VI SA/Wa 1060/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2009 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej A. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A. M. wniosła skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z [...] kwietnia 2009 r., wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, którą to decyzją Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3310 ust. 3 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] września 2008 r. A. M. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] która to Komisja ww. uchwałą ustaliła, że uzyskała ona z testu wyboru 189 punktów, co w konsekwencji, zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, oznaczało, że otrzymała negatywny wynik z egzaminu konkursowego. Od powyższej uchwały skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o zaliczenie jej jako prawidłowych udzielonych przez nią odpowiedzi na pytania o numerach 71, 97, 98, 99, 100, 103, 139, 193, 196 oraz 197 lub uznanie udzielonych przez nią odpowiedzi za jedne z możliwych jako prawidłowe, bądź też uznanie pytań za wprowadzające w błąd i pominięcie ich przy obliczaniu punktów. Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego skarżącej. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżąca była uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.). Z przebiegu tego egzaminu prawidłowo sporządzono i podpisano protokół, który następnie został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości. Także uchwała Komisji Egzaminacyjnej, zdaniem organu odwoławczego, została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami. Po ponownym przeliczeniu punktów organ ustalił, że skarżąca uzyskała z egzaminu 189 punktów, a zatem nie uzyskała wymaganych ustawowo 190 punktów. Nadto organ podniósł, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Treść art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych jednoznacznie przesądza, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów. Zatem przyjęcie przez Ministra Sprawiedliwości w decyzji, że kandydat uzyskał wynik pozytywny możliwe jest tylko wówczas, jeśli po analizie rozwiązanego przez kandydata testu można ustalić, że uzyskał on 190 punktów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Organ, odnosząc się do zarzutów dotyczących pytania nr 139, wywiódł, iż z brzmienia art. 250 k.s.h. wyraźnie wynika, że prawo do wytoczenia powództwa, o którym mowa w tym pytaniu, przysługuje m.in. zarządowi spółki oraz poszczególnym jej członkom. Uprawnienie to przysługuje zatem tylko tym osobom, które w dacie wytoczenia powództwa pełnią funkcję członka zarządu. Sprawa uprawnień odwołanego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącego jej wspólnikiem, jakkolwiek była dyskutowana i kontrowersyjna, ostatecznie została wyjaśniona przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 1 marca 2007 r., która wpisana została do księgi zasad prawnych. Znajomość tych zasad stanowi fragment znajomości prawa. Treść przyjętej uchwały stanowi zaś literalne odzwierciedlenie treści przepisu art. 250 k.s.h., a zatem twierdzenie, że pytanie to nie opierało się na treści przepisu, ale na ww. uchwale Sądu Najwyższego jest chybione. Za bezprzedmiotowe uznał organ także zarzuty odnośnie pytania nr 103 podkreślając, że jego istota sprowadzała się do kwestii legitymacji do złożenia wniosku o dopozwanie, w sytuacji gdy okaże się, że powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna być w sprawie stroną pozwaną, a nie do problemu, czy sąd może taki wniosek uwzględnić, czy jest nim związany i dlatego też jedyną właściwą odpowiedzią mogła być odpowiedź "B". W odniesieniu do pytania nr 100 organ, powołując się na treść przepisów art. 169 § 3 k.p.c. oraz art. 130 § 1 k.p.c. podniósł, iż w świetle tych przepisów nie ulega wątpliwości, że jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku apelacji, to przewodniczący na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Tym samym stwierdzenie skarżącej, jakoby odpowiedź "C’ nie opierała się bezpośrednio na przepisach k.p.c., nie polega na prawdzie. Odnosząc się do pytania nr 99 Minister Sprawiedliwości wskazał, że jedyną prawidłową według klucza odpowiedzi, była odpowiedź "C" – wynikająca wprost z treści art. 168 § 1 k.p.c. w zw. z art. 148 § 1 k.p.c., podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "B". Uznał przy tym za chybione zarzuty, że w sprawie, której pytanie dotyczy istnieją spory i kontrowersje w doktrynie i orzecznictwie. Omawiając pytanie nr 98 organ uznał, że odpowiedzi na nie zostały sformułowane prawidłowo, bowiem jedyną prawidłową odpowiedzią, nie budzącą wątpliwości była odpowiedź "C", podczas gdy skarżąca zaznaczyła odpowiedź "A". Prawidłowa odpowiedź na to pytanie wynikała wprost z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 k.p.c. i art. 133 § 3 k.p.c. W ocenie Ministra z przepisów zawartych w kluczu odpowiedzi wynika jednoznacznie, że w opisanej w pytaniu sytuacji, przewodniczący wzywa pełnomocnika strony (art. 133 § 3 k.p.c.) do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie (art. 130 § 1 k.p.c.) pod rygorem odrzucenia apelacji (art. 370 k.p.c.). Organ podkreślił, iż w przypadku ustanowienia pełnomocnika procesowego lub osoby upoważnionej do odbioru pism, doręczenia muszą być dokonywane do rąk tych osób. W przeciwnym razie bowiem doręczenie takie jest bezskuteczne, co oznacza, że w przypadku nieopłacenia apelacji po wezwaniu skierowanym do strony, nie byłoby dopuszczalne odrzucenie apelacji, zgodnie z art. 370 k.p.c. Ustosunkowując się natomiast do zarzutów w odniesieniu do pytania nr 71 organ podkreślił, iż treść tego pytania stanowi dosłowne powtórzenie art. 346 k.c., a przedstawione warianty odpowiedzi są jednoznaczne. Organ nie zgodził się także z zarzutami dotyczącymi pytań testowych nr 193, 198 i 197 (z prawa podatkowego) wyjaśniając, iż art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, określający zakres przedmiotowy egzaminu nie posługuje się pojęciem gałęzi prawa, ale mówi, że test egzaminacyjny obejmuje sprawdzenie wiedzy z zakresu prawa, w tym m.in. prawa finansowego. Odwołując się do doktryny wskazał, że przepisy materialnego prawa podatkowego, które regulują ekonomiczne stosunki podziału środków pieniężnych pomiędzy państwem, a jednostkami, są również zaliczane do stosunków społecznych w sferze finansów publicznych, mimo, że cechuje je pewna odrębność. Wobec tego nie powinna budzić wątpliwości intencja ustawodawcy, objęcia zakresem egzaminu na aplikacje prawnicze prawa podatkowego, w ramach prawa finansowego, zwłaszcza, że w latach 2006 i 2007 test egzaminacyjny pytania z prawa podatkowego obejmował i nie było to kwestionowane przez skarżących, ani też nie uznały tego za sprzeczne z prawem sądy administracyjne, które kontrolowały wiele decyzji Ministra Sprawiedliwości. Specyfika regulacji podatkowych pozwala więc jedynie na wyodrębnienie tego prawa wśród działów prawa finansowego, a nie pozwala na uznanie, iż prawo finansowe nie obejmuje zagadnień podatkowych. W konsekwencji zasadne jest zaliczenie prawa podatkowego do prawa finansowego. W konkluzji organ stwierdził, iż po dokonaniu szczegółowej analizy całości testu egzaminacyjnego wraz z merytorycznym sprawdzeniem wszystkich pytań testowych stwierdzono, iż wszystkie pytania, w tym również pytania kwestionowane przez skarżącą, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Tym samym należy stwierdzić, że test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 oraz 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca A. M. zarzuciła organowi naruszenie art. 331 ust. 3 oraz 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a także naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 77 i 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała zarzuty odwołania odnośnie pytań o numerach 71, 97, 98, 99, 100, 103, 139, 193, 196 oraz 197. Wniosła w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Odnośnie pytania nr 139 skarżąca ponownie podniosła, iż w sytuacji gdyby odwołany członek zarządu wykazał interes prawny, nie można byłoby przyjąć, że nie miałby legitymacji prawnej do wytoczenia powództwa, a tym samym odpowiedź "B" wskazana w kluczu nie byłaby odpowiedzią prawidłową. Powołała się też na krytyczne głosy doktryny w stosunku do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. III CZP 94/06. W stosunku do pytania nr 103 skarżąca zarzuciła, że użycie w jego treści słów "może wezwać", zamiast "wezwie" spowodowało, że pytanie to zostało błędnie sformułowane. W jej ocenie, jeżeli pytanie miało odnosić się do art. 194 § 1 k.p.c., to nie powinno zawierać sformułowania niezawartego w tym przepisie, a zawartego w przepisie art. 194 § 3 k.p.c. Pytanie nr 98, zdaniem skarżącej wykraczało natomiast poza zakres wiedzy jaką powinien posiadać kandydat na aplikację radcowską. Wskazana w kluczu jako prawidłowa odpowiedź "C" nie wynika bowiem bezpośrednio z przepisów kodeksu postępowania cywilnego, o czym świadczy obszerne orzecznictwo sądowe w tym zakresie. Skarżąca zarzuciła też, że w teście zdarzały się pytania nieprecyzyjne, wprowadzające w błąd, jak np. pytanie nr 71, w którym użyte zostało sformułowanie potoczne "roszczenie o ochronę posiadania jest wyłączone", a nie sformułowanie kodeksowe "roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje". Według skarżącej pytania w teście egzaminacyjnym powinny być formułowane przy użyciu języka prawniczego, a nie mowy potocznej, gdyż taka sytuacja wprowadza w błąd osoby przystępujące do egzaminu. Skarżąca podtrzymała też zarzuty, że pytania nr 193, 194 oraz 197 z prawa podatkowego wykraczały poza zakres wiedzy wymagany na egzaminie na aplikację radcowską. Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację dotyczącą kwestionowanych przez skarżącą pytań. Za całkowicie nieuzasadnione uznał także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania podkreślając, iż całe postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa. Treść wydanej decyzji potwierdza zaś odniesienie się do zgłaszanych przez skarżąca uwag, wątpliwości i zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga jest uzasadniona, choć nie wszystkie zarzuty w niej podniesione są trafne. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Minister Sprawiedliwości był uprawniony do dokonania kontroli uchwały nr [...] z [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej, uwzględniając w pełni zasadę dwuinstancyjności przedmiotowego postępowania. Zgodnie z art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, od uchwały komisji służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku egzaminu do Ministra Sprawiedliwości. W myśl natomiast art. 331 ww. ustawy Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Uchwała komisji ustalająca wynik egzaminu ma niewątpliwie charakter decyzji administracyjnej, a odwołanie, o którym mowa w przepisie art. 3310 ust. 2, jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a. Zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określona w art. 15 k.p.a., polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonej decyzji. Działanie organu odwoławczego nie ma charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym. Dlatego w rozpatrywanej sprawie Minister Sprawiedliwości miał obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, niezależnie od tego, czy strona podnosiła zarzuty związane z procedurą przeprowadzenia egzaminu konkursowego czy też ich nie podnosiła. Organ odwoławczy miał zatem obowiązek poddać analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W ocenie Sądu obowiązek ten w rozpoznawanej sprawie został zrealizowany. W myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast zgodnie z art. 339 ust. 3 ww. ustawy pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Powyższa regulacja nie przewiduje więc sytuacji, aby prawidłowe mogły być dwie odpowiedzi, a tym bardziej, aby mógł być jednocześnie przyznany punkt za wskazanie jednej z dwóch odpowiedzi spośród trzech wymienionych w pytaniu. Nie ulega również wątpliwości, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej co do zakresu przedmiotowego danego pytania. Poprawna odpowiedź na testowe pytanie, w zakresie o którym mowa w art. 339 ustawy, musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania. Zatem należy odrzucić istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. Jeżeli więc odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla konkretnej sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu wyboru, bądź wychodzi poza jednoznacznie zakreślony kontekst i logikę pytania, to znaczy nie jest to na użytek ww. egzaminu odpowiedź prawidłowa. Odpada też w takiej sytuacji zarzut opracowania testu wyboru z naruszeniem przepisów ustawy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy w ocenie Sądu za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia prawa materialnego tj. przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w odniesieniu do pytań testu nr 100, nr 139 oraz nr 193. Pytanie nr 100 brzmiało "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. Według oceny Sądu ww. przepisy nie dają jednoznacznej odpowiedzi na powyższe pytanie. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia więc literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407). W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, budzić może wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. Z kolei pytanie nr 139 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą: A. przysługuje, B. nie przysługuje, C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego." Wątpliwości Sądu wzbudziła kwestia stanowiska organu wyrażonego w zakresie tego pytania. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej skarżąca szczegółowo omówiła orzecznictwo Sądu Najwyższego związane z problematyką ujętą w tym pytaniu, jak również poglądy doktryny, w tym krytyczne wobec uchwały Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007 r. III CZP 94/06, na którą powołuje się organ. Organ odnosząc się do powyższej argumentacji wyraził pogląd, iż znajomość uchwał Sądu Najwyższego, które uzyskują moc zasad prawnych stanowi fragment znajomości prawa. Należy jednak w tym miejscu przypomnieć, że egzamin konkursowy na aplikację polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata ze znajomości przepisów prawa, a nie ze znajomości orzecznictwa lub poglądów doktryny. W orzecznictwie NSA został zaś wyrażony pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela, że w teście egzaminacyjnym na aplikację nie powinno być takich pytań, na które możliwe jest udzielenie więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej, a wybór odpowiedzi wiąże się koniecznością opowiedzenia się po stronie poglądów wyrażonych w doktrynie bądź po stronie stanowiska, i to nie jednoznacznego, prezentowanego w orzecznictwie, które jest kwestionowane przez uznanych przedstawicieli doktryny. W pytaniu nr 193, w ocenie Sądu, żadna z podanych propozycji odpowiedzi nie stanowi natomiast zdania prawdziwego. Pytanie to brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje: A. w formie postanowienia, B. w formie zawiadomienia, C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie." Według klucza prawidłową odpowiedzią na to pytanie jest odpowiedź "A" oparta na przepisie art. 165 § 2 ustawy – Ordynacja podatkowa. W świetle przepisów art. 165 Ordynacji podatkowej nie zawsze jednak wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Przepisy art. 165 § 5-7 zawierają bowiem wyjątki od tej zasady. Jeżeli więc w pytaniu tym chodziło o tzw. zasadę, co do formy wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu, to powinno to znaleźć wyraźne odzwierciedlenie w treści pytania. Z treści pytania nie wynika jednak, że chodzi w nim o "zasadę". Pytanie zostało w związku z tym sformułowane w sposób niewłaściwy, nie spełniający wymogów art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pozostałe pytania testu zakwestionowane w skardze - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Odnosząc natomiast się do zarzutu naruszenia art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych wskazać należy, iż zgodnie z powołanym przepisem egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego w zakresie prawa konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy i etyki tego zawodu. Zgodzić należy się z Ministrem Sprawiedliwości, iż pytania konkursowe zakwestionowane przez skarżącą w uzasadnieniu tego zarzutu (z prawa podatkowego) oparte były na przepisach prawa wchodzących w zakres egzaminu. Podkreślić przy tym należy, iż nie budzi wątpliwości, że prawo podatkowe jest odrębną gałęzią prawa, zwłaszcza od prawa cywilnego, karnego, czy też administracyjnego. Wskazane przez skarżącą poglądy doktryny i orzecznictwa, potwierdzające ten oczywisty fakt, nie budzą żadnych wątpliwości i nie są w żadnym wypadku kwestionowane ani przez organ ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę. Jednakże poglądy te, w żadnym wypadku nie wskazują, iż prawo podatkowe nie mieści się w pojęciu prawa finansowego, na które składa się szereg gałęzi prawa. W ogólnym pojęciu prawa finansowego mieszczą się bowiem takie dziedziny jak np. prawo dewizowe, prawo budżetowe, prawo bankowe. Wobec powyższego całkowicie prawdziwe jest stwierdzenie, iż prawo podatkowe mieści się w zakresie pojęciowym prawa finansowego, i nie ma w tym przypadku znaczenia, iż traktowane jest jako odrębna gałąź prawa. Zwrócić ponadto należy uwagę, iż treść art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych nie odnosi się do gałęzi prawa, rozumianych jako wyodrębnionych kompleksów norm prawnych, natomiast wskazuje na określone dziedziny prawa, które jak np. prawo administracyjne, prawo konstytucyjne skupiają w sobie szereg aktów prawnych, które również można by określić jako autonomiczne gałęzie prawa posiadające własną aparaturę pojęciową i dogmatykę. Reasumując, o ile zgodzić się można z poglądem prezentowanym przez skarżącą, że prawo podatkowe jest osobną gałęzią prawa, nie zmienia to jednak faktu, iż jest częścią prawa finansowego, a co za tym idzie pytania z prawa podatkowego bez wątpienia mieszczą się w zakresie egzaminu konkursowego. W ocenie Sądu, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ nie naruszył także przepisów postępowania wymienionych w skardze. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ rozważył zarzuty i twierdzenia skarżącej, ponownie ocenił poprawność sformułowanych pytań i odpowiedzi, i stanowiska tego nie zmienia nieodniesienie się organu do wszystkich orzeczeń i przykładów wskazanych przez skarżącą. Organ odwoławczy reprezentował zasadniczo stanowisko odmienne od przedstawionego przez skarżącą i swoje poglądy w tym zakresie szczegółowo uzasadnił, odwołując się do stosownych aktów prawnych. Jak wynika też z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, organ przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem. W ocenie Sądu fakt wydania rozstrzygnięcia, które jest poparte analizą prawną, i które jednocześnie jest niekorzystne dla skarżącej, nie może być też utożsamiany z naruszeniem norm procesowych. Z uwagi na to, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącej na 189 punktów, a zdaniem Sądu pytania testu o numerach 100, 139 oraz 193 sformułowane zostały niezgodnie z wymogami art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.