VI SA/Wa 1070/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Asesor WSA Danuta Szydłowska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2008 r. sprawy ze skargi W. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia w czynnościach komornika sądowego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2008 r., Nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. Nr [...] zawieszającą W. D. - zwanego dalej skarżącym - w czynnościach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. do czasu zakończenia postępowania karnego sygn. akt [...] toczącego się przed Sadem Rejonowym w K.. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 6 listopada 2002 r., w trakcie prowadzonych czynności komorniczych, W. D., pełniący funkcję Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. przekroczył określone przepisami prawa uprawnienia w wyniku, czego w dniu 30 czerwca 2005 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w L. wniósł przeciwko niemu akt oskarżenia do Sądu Rejonowego w B. zarzucając komornikowi, popełnienie czynu z art. 231 §1 kk, art. 157 §1 i 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk. Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2006 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w K. przypisał oskarżonemu popełnienie czynu z art. 231 §1 kk, w zw. z art. 191 § 1 kk i art. 157 § 1 i 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i postępowanie karne warunkowo umorzył na okres 2 lat próby, zobowiązując oskarżonego do naprawienia wyrządzonej szkody poprzez zapłatę kwoty 1 000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, Prokurator Prokuratury Rejonowej w L. oraz oskarżycielka posiłkowa. Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2007 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w G. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania. Sprawie została nadana nowa sygn. akt [...]. Wskazując na dyspozycję art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 112, poz. 769), która weszła w życie 28 grudnia 2007 r., Minister Sprawiedliwości, działając w tym zakresie z urzędu wszczął postępowanie w przedmiocie zawieszenia skarżącego w czynnościach komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. Korzystając z przysługującego stronie uprawnienia, wynikającego z art. 10 § 1 Kpa, pismem z dnia 5 lutego 2008 r. skarżący podniósł jego zdaniem istotną okoliczność, a mianowicie błędną kwalifikację prawną przypisanego mu aktem oskarżenia czynu z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 3 i 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. - zamiast kwalifikacji z art. 231 § 3 k.k. w zw. z art. 157 § 3 i 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. - czyli czynów zabronionych popełnionych nieumyślnie. W treści pisma zaznaczył, że w dotychczasowym postępowaniu procesowym nie starał się o zmianę kwalifikacji czynu z art. 231 § 1 k.k. (przestępstwo umyślne) na kwalifikację z art. 231 § 3 k.k. (przestępstwo nieumyślne) ponieważ koncentrował się na dowodzeniu swojej niewinności. Celowość jego starań o zmianę kwalifikacji prawnej wystąpiła dopiero po wejściu w życie, w grudniu 2007 r. nowelizacji art. 15 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. zawiesił skarżącego w czynnościach do czasu zakończenia postępowania karnego toczącego się przed Sądem Rejonowym w K. sygn. akt [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, iż Sąd Okręgowy w G. uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania, nie przesądził kwestii wyczerpania przez skarżącego znamion przestępstwa z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 3 i 1 k.k., wobec powyższego z uwagi na zarzut z aktu oskarżenia (popełnienia czynu z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 157 § 3 i 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k) organ zobligowany był do zawieszenia skarżącego w czynnościach komornika sądowego do czasu zakończenia postępowania karnego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji lub jej zmianę w zakresie dotyczącym okresu zawieszenia w czynnościach komornika. Zarzucił organowi wadliwe przyjęcie, iż przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw ma zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed 28 grudnia 2007 r., co w rezultacie doprowadziło do pozbawienia go środków obrony w postaci działań do zmiany kwalifikacji prawnej zarzutów. Ponadto skarżący wskazał, na błędną w jego ocenie wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez organ przepisu art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji poprzez przyjęcie, iż prowadzone przeciwko komornikowi postępowanie karne, stanowi wypełnienie obligatoryjnej przesłanki do zawieszenia w czynnościach komornika. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazując na treść art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji podniósł, iż takie samo unormowanie zawiera w swej treści art. 78 ust. 1 ww. ustawy, co stanowi, że zawieszenie na mocy tego przepisu dotyczy postępowania dyscyplinarnego a takie jest już prowadzone z wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 kwietnia 2007 r. Dodatkowo skarżący zwrócił uwagę organu na negatywne skutki, jakie dla prowadzonej przez niego kancelarii, pracowników i rodziny będzie miało zawieszenie go w czynnościach komornika. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. Odnosząc się do podniesionych przez skarżącego zarzutów organ wskazał, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 24 maja 2007 r., o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw, nie ma zastosowania w stanie faktycznym odnoszącym się do jego osoby. W ocenie organu powyższy przepis, obowiązujący od dnia 28 grudnia 2007 r. jest przepisem materialnoprawnym, który ma zastosowanie do wszystkich komorników podejrzanych lub oskarżonych o umyślne przestępstwa publiczno - skargowe, ścigane z oskarżenia publicznego, bez względu na datę wszczęcia postępowania karnego. Organ podkreślił, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do traktowania przepisu art. 15 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w brzmieniu nadanym im ustawą z dnia 24 maja 2007 r., o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw, jako przepisów odnoszących się do odpowiedzialności dyscyplinarnej komorników sądowych. Organ podkreślił, iż powołany powyżej przepis, dotyczy uprawnień nadanych Ministrowi Sprawiedliwości i nie odnosi się do odpowiedzialności dyscyplinarnej komorników sądowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący powtarzając argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił organowi: - ograniczenie jego prawa obrony wynikające z niemożności przewidzenia skutków, później wprowadzonego prawa; - wydanie przez organ dwóch decyzji, dotyczących tego samego stanu faktycznego, na podstawie podobnych przepisów, zamieszczonych w dwóch różnych działach ustawy o komornikach sądowych i egzekucji; - powstanie niepowetowanych strat. W odpowiedzi na skargę organ w całości podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie. Zarzuty skargi uznał za pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kompetencja sądu wyraża się w możliwości zastosowania środków przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności organów administracji publicznej wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle przywołanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 769). Stosownie do jego treści Minister Sprawiedliwości zawiesza komornika w czynnościach, jeżeli przeciwko komornikowi prowadzone jest postępowanie o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe. Bezsporna w sprawie jest okoliczność, że skarżącego zaliczono do grona ww. komorników. Przeciwko niemu bowiem prowadzone jest postępowanie karne o czyny stanowiące przestępstwa umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego (art. 231§1 k.k. w zw. z art. 157§1 i 3 k.k. w zw z art. 11§2 k.k.). W rozpatrywanej sprawie zdarzenie, które jest przedmiotem postępowania karnego prowadzonego przeciwko W. D. miało miejsce w dniu 6 listopada 2002 r. Wzmiankowane postępowanie zostało wszczęte jeszcze przed wejściem w życie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2007 r. ,co nastąpiło 28 grudnia 2007 r. Ponieważ ustawa zmieniająca (z dnia 24 maja 2007r.) nie wprowadziła żadnych przepisów przejściowych normujących kwestie intertemporalne należało rozważyć, czy wprowadzona regulacja nie narusza zasady niedziałania prawa wstecz, wywodzonej z art. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że analiza zapisów projektu do ustawy z dnia 24 maja 2007 r. wskazuje, iż ustawodawca dał pierwszeństwo zasadzie bezpośredniego działania nowego prawa kierując się potrzebą szybkiego wprowadzenia ww. ustawy w życie dla zapobieżenia społecznie szkodliwemu zjawisku a mianowicie możliwości wykonywania w imieniu Państwa czynności egzekucyjnych przez komorników podejrzanych lub oskarżonych o umyślne przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego. Zmiany zmierzały do wzmocnienia nadzoru nad komornikami, uczynienia przesłanek odwołania bardziej przejrzystymi oraz uproszczenia procedury odwołania. (v. druk Sejmowy nr 1287 O rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw, na stronie www.sejm.gov.pl). Uwypuklenia również wymaga, że Trybunał Konstytucyjny w swoich wcześniejszych orzeczeniach podkreślał, iż z zasady państwa prawnego, a w szczególności zawartej w niej zasady zaufania obywateli do państwa wynika dyrektywa stanowienia prawa tak, by istniała możliwość przewidywania działań organów państwa i związanych z nimi zachowań obywateli pod rządami nowych przepisów (sygn. akt K 9/93, OTK z 1993 r., poz. 6, s. 70). Dla realizacji powyższej dyrektywy istotne znaczenie ma sposób posługiwania się zasadą bezpośredniego działania ustawy nowej. Trybunał akcentował, iż domniemanie stosowania tej zasady wynika m.in. z faktu, że nowa ustawa powinna pełniej odpowiadać woli prawodawcy. Za stosowaniem ustawy dawnej powinny więc przemawiać względy racjonalne związane z ochroną istotnych, prawnie chronionych wartości. Z drugiej jednak strony, wskazywał Trybunał, zasada bezpośredniego działania nowej ustawy ma istotną wadę z punktu widzenia zasady zaufania obywateli do państwa. Może prowadzić do zaskoczenia adresatów norm nową regulacją prawną. W związku z powyższym na ustawodawcy ciąży obowiązek dokonywania zmian sytuacji prawnej obywatela, jeżeli jest to zmiana niekorzystna, z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych, a co najmniej odpowiedniej vacatio legis (sygn. akt K 9/92, OTK w 1993 r., poz. 6, s. 69). Z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że odstępstwo od zasady lex retro non agit dopuszczalne jest wtedy, gdy jest to konieczne w celu realizacji wartości konstytucyjnej, ocenionej jako ważniejsza od wartości chronionej zakazem retroakcji, a także jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a realizacja tej zasady nie jest możliwa bez wstecznego działania prawa (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986 r. sygn. akt U 1/86, OTK 1986, poz. 2; z dnia 22 sierpnia 1990 r. sygn. akt K 7/90, OTK 1990, poz. 5; z dnia 18 października 1994 r. sygn. akt K 2/94, OTK 1994, nr II, poz. 36; z dnia 31 marca 1998 r. sygn. akt K 24/97, OTK ZU 1998, nr 2, poz. 13; z dnia 3 października 2001 r. sygn. akt K 27/01, OTK ZU 2001, nr 7, poz. 209; z dnia 10 października 2001 r. sygn. akt K 28/01, OTK ZU 2001, nr 7, poz. 212). Trybunał również niejednokrotnie podnosił, iż na bezpośrednie działanie ustawy nowej do zdarzeń mających miejsce przed jej wejściem w życie ustawodawca powinien zdecydować się tylko w sytuacji, gdy za tym przemawia ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. sygn. akt K 9/92, OTK 1993r. cz. I s.69 i nast. ; z dnia 19 października 1993 r. K 14/92,OTK 1993r. cz. II s.328 i nast.). Z taką wyjątkową sytuacją mamy do czynienia na gruncie rozpatrywanej ustawy. Retroaktywność kwestionowanych przepisów trzeba widzieć w perspektywie specyfiki zawodu komornika będącego zawodem zaufania publicznego. Komornik sądowy jest organem państwa powołanym do wykonywania orzeczeń sądowych w drodze przymusowej egzekucji świadczeń pieniężnych i niepieniężnych, a także wykonywania innych czynności określonych w ustawach, posiadającym - w ramach wykonywania swoich zadań - władcze kompetencje wobec innych podmiotów stosunków prawnych. Osoba pełniąca funkcję komornika jest funkcjonariuszem publicznym, co oznacza szczególną karnoprawną ochronę (zob. art. 222 i n. k.k.), ale jednocześnie szczególną odpowiedzialność (zob. art. 231 k.k.) (por. Anna Barańska artykuł PPE.2008.1-2.15 Status prawny komornika sądowego i mienia kancelarii komorniczej). Okoliczności te znajdują swoje potwierdzenie w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji. Stosownie do treści art. 1 tej ustawy komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym. Należy również zwrócić uwagę, że zastosowanie omawianego przepisu jedynie do komorników w stosunku do których postępowanie karne zostało wszczęte po wejściu w życie noweli stworzyłoby sytuację, w której obowiązkowemu zawieszeniu w czynnościach podlegaliby tylko ci komornicy. Pozostała grupa komorników jako nie objęta koniecznym zawieszeniem w czynnościach, mimo wcześniejszego wszczęcia postępowania karnego, znalazłby się w obiektywnie lepszej sytuacji zawodowej. Z powyższego wynika, że ustawodawca odstąpił od zasady niedziałania ustawy wstecz. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, stoi na stanowisku, że regulacja wprowadzona w art. 15 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 769), ma zastosowanie do wszystkich komorników sądowych bez względu na datę wszczęcia postępowania karnego, czy też datę popełnienia zarzucanego komornikowi przestępstwa. W tym stanie rzeczy, Minister Sprawiedliwości był zobligowany do wydania decyzji o zawieszeniu skarżącego W. D. w czynnościach komornika do czasu zakończenia postępowania karnego prowadzonego wobec tego komornika w sprawie o czyny z art. art. 231§1 k.k. w zw. z art. 157§1 i 3 k.k. w zw z art. 11§2 k.k. Wydając zatem decyzję na podstawie art. 15 ust1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji organ nie naruszył prawa materialnego a także, zdaniem Sądu, w toku postępowania Minister Sprawiedliwości nie naruszył przepisów procedury administracyjnej. W ocenie Sądu, nie można również podzielić zarzutu skargi, jakoby art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji stanowi takie samo unormowanie jak przepis art. 78 ust. 1 tejże ustawy, co w rezultacie świadczy o tym, że zawieszenie komornika na podstawie pierwszego z wymienionych przepisów dotyczy postępowania dyscyplinarnego. Zdaniem strony, nie było potrzeby wydania decyzji w niniejszym postępowaniu, gdyż wobec skarżącego jest prowadzone (od dnia 12 kwietnia 2007 r.) postępowanie dyscyplinarne z uwagi na ten sam czyn zainicjowane na wniosek Ministra Sprawiedliwości. Odpierając powyższy zarzut podkreślenia wymaga, że wskazane wyżej przepisy dotyczą dwóch niezależnych od siebie postępowań. Odrębne przepisy regulują także sposób i tryb ustania zawieszenia komornika w czynnościach. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, nie można zarzucić wadliwości działaniu Ministra Sprawiedliwości, który prowadził postępowanie administracyjne będące przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie, pomimo toczącego się wobec strony postępowania dyscyplinarnego. Nie może również odnieść pożądanego z punktu widzenia strony rezultatu argumentacja dotycząca uszczerbku finansowego i wystąpienia niepowetowanej straty. Zaskarżona decyzja nie jest bowiem decyzją wydawaną w granicach uznania administracyjnego ale decyzją o charakterze związanym, co oznacza, iż organ administracji publicznej przy zaistnieniu sytuacji przewidzianej przepisem art. 15 ust.1 pkt 1 powoływanej ustawy zobligowany jest wydać decyzję określonej treści, nie kierując się przy tym zarówno innymi względami jak i zasadami współżycia społecznego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art.151 p.p.s.a należało skargę oddalić jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.