konkretnych ustaleń faktycznych, które zostały poczynione lub nie. Zaproponowane rozwiązanie nie jest poprawne, należało wnosić o zmianę postanowienia i oddalenie wniosku o zasiedzenie, brak było natomiast podstaw do uwzględnienia na tym etapie wniosku o dział spadku, bowiem w tym zakresie nie było postanowienia sądu I instancji, a więc nie było przedmiotu zaskarżenia. Zdająca nie wskazała też, że w sprawie nie może mieć zastosowania domniemanie z art. 339 k.c., co było podstawową kwestią w zadaniu dotyczącym zasiedzenia udziału.
Odnosząc się do oceny wyniku uzyskanego przez egzaminowaną z zadania z zakresu prawa cywilnego Komisja Odwoławcza wskazała, że ta część egzaminu adwokackiego polegała na sporządzeniu apelacji w imieniu wnioskodawczyni A. L. albo opinii prawnej. Prawidłowe rozwiązanie zadania wymagało opracowania apelacji zaskarżającej postanowienie wstępne w całości. Następnie wskazano na poprawny sposób rozwiązania zadania, wyjaśniając że pełnomocnik wnioskodawczyni, działając w jej interesie, powinien uznać za konieczne wniesienie apelacji i zaskarżyć postanowienie wstępne w całości. Powinien sformułować żądanie zmiany zaskarżonego postanowienia wstępnego w całości i oddalenie wniosku o zasiedzenie. Apelujący winien dostrzec, że do zasiedzenia nie doszło z uwagi na brak samoistności posiadania po stronie uczestnika, przy czym należało podnieść okoliczności nie tylko związane z wykonywaniem prawa poprzez współposiadanie nieruchomości wspólnej przez wnioskodawczynię (wszystkie okoliczności związane z jej obecnością i korzystaniem z nieruchomości), ale również te związane z brakiem zamanifestowania przez uczestnika woli wkroczenia w uprawnienia właścicielskie wnioskodawczyni prowadzące do jej wyzucia ze współposiadania rzeczy wspólnej, a przynajmniej brak wykazania takowych w toku postępowania. Należało zanegować możliwość przyjęcia przez sąd domniemania samoistności posiadania (art. 339 k.c.). Kluczowym momentem, jeśli chodzi o merytoryczne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, było zarzucenie sądowi I instancji sięgnięcia po domniemanie prawne samoistności posiadania w sporze pomiędzy współwłaścicielami rzeczy. Zdający winien zatem zauważyć, że nie jest to "klasyczna" sprawa o nabycie prawa własności przez zasiedzenie, ale sprawa, w której jeden ze współwłaścicieli dąży do pozbawienia na tej drodze (zasiedzenia) prawa własności w zakresie udziału innego współwłaściciela. W tego rodzaju sprawach nie wystarczy wykonywanie prawa przez jednego ze współwłaścicieli, skierowane choćby do całej rzeczy, ale konieczne jest w istocie skuteczne wyzucie drugiego współwłaściciela ze współposiadania rzeczy i zamanifestowanie takiego zachowania wobec tegoż współwłaściciela jako woli nabycia ("przejęcia") jego udziału. Tego rodzaju zachowanie przełamujące zasadę wykonywania prawa współwłasności wynikającą z art. 206 k.c. winien udowodnić wnioskujący o zasiedzenie, w tym wypadku uczestnik. Samo zatem postawienie zarzutu braku samoistności posiadania po stronie uczestnika nie dotyka istoty sprawy, jeżeli zdający nie dostrzeże specyfiki sytuacji z punktu widzenia prawa materialnego (naruszenie art. 172 § 2 k.c., art. 206 k.c.) i ciężaru dowodu po stronie uczestnika co do faktów świadczących o wykroczeniu przez niego ponad uprawnienia wynikające dla każdego ze współwłaścicieli z art. 206 k.c. (art. 339 k.c.).
Dalej Komisja II Stopnia podniosła, że w pracy egzaminacyjnej należało ponadto postawić co najmniej jeden skuteczny zarzut naruszenia prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c. - błąd w ocenie dowodów), który w zasadzie winien prowadzić do zakwestionowania w powiązaniu z nim ustaleń faktycznych sądu I instancji niekorzystnych dla skarżącej, jako niemających potwierdzenia w materiale dowodowym i prowadzących do błędnych wniosków. Jakie winny to być zarzuty (przy dopuszczalnej pewnej ich różnorodności pracy egzaminacyjnej w zależności od indywidualnego podejścia każdego zdającego) szczegółowo wskazano w "Opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego", który prawidłowo naprowadza w tej materii. Zdający powinien w przygotowanej apelacji odnieść się do materiału dowodowego, wskazać, który dowód i w jakim zakresie został oceniony nieprawidłowo, jakimi błędnymi ustaleniami faktycznymi to skutkowało i finalnie - jaki to miało wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Rolą zdającego było ponadto zaprezentowanie stanowiska zabezpieczającego interes reprezentowanej strony, przede wszystkim poprzez postawienie prawidłowego wniosku zaskarżenia, a sposób, w jaki zostało to w pracy uczynione wpływa na wynik egzaminu i ewentualną gradację oceny pozytywnej. Oczywiście wniosek apelacji nie wiąże sądu i jego nieprawidłowe sformułowanie nie wpływałoby bezpośrednio na interes reprezentowanego, jednakże egzamin adwokacki jest właśnie po to przeprowadzany, by sprawdzić m.in. umiejętności osoby go składającej w tym zakresie. Podobnie zarzuty naruszenia prawa materialnego sąd ad quem uwzględnia z urzędu w granicach zaskarżenia, jednakże argumentację tego rodzaju należy zdecydowanie uznać za chybioną w warunkach egzaminu zawodowego.
Oceniając ponownie pracę egzaminacyjną z zakresu prawa cywilnego sporządzoną przez Skarżącą Komisja Odwoławcza wyjaśniła, że należy odnieść się do wszystkich podniesionych w treści odwołania argumentów oraz ocen egzaminatorów.
Odnosząc się do głównej tezy odwołania, a to dopuszczalności alternatywnego rozwiązania kazusu, Komisja II Stopnia wskazała, że Zdająca mogła oczywiście rozwiązać zadanie w sposób odbiegający od sugestii autorów "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego", o ile sporządzona przez nią apelacja znajdowałaby oparcie w przepisach prawa i świadczyłaby o umiejętności ich interpretacji, a zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu uwzględniałby interes strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Apelacja zdającej wymogów tych jednak nie spełniała.
Zdaniem Komisji II Stopnia, Skarżąca przyjęła prawidłowo, że w przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym stanie faktycznym należy sporządzić apelację, a nie opinię prawną. Komisja nie zgodziła się ze Skarżącą, że sporządzona apelacja spełniała wymogi formalne. Ponadto wskazano, że Zdająca podniosła szereg błędnych zarzutów, co szczegółowo zostało omówione w uzasadnieniu oceny cząstkowej tego z egzaminatorów, który wystawił ocenę niedostateczną. Zdaniem Komisji II stopnia ocena egzaminatora, który wystawił ocenę niedostateczną w zakresie merytorycznych walorów pracy egzaminacyjnej Zdającej z zakresu prawa cywilnego była w pełni zasadna, a zatem zarzuty odwołania dotyczące zasadności tej oceny nie są trafne. W recenzji każdej ze swych ocen obaj egzaminatorzy zwrócili uwagę na uchybienia, które mają charakter dyskwalifikujący, znajdują swoje uzasadnienie w treści zaproponowanego przez zdającą rozwiązania zadania i w treści obowiązujących przepisów prawa. Egzaminatorzy dokonali oceny w oparciu o ustawowe kryteria, szczegółowo wskazując, które elementy pracy zostały negatywnie przez nich ocenione. Komisja Egzaminacyjna dokonała wszechstronnej analizy treści pracy egzaminacyjnej Zdającej z zakresu prawa cywilnego i nie naruszyła przepisów prawa. Ocena egzaminatorów została należycie umotywowana i odniesiona do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści art. 78d ust. 1 w zw. z art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, który polega na sprawdzeniu umiejętności samodzielnego i należytego reprezentowania interesów klienta, jak i przy zastosowaniu gradacji ocen cząstkowych stosownie do treści art. 78d ust. 10 ww. ustawy. Nadto Komisja II Stopnia zauważyła, że praca egzaminacyjna Zdającej zawiera także pozytywne aspekty, jednak – w jej ocenie – uchybienia i błędy, a więc aspekty negatywne, mając na uwadze ich wagę i liczbę, zdecydowanie przeważają nad aspektami pozytywnymi. W świetle pięciostopniowej skali ocen, zdaniem Komisji II stopnia, przedmiotowa praca egzaminacyjna nie zasługuje na ocenę dostateczną.
Skargę na powyższa uchwałę wniosła Skarżąca, domagając się jej uchylenia w całości i zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej uchwale Strona zarzuciła następujące naruszenia:
I. przepisów postępowania, tj.:
1) art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 10 Prawa o adwokaturze w zw. z art. 78h ust 12 tej ustawy polegające na rozpoznaniu odwołania przez organ w niepełnym składzie, w skład którego wchodziło 7 członków, a nie 9 (2 było nieobecnych), podczas gdy nie zachodziły przesłanki do wyłączenia dwóch członków Komisji
II Stopnia, co w konsekwencji skutkowało rozpoznaniem odwołania przez organ niewłaściwie obsadzony, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji w całości w oparciu art. 156 § 1 pkt 1, 2 k.p.a.;
2) art. 6, 7, 8, 15 k.p.a. polegająca na niepodjęciu i niepodpisaniu uchwały przez wszystkich dziewięciu członków Komisji oraz poprzez brak wskazania w przedmiotowej uchwale czy zapadła większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej, co stawia wolę organu pod znakiem zapytania i przez to stanowi rażące naruszenie prawa, albowiem:
- nie wiadomo czy wskazana w protokole posiedzenia jednomyślność Komisji miała faktycznie miejsce, oraz
- powyższe ogranicza prawa strony postępowania ze względu nie tylko na możliwość kontroli podjętej uchwały pod kątem formalnym, ale także pod względem ewentualnej możliwości wniesienia skargi wobec braku informacji oceny członków Komisji Odwoławczej czy sposób rozumowania przedstawiony przez nią w odwołaniu spotkał się z aprobatą części członków komisji odwoławczej czy też nie oraz w jaki sposób rozkładały się niniejsze głosy, oraz
- tym samym braku informacji, którzy członkowie Komisji głosowali w jaki sposób, np. czy za utrzymaniem uchwały byli wyłącznie członkowie powołani przez Ministra Sprawiedliwości lub wyłącznie przez NRA, oraz
- czy w przypadku ewentualnego odmiennego stanowiska jednego z członków organu kolegialnego, który był nieobecny przy podejmowaniu decyzji i pod uchwałą nie złożył podpisu, oraz
- nie wiadomo, z jakich przyczyn odstąpił od udziału w podejmowaniu decyzji i prezentacji stanowiska wobec pozostałych członków i jakiej argumentacji ewentualnie użyłby, która to argumentacja powinna być zaś przedmiotem rozważań całego organu kolegialnego,
- czy wobec rozważań nad tymi głosami odmiennymi pozostali członkowie Komisji nie zmieniliby zdania,
tym samym z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;
3) art. 28, 8, 9 i 77 k.p.a. w zw. z art. 78d ust. 10 i 78e ust. 3 Prawa o adwokaturze w zw. z art. 78h ust. 12 tej ustawy oraz art. 107 § 1 pkt. 3 k.p.a. w zw. z art. 78h ust.1 i art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze i w zw. z § 11 ust. 1, 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego (Dz.U. z 2016 r. poz. 112), polegające na braku wpisania w uchwałach obu organów indywidualnego kodu zdającego przy wszystkich poszczególnych częściach egzaminu, co nie pozwala na weryfikację wydanych przez egzaminatorów ocen cząstkowych dla danej pracy poprzez wskazanie indywidualnego kodu zdającego, oraz weryfikację etapu sprawdzenia prac zdającej przez egzaminatorów i obie komisje (oba organy) jakiego indywidualnego kodu zdającego dotyczyła ocena danego egzaminatora, będących podstawą do podjęcia uchwał o wyniku egzaminu przez obie komisje egzaminacyjne, lecz wyłącznie na weryfikację, czy dysponując takimi ocenami opisowymi eksperckimi i odnosząc się przede wszystkim do Prawa o adwokaturze, komisje prawidłowo zastosowały przepisy i podjęły uchwały, w tym przypadku negatywną, o wyniku egzaminu adwokackiego Skarżącej, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności obu decyzji w całości, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i 4 k.p.a., jako wydane z rażącym naruszeniem prawa oraz skierowane do nieustalonej osoby zdającej;
4) art. 7, 77 § 1 i arł. 80, 140 k.p.a., w zw. art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i rozpoznaniu sprawy w sposób nieuwzględniający słusznego interesu Skarżącej, tj. polegającej na niepodjęciu wszelkich kroków do niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym zaniechania zbadania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa cywilnego w zakresie:
- negatywnych i pozytywnych elementów sporządzonych przez Zdającą,
- w zakresie oceny treści pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego Skarżącej zgodnie z odmienną od rozwiązania z tzw. klucza ministerialnego linią orzeczniczą, na którą powołała się Zdająca wskazując wyroki odnoszące się do zagadnienia prawnego "postanowienia wstępnego" i jej skutków oraz spełnienia ustawowych przesłanek do wystawienia oceny pozytywnej z tej części egzaminu,
- spełnienia przesłanek formalnych w pracy Skarżącej sporządzonej apelacji,
a jedynie poprzez postawienie zarzutów przez obie komisje (oba organy) względem
pracy Skarżącej w zakresie sporządzonej pracy (apelacji) w zakresie zarzutów i
wniosków, przy wadliwym przyjęciu przez Komisję II Stopnia rozwiązania, że jedynym pozytywnym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego jest rozwiązanie według tzw. klucza ministerialnego, i analizę tychże zarzutów i wniosków w pracy Skarżącej przez oba organy tylko przez pryzmat jedynego rozwiązania wg. tzw. klucza ministerialnego, i w konsekwencji wystawienia oceny niedostatecznej z części
drugiej egzaminu i ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego,
podczas gdy w pracy egzaminacyjnej podniesione zostały wszystkie wymagane przepisami prawa kwestie, sporządzony projekt pisma jest prawidłowy i zgodny z druga linią orzeczniczą w zakresie zagadnienia prawnego "postanowienia wstępnego", i spełnia wszelkie przesłanki stosownie do art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze oceny pozytywnej z tej części egzaminu;
5) art. 128 k.p.a. poprzez stwierdzenie w uzasadnieniu uchwały organu odwoławczego, że Komisja II Stopnia skontrolowała wyłącznie kwestie podniesione przez Skarżącą w odwołaniu, podczas gdy zgodnie z art. 128 k.p.a. strona nie musiała w ogóle uzasadniać swoich zarzutów i wskazywać poszczególnych naruszeń, a przepisy rozporządzenia, w szczególności § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3, nie przesądzają o konieczności podniesienia zarzutów w odwołaniu, a nawet jeżeli przyjąć wykładnię zgodnie z którą taki obowiązek miałby być wprowadzony na podstawie cytowanych przepisów, to nie mogą one zmieniać lub być contra legem w stosunku do normy art. 128 k.p.a. zgodnie z hierarchią źródeł prawa i w konsekwencji wadliwe twierdzenie, że organ jest związany granicą wniesionego odwołania, co świadczy o tym, że zaskarżona uchwała została wydana bez wnikliwego zbadania całej sprawy, a co za tym idzie z naruszeniem praw Skarżącej. To zaś powinno stanowić przesłankę do ponownego rozpoznania sprawy przez właściwy organ bądź wydania merytorycznego rozstrzygnięcia przez sąd;
6) art. 7a § 1 k.p.a. w zakresie przeprowadzenia postępowania administracyjnego przed Komisją II Stopnia oraz art. 139 k.p.a., zakazującej organowi apelacyjnemu wydać decyzję (akt administracyjny), której treść byłaby bardziej niekorzystna dla strony (stron) odwołującej się, niż decyzja wobec niej pierwotna, naruszenia zasady reformationis in peius przy jednoczesnym braku wskazania przez organ oraz braku zaistnienia przesłanek możliwości odstąpienia od tej zasady w niniejszej sprawie tj. oceny pracy skarżącej poprzez postawienie nowych zarzutów niepodnoszonych przez Komisję II stopnia, oraz w ten sposób, że przy pojawiających się wątpliwościach co do treści normy prawnej wynikających ze stanu faktycznego analizowanego na gruncie egzaminu oraz sposobu rozwiązania egzaminu przez Skarżącą dokonano wykładni, interpretacji, subsumpcji i rozstrzygnięcia na niekorzyść Skarżącej, czyli wbrew przepisowi art. 7a k.p.a. Tym samym naruszono prawo strony do przeprowadzenia postępowania w sposób rzetelny, a także prawo do interpretowania wątpliwości prawnych na korzyść strony postępowania – Skarżącej;
7) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez dokonanie oceny sporządzonej przez Zdającą pracy z drugiej części egzaminu adwokackiego w sposób znacznie mniej korzystny od prac innych zdających, którzy zaprezentowali w swoich rozwiązaniach tego zadania taki sam poziom przygotowania do wykonywania zawodu adwokata, którym wykazała się zdająca, co skutkowało naruszeniem zasady równego traktowania, zasady praworządności, a także zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;
8) art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, przy jednoczesnym braku wyczerpującego i przekonującego umotywowania zarzutów sformułowanych pod adresem Skarżącej w treści uzasadnienia oceny sporządzonej przez Komisję
II Stopnia, a także w oparciu podjętej uchwały na nierzetelnej ocenie dokonanej przez egzaminatorów, co polegało m.in. na nieuprawnionym wykroczeniu w ocenie poza granice ustawowe oraz niezastosowanie kryteriów "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji Kwalifikacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego egzamin adwokacki - 26 kwietnia 2023 r.", które to zostały przygotowane przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Ponadto na sprawdzeniu pracy z licznymi nadinterpretacjami, które nie znajdują pokrycia w rzeczywistości;
9) przekroczenie przez Komisję Odwoławczą granic uznania administracyjnego i dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej z drugiej części egzaminu bez należytego odniesienia się do celu przeprowadzenia tego egzaminu, czyli art. 78d ust. 1 Prawa o adwokaturze, tj. "egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej »zdającym«, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata". W konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej z przedmiotowej części egzaminu na podstawie podniesionych w ocenach cząstkowych błędów, które nie uzasadniają jednocześnie wystawienia takiej oceny w przyjętej skali ocen przewidzianej w art. 78d ust. 10 pkt 1-2 Prawa o adwokaturze. Komisja Odwoławcza wykazała się dowolnością oceny, która całkowicie sprzeniewierzyła ideę uznania administracyjnego;
10) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodów przedstawionych przez Skarżącą w postępowaniu, a przy wydaniu przedmiotowej decyzji brak właściwego odniesienia się do nich oraz aprioryczne uznanie, że nie mają one doniosłości dowodowej, o którą wnioskowała Skarżąca;
11) art. 8 k.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie dokonanie oceny sporządzonej przez Zdającą pracy w sposób znacznie mniej korzystny od prac innych zdających, którzy zaprezentowali w swoich rozwiązaniach tego zadania taki sam poziom przygotowania do wykonywania zawodu adwokata;
12) art. 107 § 2 i 3 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika, dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach, a mianowicie dokonanie oceny mniej korzystnej od pracy innych zdających, w sytuacji w której w uzasadnieniu uchwały Komisji Odwoławczej do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 25-28 kwietnia 2023 r. wskazano rozbieżności oceniania pracy przez egzaminatorów;
13) nieuwzględnieniu przez Komisję odwoławczą art. 81a § 1 k.p.a. w którym to uregulowano obowiązek interpretowania wątpliwości w stanie faktycznym na korzyść strony postępowania;
14) art. 7 k.p.a. polegające na niewykonaniu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz nieuwzględnieniu interesu Skarżącej poprzez dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej, bez wszechstronnej analizy treści rozwiązania egzaminu przyjętej linii Skarżącej, i w konsekwencji zarzucenie Skarżącej nieprawidłowego rozstrzygnięcia zagadnień merytorycznych będących przedmiotem zadania, jego zarzutów i wniosków, podczas gdy w pracy egzaminacyjnej podniesione zostały wszystkie wymagane przepisami prawa kwestie, a zarzuty i wnioski były spójne z linią Skarżącej;
15) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, polegające na przyjęciu przez Komisję II Stopnia nieobiektywnych założeń i rażąco nierównych kryteriów oceny odwołań oraz prac z prawa cywilnego w stosunku do innej zdającej, która zdając egzamin adwokacki w takich samych warunkach, w przypadku prawa cywilnego nie dochowała podstawowych wymogów formalnych pracy, sporządzając apelację, i zdała egzamin adwokacki, a Skarżącej, która w zakresie prawa cywilnego sporządziła poprawną pod względem formalnym apelację, zawierającą większość prawidłowo postawionych zarzutów, uwzględniającą interes reprezentowanej strony, pomimo tego, nie zdała egzaminu adwokackiego.
16) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej uchwały nr [...] i niezasadnym przyjęciu, że przygotowane przez Skarżącą rozwiązanie zadania egzaminacyjnego zasługuje na ocenę niedostateczną, jak i ustalenie, że egzamin adwokacki został złożony z wynikiem negatywnym, w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o pozytywnym wyniku egzaminu adwokackiego.
II. prawa materialnego:
17) naruszenie art. 78e Prawa o adwokaturze poprzez zaniechanie dokonania oceny pracy z części drugiej egzaminu z dopuszczeniem możliwości różnego, jednak prawidłowego zgodnego z odmienną linią orzeczniczą, które to orzecznictwo Zdająca przywołała, rozwiązania tych samych zadań, wyważenia negatywnych i pozytywnych, zastosowania pełnej skali ocen od 2 do 5, podczas gdy Skarżąca zaprezentowała poprawny sposób rozwiązania zadania, a sporządzona przez nią apelacja spełniała wymogi formalne, zawierała trafne zarzuty, a także w należyty sposób uwzględniała interes reprezentowanej strony, a więc spełniała warunki niezbędne do uzyskania oceny pozytywnej, świadczące o właściwym przygotowaniu Zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, nie dawało podstaw do wystawienia Zdającej oceny niedostatecznej z tej części egzaminu, co skutkowało niezasadnym wystawieniem oceny negatywnej z tej części egzaminu;
18) art. 78e Prawa o adwokaturze poprzez dokonanie nieprawidłowej oceny sporządzonej przez Zdającą rozwiązania zadania z drugiej części egzaminu pod kątem zachowania wymogów formalnych m.in. w zakresie treści wartości przedmiotu zaskarżenia i zastosowania właściwych przepisów prawa przez Skarżącą i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez Zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała, podczas gdy Skarżąca dochowała wszelkim wymogom formalnym w treści rozwiązania zadania egzaminacyjnego apelacji cywilnej, tym samym spełniała warunki niezbędne do uzyskania oceny pozytywnej, świadczące o właściwym przygotowaniu Zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata;
19) art. 78h Prawa o adwokaturze w zw. z art. 127 § 1 i art. 128 k.p.a. poprzez ich niewłaściwą wykładnię i w rezultacie uznanie przez Komisję II Stopnia, że przepisy ustawy Prawo o adwokaturze ustalają charakter prowadzonego przez ten organ postępowania odwoławczego jako szczególny, ograniczający zakres rozpoznania sprawy przez ten organ wyłącznie co do podniesionych zarzutów i zakresu wniesionego odwołania, co doprowadziło do naruszenia obowiązujących zasad prowadzenia postępowania administracyjnego określonych w k.p.a.;
20) art. 78e Prawa o adwokaturze poprzez błędne ustalenie, że Zdająca nie daje rękojmi samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w sytuacji w której Zdająca w sposób prawidłowy zaprezentowała rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z części drugiej egzaminu adwokackiego;
21) art. 78e Prawa o adwokaturze poprzez ustalenie ocen cząstkowych sporządzonego przez Zdającą rozwiązania zadania z drugiej części egzaminu adwokackiego wbrew dyspozycji tych przepisów, co skutkowało wystawieniem oceny negatywnej z tej części egzaminu, a następnie niesłusznym ustaleniem negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego, pomimo że Zdająca zaprezentowała poprawny sposób rozwiązania zadania, a sporządzona przez nią apelacja spełniała wymogi formalne, zawierała trafne zarzuty, a także w należyty sposób uwzględniała interes reprezentowanej strony, a więc spełniała warunki niezbędne do uzyskania oceny pozytywnej, świadczące o właściwym przygotowaniu Zdającej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata;
22) art. 78e ust. 2 w zw. z art. 78e ust. 4 Prawa o adwokaturze poprzez stwierdzenie w wydanej przez Komisję Odwoławczą uchwale, że "dokonując oceny prac z poszczególnych części egzaminu, należy kierować się wskazówkami zawartymi w tym przepisie, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy" (por. str. 6 uchwały zaskarżonej), tym samym dokonania przez Komisję II Stopnia dokonała nieuprawnionej i nieprawidłowej, rozszerzającej interpretacji wytycznych ustawowych, które zostały przyjęte we wskazanych przepisach twierdząc, że są to "wskazówki" dla egzaminatorów, co w konsekwencji spowodowało zniekształcenie kryteriów oceny oraz naruszenie słusznych praw osoby egzaminowanej;
23) art. 78e ust. 4 pkt 1-2 w zw. z art. 78d ust. 1 Prawa o adwokaturze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie właściwych kryteriów oceny przedmiotowych części egzaminu adwokackiego, tj. sporządzonej apelacji cywilnej i wystawienie za tę część egzaminu oceny niedostatecznej, pomimo że sposób rozwiązania zadania, postawione zarzuty i uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej, co stanowi przekroczenie granic uznania administracyjnego w kontekście wymogów ustawowych dotyczących kompetencji adwokata, tj. art. 4 ust. 1 w zw. z art. 65 ww. ustawy;
Mając na uwadze powyższe Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i uchwały z dnia [...] maja 2023 r. oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W obszernym uzasadnieniu Strona przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie.
W piśmie stanowiącym replikę na odpowiedź organu oraz na rozprawie – Strona podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała co do zasady nie narusza prawa.
Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy art. 78d - art. 78i Prawa o adwokaturze (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.). Egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Oceny rozwiązania każdego z zadań dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza jej pisemne uzasadnienie i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu adwokackiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów przy czym: ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50. – art. 78e Prawa o adwokaturze.
Postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 rozporządzenia z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, Dz.U. z 2016 r. poz. 101, ze zm.), dalej "rozporządzenie w sprawie komisji egzaminacyjnej". W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający zakwestionował, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych zarzutów w stosunku do oceny pracy.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż obowiązek komisji odwoławczej ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, stosownie do przepisu § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie komisji egzaminacyjnej, nie polega na ponownej ocenie wszystkich części egzaminu, lecz na ponownej, ostatecznej ocenie wyłącznie zadań zakwestionowanych (por. wyrok NSA z 19.03.1013 r. II GSK 2333/11). W sprawie prawidłowo dokonano ponownej ostatecznej oceny zadania z zakresu prawa cywilnego. I w tym kontekście należy odczytywać wypowiedź Komisji Odwoławczej co do tego, że komisja kontroluje tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. W treści uchwały Komisja trafnie wskazała, że jej obowiązek polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. Dlatego zarzut sformułowany w pkt 5 petitum skargi, tj. naruszenia art. 128 k.p.a. (dotyczącym treści odwołania od decyzji) w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ww. rozporządzenia w sprawie komisji egzaminacyjnej, z których wynika m.in. że przewodniczący komisji wyznacza osobę odpowiedzialną za sporządzenie pisemnej opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania lub zakres pracy pisemnej z zadania z danej części egzaminu adwokackiego podlegającej ocenie w trybie art. 78e ust. 5 Prawa o adwokaturze oraz iż przewodniczący lub wyznaczony członek komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem, oraz zarzut sformułowany w punkcie 16, tj. naruszenie art. 78h Prawa o adwokaturze, dotyczącego odwołania od uchwały o wyniku egzaminu adwokackiego i komisji odwoławczej w zw. z art. 127 § 1 (dotyczącym prawa odwołania) i art. 128 k.p.a., nie zasługiwały na uwzględnienie.
Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez osobę zdającą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja Odwoławcza dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie Komisji nie dyskwalifikuje jej działania, jeżeli nie oprze swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. W sprawie jak dostrzegła Skarżąca, Komisja Odwoławcza wytknęła dodatkowe błędy pracy Skarżącej w postaci podania adresów i numerów PESEL stron (podane na wcześniejszym etapie) oraz adres pełnomocnika (pełnomocnik składał wniosek o uzasadnienie postępowania wstępnego), sprzecznie z art. 126 § 2 k.p.c., gdyż apelacja nie była pierwszym pismem w sprawie ani strony, ani pełnomocnika, jednakże okoliczność ta nie miała kluczowego znaczenia dla oceny pracy Skarżącej. Komisja wyraźnie zaznaczyła, że nie jest to błąd który miałby negatywne skutki dla strony reprezentowanej, a został dostrzeżony tylko dlatego, że przedmiotem oceny była praca egzaminacyjna. Dlatego również i zarzut sformułowany w punkcie 6 petitum skargi, zarzucający naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. dotyczącego zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony oraz art. 139 k.p.a. dotyczącego zakazu orzekania na niekorzyść strony, nie został uznany za zasadny.
W sprawie niniejszej Skarżąca wniesionym odwołaniem zakwestionowała uzyskaną ocenę negatywną z części drugiej egzaminu adwokackiego obejmującego rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego. W ocenie Sądu, w sprawie Komisja odwoławcza odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podniesionych w odwołaniu od zaskarżonej uchwały nr [...] uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji Egzaminacyjnej i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Szczegółowo zostały omówione zarówno poszczególne oceny wystawione przez egzaminatorów jak i zaproponowane przez Skarżącą rozwiązanie zadania. Omówiono jak winno wyglądać poprawne rozwiązanie zadania oraz jakie błędy popełniła Skarżąca i o jakiej wadze. Dostrzeżono pozytywne aspekty pracy.
W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji. Komisja wywiodła, iż sporządzona przez Stronę apelacja zawiera wady, których ilość i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu Zdającej do wykonywania zawodu adwokata. W konsekwencji stwierdzone nieprawidłowości w sporządzonej przez Skarżącą apelacji uzasadniały otrzymanie przez nią oceny negatywnej z tej części egzaminu adwokackiego.
Zauważyć należy, że przeprowadzanie egzaminów adwokackich ma na celu przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Podkreślić należy, że w myśl materialnej podstawy rozstrzygnięcia, podany w zadaniach z zakresu prawa cywilnego stan faktyczny realizował cel egzaminu adwokackiego. Art. 78d ust. 1 Prawa o adwokaturze, określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Kandydatom do zawodu adwokata ustawodawca stawia wysokie wymagania, albowiem interes społeczny przemawia za tym, aby zawód ten wykonywały osoby, których przygotowanie pod względem samodzielności i wiedzy nie może budzić wątpliwości. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r. II GSK 83/11, komisje przeprowadzające egzamin adwokacki zostały ustawowo zobowiązane do skontrolowania wiedzy i umiejętności zdającego (przygotowania prawniczego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, a więc świadczenia pomocy prawnej jak najwyższej jakości. Z tego też punktu widzenia oceniać należy poziom pracy sporządzonej przez zdającego. Stanowisko to Sąd w składzie orzekającym w sprawie podziela. Nie ma wątpliwości, że od kandydata do zawodu adwokata należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny - co do zasady - gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata, a więc realizację ustawowego zobowiązania do zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków.
Jak wynika z treści art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze ocena rozwiązania zadania m.in. z części drugiej egzaminu winna uwzględniać w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.
W sprawie Komisja Odwoławcza ustaliła wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu wydanej przez siebie uchwały przeanalizowała treść sporządzonej przez Skarżącą pracy egzaminacyjnej, zapoznała się z uwagami egzaminatorów i dokonała oceny zarzutów Skarżącej, których zasadności nie podzieliła. W uzasadnieniu uchwały Komisja podała przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktyczno-prawnych. Organ dokonał szczegółowej analizy wszystkich aspektów pracy Skarżącej i uczynił to mając na uwadze ustawowe kryteria oceny. Dostrzec przy tym trzeba, że – wbrew twierdzeniom skargi – Komisja Odwoławcza zwróciła uwagę na pozytywne elementy pracy, jednakże z uwagi na ilość i wagę popełnionych błędów, nie spowodowały one podwyższenia oceny Stronie. Uzasadnienie uchwały wyczerpująco wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, obszernie zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Komisja Odwoławcza odnosząc się do podnoszonych przez Skarżącą argumentów uzasadniła wadliwości sporządzonej przez nią apelacji. Uzasadnienie uchwały zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.
Skarżąca nie zgodziła się z treścią uchwały, wskazując że praca zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż zaproponowane przez nią rozwiązanie było poprawne, apelacja spełniała wymogi formalne, zawierała trafne zarzuty, a także w należyty sposób uwzględniała interes reprezentowanej strony, co świadczy o należytym przygotowaniu Strony do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Konfrontując stanowisko Strony z dokonaną przez Komisję Odwoławczą oceną zadania z zakresu prawa cywilnego wskazać należy, że ta część egzaminu polegała na sporządzeniu apelacji w imieniu wnioskodawczyni albo opinii prawnej. W tym zakresie wskazano, że Skarżąca trafnie zaproponowała rozwiązanie zadania poprzez sporządzenie apelacji od postanowienia wstępnego wydanego przez Sąd Rejonowy, w ramach sprawy o dział spadku i zniesienie współwłasności. Jednakże sporządzona apelacja nie spełnia wymogów formalnych. Komisja wskazała, że słusznie wytknął jeden z egzaminatorów, iż błędna jest wartość przedmiotu zaskarżenia. Przede wszystkim jednak rażąco błędne są wnioski apelacji. Zdająca wniosła o zmianę postanowienia, jednak oprócz prawidłowego wniosku o oddalenie wniosku uczestnika o zasiedzenie, wniosła o zmianę postanowienia wstępnego "zgodnie z treścią wniosku", a więc o zmianę postanowienia wstępnego dotyczącego zasiedzenia poprzez uwzględnienie wniosku o dział spadku. Tym samym, Zdająca wniosła o rozpoznanie przez sąd odwoławczy kwestii, która w ogóle nie była przedmiotem postanowienia. Całkowicie chybiony i sprzeczny z interesem reprezentowanej strony jest także wniosek ewentualny o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zbędne są także wnioski o dopuszczenie dowodu z dokumentów, bowiem sąd dokumenty te uwzględnił co wyraźnie wskazał, a także opinii biegłego celem wyceny udziału w prawie nieruchomości, bowiem wycena nieruchomości nie była potrzebna by orzec co do zasiedzenia. Wskazano, że całkowicie chybione są zarzuty naruszenia art. 1037 § 1 k.c. poprzez niedokonanie działu spadku oraz art. 211 i art. 212 k.c. poprzez nieorzeczenie zniesienia współwłasności, skoro na tym etapie takiej możliwości nie było.
Komisja podniosła także, że Zdająca nie sformułowała prawidłowo wszystkich zarzutów apelacji. Brak jest zarzutu naruszenia art. 206 k.c. kluczowego w kontekście konieczności posiadania samoistnego ponad swój udział i ujawnienia wobec osób trzecich woli wyjścia poza swoje prawo, jako przesłanki zasiedzenia udziału. Zarzut naruszenia art. 339 k.c. został wprawdzie sformułowany, lecz całkowicie wadliwie, bowiem treścią zarzutu są okoliczności związane z oceną dowodów, natomiast Zdająca w ogóle nie wskazała na niedopuszczalność stosowania ww. przepisu w przypadku ustalania stanu prawnego na potrzeby zasiedzenia w stosunkach między współposiadaczami nieruchomości. Samo przywołanie właściwego przepisu, wskazanego w uzasadnieniu postanowienia wstępnego, co jest wyraźną wskazówką, by zbudować na danym przepisie zarzut, nie można uznać za zrealizowanie zadania egzaminacyjnego, choćby w części, w sytuacji gdy sformułowany zarzut w ogóle nie dotyka istoty uchybienia sądu I instancji. Zdająca postawiła wprawdzie zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., jednak uczyniła to w sposób niepełny, nie przywołując w treści zarzutu konkretnych okoliczności, których sąd nie uwzględnił. Nawet gdyby jednak uznać ten jeden zarzut za prawidłowo podniesiony i uzasadniony, wobec braku dwóch wyżej wskazanych zarzutów, kluczowych z punktu widzenia rozwiązania zadania egzaminacyjnego, Komisja Odwoławcza wskazała, że nie ma możliwości uznania, że praca Zdającej spełnia wymogi w stopniu choćby dostatecznym. Skarżąca akcentuje, że prawidłowo przywołała zarzut naruszenia art. 172 § 2 k.c. Okoliczność ta również została oceniona przez Komisję Odwoławczą. Organ wskazał, że postawiony przez Stronę zarzut w tym zakresie nie został prawidłowo i zrozumiale uzasadniony. Nadto, z jednej strony Skarżąca przywołuje adekwatne orzecznictwo, a uzasadnienie w tej części odnosi do okoliczności faktycznych, które winny być omówione w ramach zarzutu art. 233 § 1 k.c.
Komisja Odwoławcza podzieliła także ocenę egzaminatora, który wystawił ocenę niedostateczną, uznając że trafnie wytknięto, iż: wbrew stanowisku Skarżącej w realiach zadania dopuszczalne było wydanie postanowienia wstępnego dotyczącego zasiedzenia w sprawie dotyczącej działu spadku, a mając na uwadze że sprawa dotyczyła działu spadku którego jedynym składnikiem masy majątkowej była nieruchomość, to jedynym dostępnym sposobem jego zwalczenia było wniesienie apelacji i domaganie się zmiany poprzez oddalenie wniosku o zasiedzenie.
Mając na uwadze powyższe wytknięte przez Komisję Odwoławczą negatywne elementy pracy, zdaniem Sądu nie sposób uznać, że zaskarżona uchwała narusza prawo, a apelacja została sporządzona na tyle poprawnie by mogła otrzymać chociaż najniższą ocenę pozytywną. Przy czym odnotować należy, że Komisja dostrzegła pozytywne aspekty pracy Skarżącej jak: wybór prawidłowej drogi postępowania (wniesienie apelacji), częściowo prawidłowe sformułowanie wniosków apelacji, częściowe trafne postawienie zarzutów, jednakże te pozytywne aspekty, przy uwzględnieniu gradacji ocen, nie dały podstaw do wystawienia oceny pozytywnej, albowiem – jak stwierdziła Komisja Odwoławcza, żeby uzyskać ocenę przynajmniej dostateczną, osoba zdająca egzamin zawodowy winna wykazać się wiedzą przynajmniej na poziomie dostatecznym. A wiedzą na takim poziomie, zdaniem Komisji Odwoławczej Zdająca się nie wykazała. W ocenie Sądu mając na uwadze powyższe, brak jest podstaw by zarzucić Komisji Odwoławczej ocenę rozwiązania zadania z naruszeniem prawa.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że kryteria oceny wskazane w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (por. wyroki NSA: z 8.085.2012 r. II GSK 1037/12, z 14.12.2011 r. II GSK 695/11, z 19.03.2013 r. II GSK 2333/11). Poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które nie uwzględnia interesu strony, nie może świadczyć o należytym przygotowaniu do wykonywania zawodu adwokata. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności materialnoprawnej, czy formalnoprawnej (z wyjątkiem może drobnych uchybień formalnych, niemających wpływu na istotę i byt przygotowywanego środka zaskarżenia). Taka surowa regulacja ma na celu ochronę interesu społecznego i ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu adwokata osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie będzie budzić wątpliwości.
Co istotne, Komisja Odwoławcza nie wskazała że jedyne dopuszczalne rozwiązanie zadania to rozwiązanie według tzw. klucza (zob. np. str. 17-18 skargi pkt 29-30), ale że możliwe jest zaproponowanie przez zdającego rozwiązania w sposób odbiegający od sugestii autorów "Opisu istotnych zagadnień dla Komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego". Warunkiem pozytywnej oceny takiej pracy jest to, aby spełniała ona kryteria ustawowe, a zatem by zaproponowane rozwiązanie znajdowało swoje uzasadnienie w przepisach prawa, świadczyło o umiejętności interpretacji tych przepisów, a zaproponowany sposób rozstrzygnięcia problemu uwzględniał interes strony. W sprawie Komisja Odwoławcza uznała, że zaproponowane przez Skarżącą rozwiązanie w omówionym w treści uchwały zakresie jest w przeważającej części po prostu błędne, przy czym błędy te są na tyle poważne, że nie było możliwe podniesienie oceny. Tym samym na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 140 k.p.a. i art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Dodać przy tym należy, w odniesieniu do zarzutów Skarżącej, że okoliczność, iż Komisja wskazując na kryteria oceny zadań, zawartych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, nazwała je "wskazówkami" którymi należy się kierować przy ocenie pracy, nie stanowi o "zniekształceniu kryteriów oceny oraz naruszenie słusznych praw osoby egzaminowanej" (str. 10 skargi). Istotne jest bowiem, że kryteria te zostały przez Komisję zastosowane przy ocenie rozwiązania zadania.
Mając na uwadze powyższe Sąd nie podzielił także stanowiska Skarżącej, że jej praca została oceniona w sposób nieuwzględniający kryteriów o których mowa w art. 78e ust. 4 pkt 1-2 w zw. z art. 78d ust. 1 Prawa o adwokaturze. Wbrew stanowisku Strony Komisja Odwoławcza miała na uwadze kwestię możliwości zastosowania skali ocen o której mowa w ust. 10 art. 78d Prawa o adwokaturze, co wyraźnie wynika z treści uchwały, jednakże wskazała, że praca Strony nie zasługuje na ocenę dostateczną. Jak wynika z akt sprawy, średnia arytmetyczna wystawionych ocen z zadania z prawa cywilnego wyniosła 2,5, co upoważniało do wystawienia oceny negatywnej.
Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi, wskazać należy, że stosownie do treści art. 78h ust. 10 Prawa o adwokaturze "Uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej.". W skład komisji, stosownie do art. 78h ust. 3 ww. ustawy, powoływanych jest 9 członków. Na posiedzeniu w dniu [...] października 2023 r. stawiło się 7 członków. Głosowanie zarówno co do niepodwyższenia oceny uzyskanej przez Stronę, jak i co do utrzymania w mocy zaskarżonej uchwały, odbyło się zatem w obecności 7 członków. Dla skutecznego podjęcia uchwały wymagana była obecność minimum 5 członków, a zatem spełniony został warunek skutecznego podjęcia uchwały. Uchwała podjęta w każdym składzie odpowiadającym wymogom określonym w art. 78h ust. 10 Prawa o adwokaturze będzie uchwałą podjętą przez komisję odwoławczą, zaś wynik głosowania będzie odnosił się do konkretnego składu podejmującego daną uchwałę, a nie do pełnego składu komisji (por. wyrok NSA z 16.11.2021 r. II GSK 714/18). Zdaniem Sądu nie ma tutaj znaczenia przyczyna z powodu której 2 członków komisji nie był obecnych. Przy czym z akt nie wynika, by nieobecni członkowie zostali wyłączeni od udziału w głosowaniu, a jedynie że byli nieobecni. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 10 i art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze oraz art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., nie został uwzględniony. Nie sposób bowiem przyjąć, że zaskarżona uchwała została podjęta z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Na uwzględnienie nie zasługiwał również i zarzut niepodpisania uchwały przez wszystkich członków Komisji Odwoławczej. Z akt wynika, że uchwała została podpisana przez wszystkich 7 członków Komisji, którzy byli obecni na posiedzeniu i brali udział w głosowaniu. Ponadto wskazać należy, że z treści protokołu wynika, że Komisja Odwoławcza w głosowaniu jednogłośnie opowiedziała się za niepodwyższeniem oceny Strony oraz jednogłośnie opowiedziała się za utrzymaniem zaskarżonej uchwały w mocy. Skoro uchwała zapadła jednogłośnie, to oznacza to że wszyscy członkowie obecni na posiedzeniu podjęli taką samą decyzję.
W konsekwencji, niewskazanie "czy uchwała zapadła większością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy członków komisji odwoławczej.", nie narusza prawa w sposób mogący skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej z obrotu. A zatem nie doszło do naruszenia prawa jak punkcie 2 petitum skargi, tj. naruszenia zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasady zaufania do władzy publicznej czy zasady nieodstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym bez uzasadnionej przyczyny (art. 8 k.p.a.) oraz zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu, sformułowanego w punkcie 3 petitum skargi, a dotyczącym braku wpisania w uchwale indywidualnego kodu zdającego przy wszystkich poszczególnych częściach egzaminu, wskazać należy, iż z treści § 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie przeprowadzania egzaminu adwokackiego wynika, że zadania oznacza się indywidualnym kodem. Każdego dnia egzaminu adwokackiego zdający losuje przygotowaną przez komisję egzaminacyjną kopertę zawierającą kartkę z numerem kodu. Na kartce zdający wpisuje swoje imię i nazwisko oraz imiona rodziców, a w prawym górnym rogu na pierwszej stronie zadania i na każdej stronie pracy zawierającej rozwiązanie zadania - numer kodu. Wypełnioną kartkę zdający umieszcza w kopercie, którą zakleja i oddaje członkowi komisji egzaminacyjnej przed przystąpieniem do rozwiązywania zadania.
W ocenie Sądu, z przedłożonych wraz z odpowiedzią na skargę akt wynika, że uczyniono zadość wskazanym wyżej wymogom. Przy zadaniach znajdują się karty z kodami oraz danymi osobowymi Skarżącej, na arkuszach ocen cząstkowych również znajduje się numer kodu. Numer kodu jest także naniesiony na pracach Skarżącej. W aktach znajduje się także zbiorczy arkusz ocen z egzaminu adwokackiego sporządzony po rozkodowaniu prac, gdzie wskazane są poszczególne zadania podlegające ocenie i kody prac oraz egzaminatorzy sprawdzający prace. Okoliczność, że w uchwałach kody poszczególnych prac nie zostały wskazane, w ocenie Sądu nie oznacza, że uchwały obu Komisji zostały wydany z rażącym naruszeniem prawa oraz skierowane do nieustalonej osoby. Bezsprzecznie bowiem oceniona została praca Skarżącej, co wynika z akt sprawy.
Odnosząc się do kolejnych zarzutów obejmujących naruszenie art. 7, 8 k.p.a. oraz art. 32 Konstytucji RP dotyczącej zasady równości oraz zakazu dyskryminacji, poprzez ocenę z drugiej części egzaminu w sposób mniej korzystny od prac innych zdających, wyjaśnić należy, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a., co oznacza, że sprawa taka nigdy nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwała komisji egzaminacyjnej konkretyzuje normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie (por. wyrok NSA z 8.10.2018 r. II GSK 2608/14).
W ocenie Sądu, zaskarżona uchwała została uzasadniona w sposób prawidłowy. Zawiera wszystkie elementy o których mowa w art. 107 § 2 i 3 k.p.a. W sprawie Komisja Odwoławcza ustaliła wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu wydanej uchwały przeanalizowała treść sporządzonej przez Skarżącą pracy egzaminacyjnej, zapoznała się z uwagami egzaminatorów i dokonała oceny zarzutów Skarżącej, których zasadności w ostatecznym wyniku nie podzieliła. W uzasadnieniu uchwały podano przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych. Organ dokonał szczegółowej analizy pracy Skarżącej, zarówno aspektów negatywnych jak i pozytywnych i uczynił to mając na uwadze ustawowe kryteria oceny. Uzasadnienie uchwały wyczerpująco wyjaśnia powody jej podjęcia. Przywołane są stosowne przepisy prawa, obszernie zostały wyjaśnione motywy rozstrzygnięcia. Komisja Odwoławcza odnosząc się do podnoszonych przez Skarżącą argumentów dostatecznie uzasadniła ocenę sporządzonej przez nią apelacji.
Odnosząc się do zarzutu sformułowanego w punkcie 9 petitum skargi, wskazać należy, że Sąd nie stwierdził by ustawowe granice zakreślone przepisem art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze zostały przez Komisję Odwoławczą przekroczone. Tym samym nie zostały naruszone także i przepisy art. 78d ust. 1 oraz ust. 10 pkt 1-2 Prawa o adwokaturze. Skarżąca postawiła także zarzut naruszenia art. 75 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.". Okoliczność, że Komisja nie podzieliła stanowiska Skarżącej zaprezentowanego w odwołaniu nie oznacza że nie dopuściła się naruszenia ww. przepisu. Również i zarzut naruszenia art. 81a § 1 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. nie mogły odnieść zamierzonego przez Stronę skutku. W sprawie brak było niedających się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, a zaskarżona uchwała utrzymując w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, wobec braku podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego, nie narusza prawa.
Podsumowując, w ocenie Sądu, kontrolując zaskarżoną uchwałę Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które usprawiedliwiałyby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Przy czym żaden z licznych zarzutów skargi czy to naruszenia prawa materialnego czy przepisów postępowania, nie zasługiwał na uwzględnienie. Dlatego w oparciu o przepis art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji o oddaleniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło