VI SA/Wa 1069/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 31 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2025 r. nr [...] na podstawie art. 109 ust. 1 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1, art. 82 ust. 1 i art. 85 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 146 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.) ustalił, że A. K. (Uczestnik postępowania) podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks cywilny (K.c.) mają zastosowanie przepisy dotyczące zlecenia, zawartych z Płatnikiem składek [...] M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. (Skarżąca) od 10 marca 2020 r. do 20 marca 2020 r., od 4 czerwca 2020 r. do 29 czerwca 2020 r., od 12 października 2020 r. do 21 grudnia 2020 r. i od 6 listopada 2020 r. do 24 listopada 2020 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z 14 października 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) I Oddział w L. zwrócił się do NFZ o wydanie decyzji dotyczącej objęcia Uczestnika ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonania pracy na podstawie umów zawartych z Płatnikiem, nazwanych umowami o dzieło. Do pisma ZUS załączył: - kopię umowy o dzieło nr [...] z [...] marca 2020 r. Przedmiot umowy stanowiło wykonanie dzieła polegającego na kompleksowym przygotowaniu testów e-learningowych w technologii HTML. Wykonawca w ramach umowy miał otrzymać gotowe grafiki oraz pytania do zaprogramowania, miał zakodować każde pytanie oddające poprawną odpowiedz oraz feedback odpowiedni do udzielonej odpowiedzi. Całość miała zostać oprogramowana do standardu scorm 1.2. Wykonawca miał przeprowadzić testy w scorm cloud, - rachunek do ww. umowy, - kopię umowy o dzieło nr [...] zawartej 4 czerwca 2020 r. na wykonanie dzieła polegającego na kompleksowym przygotowaniu szkolenia e-learningowego w technologii HTML 5.0 na temat rekrutacji, na podstawie materiałów merytorycznych przedstawionych przez Zamawiającego. Wykonawca miał stworzyć kompleksowe szkolenie e-learningowe poprzez zaprojektowanie każdego ekranu, zaprogramowanie interakcji, wykonanie animacji zgodnie ze scenariuszem, który Wykonawca utworzy i przedstawi Zamawiającemu do akceptacji. Całość miała zostać oprogramowana do standardu scorm 1.2. Wykonawca miał przeprowadzić testy w scorm cloud. Dodatkowo Wykonawca miał przygotować projekt graficzny statycznej grafiki na temat pracy nauczyciela w czasach pandemii, - rachunek do ww. umowy, - kopię umowy o dzieło nr [...] zawartej 12 października 2020 r. na wykonanie dzieła polegającego na kompleksowym przygotowaniu szkolenia e-learningowego RODO/ISO "[...]": analiza materiałów merytorycznych, zaprojektowanie interaktywnych ekranów, wykonanie animacji zgodnie ze scenariuszem, oprogramowanie do standardu SCORM, przeprowadzenie testów funkcjonalności, przygotowanie oprawy graficznej, zaprogramowanie mechanizmów interakcji, - rachunek do ww. umowy, - kopię umowy o dzieło nr [...] zawartej [...] listopada 2020 r. na zaprogramowaniu interaktywnych plików PDF: oprogramowanie do standardu csorm, przeprowadzenie testów funkcjonalności, przygotowanie oprawy graficznej, zaprogramowanie mechanizmów interakcji, - rachunek do ww. umowy, W toku postępowania ZUS przedstawił nadto kopię protokołu kontroli przeprowadzonej u płatnika składek z 3 sierpnia 2023 r., kopię zastrzeżeń pełnomocnika płatnika do protokołu kontroli z 14 sierpnia 2023 r. oraz kopię informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z [...] września 2023 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ przedstawił treść przepisów stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia. Analizując treść spornych umów Prezes NFZ stwierdził, że zlecona do wykonania praca na podstawie umów zawartych przez Skarżącą z Uczestnikiem pozbawiona była okoliczności właściwych dla umów o dzieło. Efekt końcowy pracy i czynności jakie należało wykonać wskazują na umowy o świadczenie usług, ponieważ w umowach tych nie wyznaczono indywidualnie oznaczonego końcowego rezultatu. Umowy nazwane "umowami o dzieło" nie określały dzieła, lecz jedynie rodzaj prac, jaki był do wykonania. Zawarte umowy zobowiązywały Wykonawcę do korzystania z materiałów przedstawionych przez Zamawiającego oraz uzyskaniu przez niego akceptacji wykonanej pracy, co wskazywało na brak swobody w wykonywaniu tych umów. Czynności wykonywane w ramach tych umów miały charakter standardowy, powtarzalny, nie odbiegający od innych powszechnie dostępnych na rynku usług. Umowy te nie precyzują też, na czym miałaby polegać weryfikacja "dzieła" przez Zamawiającego. W konsekwencji Uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia w okresach wskazanych w sentencji decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zaskarżyła powyższą decyzję wnosząc o jej uchylenie, umorzenie postępowania i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie na skutek błędnego ustalenia, że Skarżąca z Uczestnikiem była związana umowami o świadczenie usług (umowami zlecenie), a nie umowami o dzieło, co doprowadziło do uznania, że Uczestnik podlegać miał w okresach objętych zaskarżoną decyzją obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Kontrolując zaskarżoną decyzję na podstawie powołanego kryterium Sąd stwierdził, że jest ona zgodna z prawem. Organ wyczerpująco wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, co znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym oraz w przywołanych przepisach. Kwestią sporną w tej sprawie jest, charakter prawny umów zawartych przez Skarżącą z Uczestnikiem. Istota sprawy sprowadza się więc do zweryfikowania stanowisk stron i udzielenia odpowiedzi na pytania, czy były to umowy o dzieło, czy też inne umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i czy w zaistniałym stanie faktycznym Uczestnik podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie tych umów. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tym przepisem obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy. Uznanie, iż sporne umowy nie stanowiły umów o dzieło (art. 627 i nast. K.c.), lecz umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 K.c.) oznacza, że Skarżąca była obowiązana, jako płatnik składek, do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach. Przechodząc do analizy charakteru prawnego spornych umów należy wskazać, że zgodnie z art. 627 K.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także - z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c.- wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, na który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 K.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 K.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 i nast. K.c., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jej nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania. Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie. Uwzględniając powyższe, Sąd uznał, że Prezes NFZ dokonał prawidłowej analizy oraz oceny spornych umów, poprzez dokonanie odpowiednich i wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy prawa, co doprowadziło do prawidłowych wniosków, iż umowy zawarte przez Skarżącą z Uczestnikiem były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, a nie umowami o dzieło. W orzecznictwie wyjątkowo przyjmuje się, że tylko twórczy charakter dzieła, jako rezultat umowy, może nadać świadczeniu wynikającemu z umowy formę związaną z zamówieniem dzieła. W wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II UK 420/13, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że możliwe jest zawarcie umowy o dzieło, nieobjętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Ten warunek spełnia tylko wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego. Przyjęciu, iż między stronami doszło do zawarcia umów o dzieło autorskie przeciwstawiał się brak postanowień charakterystycznych dla wymogów określonych w ustawie prawo autorskie. W orzecznictwie dopuszcza się co prawda, iż rezultatem stosunku prawnego ukształtowanego umową o dzieło może być utwór w rozumieniu ustawy prawo autorskie, niemniej dla jego stwierdzenia wymagane jest spełnienie przez strony szeregu przesłanek. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 czerwca 2003 r., sygn. akt II CKN 269/01 porównanie pojęcia "dzieła" (art. 627 K.c. i nast.) oraz "utworu" (zdefiniowanego w art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) wskazuje na podobieństwa. W obu przypadkach mamy do czynienia z rezultatem działania człowieka, zarówno dzieło, jak i utwór mogą mieć charakter materialny i niematerialny, oba są rezultatem działalności kreatywnej, jednakże z różnym stopniem nasycenia pierwiastkiem twórczym. W szczególności utwór musi mieć cechy indywidualności, czego pozbawione jest dzieło o charakterze odtwórczym. Istotna jest też strona podmiotowa. Twórcą może być każdy nawet osoba pozbawiona zdolności do czynności prawnych, zaś wykonanie dzieła powierza się osobie ze względu na jej przymioty, które upewniają zamawiającego, że oznaczone dzieło będzie wykonane w sposób odpowiadający oczekiwaniom czy potrzebom (stan obiektywnej osiągalności). To zróżnicowanie ma wpływ na określenie essentialia negotii umowy, której przedmiotem jest dzieło, oraz umowy, której przedmiotem jest utwór. O ile w umowie o dzieło eksponuje się dwa elementy, tj. wykonanie oznaczonego dzieła i zapłatę wynagrodzenia, o tyle essentialia negotii umowy, której przedmiotem jest utwór, to przede wszystkim rodzaj utworu (nośnika), postać ustalenia utworu, forma rozporządzenia, zakres korzystania (pola eksploatacji) i wynagrodzenie. Brak któregokolwiek z tych elementów, z wyjątkiem wynagrodzenia, rodzi uzasadnioną wątpliwość, czy przedmiotem umowy jest dzieło, czy utwór (egzemplarz utworu). Na możliwość zawierania "umów o dzieło autorskie" wskazuje także doktryna, zwracając przy tym uwagę, iż taka umowa powinna wykazywać się czterema cechami szczególnymi: 1) przedmiotem umowy o dzieło autorskie jest dzieło szczególne, oznaczone jako "utwór"; 2) umowa o dzieło autorskie powinna wskazywać rodzaj utworu, postać jego ustalenia, formę rozporządzania, pola eksploatacji i wynagrodzenie; 3) utwór jest prawidłowo oznaczony, jeżeli przedmiotem umowy o dzieło autorskie jest rezultat działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w określonej przez strony postaci; 4) zagadnienie ucieleśnienia rezultatów niematerialnych w rzeczy, w szczególności z punktu widzenia odpowiedzialności za wady przedmiotu tej umowy, nie ma pierwszoplanowego znaczenia w wypadku umowy o dzieło autorskie (vide Z. Gawlik, A. Janiak, A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2014). Z treści spornych umów wynika, że Uczestnik zobowiązany był w ramach ich przedmiotu do kompleksowego przygotowania szkolenia e-learningowego, w tym zaprojektowania interaktywnych ekranów i ich oprawy graficznej. Za wykonaną pracę Wykonawcy przysługiwało określone w umowach wynagrodzenie. Umowy te nie określały dzieła, lecz jedynie rodzaj prac, jaki Wykonawca miał do wykonania. Zdaniem Sądu, przedmiot świadczenia objęty spornymi umowami a sprowadzający się do opracowania bliżej nieokreślonego szkolenia e-Iearningowego, jako taki nie ma charakteru niestandardowego, czy niepowtarzalnego. Tym bardziej, że nie został on określony w spornych umowach. Stąd też nie spełniają wymogów jakie stawiane są wykładom, które spełniają warunki dla uznania ich za dzieło (utwór). Gdyby tak jak twierdzi Skarżąca oceniane umowy miały charakter oryginalny, autorski i niepowtarzalny to byłoby to odzwierciedlone w ich treści. Jeśli przedmiot umowy byłby rzeczywiście oryginalny, autorski i niepowtarzalny, wtedy wykonawca umowy żądałby stosownego zapisu w umowie bądź aneksie do tej umowy. Są to bowiem essentialia negotii umowy o dzieło, jej najistotniejsze części, które stanowią o jej charakterze. Brak było zatem przeszkód do tego, aby bardzo istotne postanowienia umowy zostały zawarte w formie pisemnej. Oceny tej nie zmienia podnoszona w skardze okoliczność przedstawienia "rezultatów" działań Uczestnika na płycie DVD. Sąd stwierdza zatem, że z powyżej wskazanych względów, Prezes NFZ prawidłowo ocenił charakter spornych umów, zaliczając je do umów o świadczenie usług. W konsekwencji nie doszło w rozpoznawanej sprawie do naruszenia art. 734 oraz art. 750 K.c., jak również art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, których naruszenia Skarżąca upatruje w błędnym uznaniu spornych umów za umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło. Skoro sporne umowy stanowiły umowy o świadczenie usług, Prezes NFZ trafnie stwierdził, że Uczestnik podlegał, w świetle art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na ich podstawie, co obligowało Płatnika do zgłoszenia Uczestnika do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. W ocenie Sądu, Prezes NFZ zatem prawidłowo, na podstawie całokształtu wystarczająco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, jak również dokładnie wyjaśnionego stanu faktycznego, zakwalifikował sporne umowy do umów o świadczenie usług, a w konsekwencji stwierdził podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego Uczestnika z tytułu wykonywanej na ich podstawie pracy. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowej kwalifikacji spornych umów. Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.