VI SA/Wa 1079/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Protokolant Marcin Just po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia uchwały o odmowie wpisu na listę radców prawnych oddala skargę VI SA/Wa 1079/08 Uzasadnienie Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2008 r., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., art. 31 ust. 2a w zw. z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) – dalej powoływanej jako "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania E. G. od uchwały Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r., utrzymującej w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] Nr [...] z dnia [...] października 2007 r., odmawiającej wpisu wnioskodawczyni na listę radców prawnych tej izby, uchylił obie uchwały i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Radzie Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] – dalej określanej jako Rada OIRP w [...] Stan sprawy przedstawiał się następująco; E. G. przedłożyła w dniu [...] października 2007 r. wniosek o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] powołując się na złożenie w dniach [...] września 2007 r. egzaminu sędziowskiego. W dniu [...] października 2007 r., wyznaczony przez Dziekana Rady OIRP w [...] zespół ds. wpisu na listę radców prawnych, na podstawie § 7 Regulaminu postępowania rad okręgowych izb radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawach wpisu na listę radców prawnych i listę aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz stosowanych wzorów dokumentów, stanowiącego załącznik do uchwały Nr [...] Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] września 2002 r. w sprawie postępowania rad okręgowych izb radców prawnych i Krajowej Rady Radców Prawnych w sprawach wpisu na listę radców prawnych i listę aplikantów radcowskich, prowadzenia tych list oraz stosowanych wzorów dokumentów (tekst ujednolicony), przeprowadził, zgodnie z § 8 tego Regulaminu, rozmowę z E. G. stwierdzając m. in., że wnioskodawczyni posiada zadawalającą wiedzę o zasadach etyki wykonywania zawodu radcy prawnego, jednakże Rada OIRP w [...] na posiedzeniu w dniu [...] października 2007 r. podjęła uchwałę o odmowie wpisu. Zdaniem Rady obowiązujące przepisy uniemożliwiały dokonanie wpisu zainteresowanej na listę radców prawnych, gdyż nie odbyła aplikacji radcowskiej i nie złożyła egzaminu radcowskiego, wymaganego art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych. Nie mogła być również wpisana na podstawie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, gdyż przepis ten w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361) utracił moc z dniem 31 grudnia 2006 r., co wprost wynika, zdaniem Rady, z części II wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 (Dz. U. Nr 206, poz. 1522). E. G. odwołała się od powyższej uchwały wnosząc o dokonanie wpisu lub o uchylenie uchwały. W odwołaniu podnosiła, że po zdaniu egzaminu sędziowskiego pracuje w kancelarii radcy prawnego, gdzie sporządza pisma procesowe i udziela porad prawnych. W jej ocenie spełnia warunki, na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych do wpisu na listę radców prawnych, gdyż zgodnie z wymienioną ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, nie miała obowiązku odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego. Podkreślała, że od siedmiu lat pracuje w kancelarii radcy prawnego, a więc posiada odpowiednią praktykę w zawodzie prawniczym, o której mowa w wymienionym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych – dalej także jako Prezydium KRRP - na posiedzeniu w dniu [...] grudnia 2007 r. podjęło uchwałę utrzymującą w mocy uchwałę Rady OIRP w [...]. Rozpatrując ponownie wniosek E. G. Prezydium miało na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 stwierdzając, że uzasadnienie tego wyroku należy odczytywać, zgodnie z odesłaniem Trybunału, łącznie z uzasadnieniem do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06, dotyczącego Prawa o adwokaturze, w tych częściach, w których mowa o identycznych rozwiązaniach prawnych dotyczących przepływu międzyzawodowego. Zdaniem Prezydium KRRP częściowe stosowanie normy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, po dniu 31 grudnia 2006 r. polegałoby na łącznym zastosowaniu tego przepisu i sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, do czego nie daje podstaw ani Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej ani ustawa o Trybunale Konstytucyjnym, zaś wyrok Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 nie pozostawia wątpliwości co do utraty mocy przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z dniem wskazanym w tym wyroku. Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku wyeliminował przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w całości, a nie zakresie określonym w części I pkt 4 sentencji. Składając odwołanie od powyższej uchwały E. G. wnosiła o uchylenie obu uchwał i dokonanie wpisu na listę radców prawnych ewentualnie o uchylenie uchwały Prezydium KRRP i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Do odwołania załączono zaświadczenie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lutego 2008 r. stwierdzające zatrudnienie E. G. w tym sądzie na stanowisku asystenta sędziego od dnia 1 czerwca 2006 r. Odwołując się do uzasadnia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 wskazywała, że Trybunał wyraził w nim stanowisko sprowadzające się do stwierdzenia, iż trudno przyjąć by aplikacja sądowa i zdany egzamin sędziowski stanowiły zbyt niski wymóg znajomości prawa dla przyjęcia w poczet korporacji zawodowej adwokatów. Analogicznie zatem przygotowanie zawodowe skarżącej nie powinno być kwestionowane w przypadku wpisu na listę radców prawnych. Ponownie więc powołała się na zdany egzamin sędziowski oraz na siedmioletnią praktykę w kancelarii radcy prawnego i zatrudnienie na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Okręgowym w [...]. Uchylając obie uchwały organów korporacyjnych Minister Sprawiedliwości odwołał się do orzecznictwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdzając, że sąd ten wielokrotnie odnosił się do wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 i z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 stwierdzając, że oba wyroki są wyrokami zakresowymi. W związku z tym, skutkiem wyroku z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06 przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. jedynie ściśle w zakresie podanym w tym wyroku, tj. w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osoby, która po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazuje się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Z tych względów, w ocenie organu administracji, oba organy korporacyjne, dokonały błędnej wykładni przepisu art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., bowiem nie odniosły się do tego, czy skarżąca, w świetle posiadanej praktyki zawodowej, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wnosiło o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego przez oparcie rozstrzygnięcia na przepisie (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych) uchylonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 2006 r. sygn. akt K 30/06. Przytaczając rozstrzygnięcie Trybunału zawarte w powołanym wyroku skarżący stwierdził, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych utracił moc z dniem 31 grudnia 2006 r., bowiem jedynie sentencja wyroku ma moc powszechnie obowiązującego prawa. Natomiast uzasadnienie wyroku może być pomocne jedynie w przypadku, gdy sentencja wyroku jest niejednoznaczna, co nie zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący zwrócił uwagę, iż organ administracji traktował orzeczenia Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r. i z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06 jak jednobrzmiące. Tymczasem w cz. II wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. (dotyczącego ustawy Prawo o adwokaturze) nie wymieniono spośród przepisów, które przestały obowiązywać art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, odpowiednika art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W związku z tym sytuacja prawna osób ubiegających się o wpis na listę adwokatów nie jest tożsama z sytuacją osób ubiegających się po dniu 31 grudnia 2006 r. o wpis na listę radców prawnych. Dlatego, w świetle wyroku Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r., organy samorządu zawodowego radców prawnych nie miały podstaw do badania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu przez skarżącą. Wskazując na art. 20 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym stanowiącym , że w sprawach nieuregulowanych należy stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i w związku z tym przepisem na wyroki Sądu Najwyższego, skarżący wywodził, iż walor wiążący ma jedynie sentencja wyroku Trybunału, a nie poglądy wyrażone w jego uzasadnieniu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. W ocenie organu administracji pkt II wyroku Trybunału z dnia 8 listopada 2006 r., należy odczytywać w taki sposób, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w nim podany traci z dniem 31 grudnia 2006 r. moc obowiązującą jedynie w zakresie w jakim orzeczono to w pkt I tego wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona niezasadna. W rozpoznawanej sprawie nie było sporu co do tego, czego dotyczyło rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego, czyli jaka materia była przedmiotem wyroku K 30/06 z dnia 8 listopada 2006 r., lecz czy przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 2 pkt 6 lit. a) ustawy z 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361 ze zm.) stracił z dniem 31 grudnia 2006 r. moc w całości, czy jedynie w tej części w jakim stwarzał możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazały się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Jest również poza sporem rozstrzygnięcie Trybunału zawarte w części I pkt 4 wyroku K 30 /06, co do tego, że rozstrzygnięcie to jest tzw. rozstrzygnięciem zakresowym. Trybunał orzekł bowiem, iż art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r., w brzmieniu nadanym ww. ustawą, w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji. Zatem Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wymieniony przepis ustawy o radcach prawnych dotknięty jest niekonstytucyjnością w zakresie braku dookreślenia w nim wymagań koniecznych dla dokonania wpisu osób aspirujących do zawodu radcy prawnego, gdyż w dotychczasowym brzmieniu dopuszczał wpisywanie na listę radców prawnych, bez konieczności odbycia aplikacji radcowskiej i zdania egzaminu radcowskiego osoby, które legitymowały się zdanym egzaminem sędziowskim, prokuratorskim, adwokackim lub notarialnym, bez badania czy osoby te posiadały odpowiednią praktykę w zawodzie prawniczym. Wywody Trybunału co do "odpowiedniości" zakresu poszczególnych aplikacji w relacji do aplikacji radcowskiej, w rozpoznawanej sprawie nie budziły kontrowersji, gdyż spór dotyczył zakresu utraty mocy art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunał podkreślał, iż podtrzymując w pełni wszystkie argumenty przytoczone w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. K 6/06 z dnia 19 kwietnia 2006 r. stwierdza, że wadą art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę radców prawnych – innego niż radcowski egzaminu prawniczego. Trybunał uznał, że zakres niekonstytucyjności przepisów, o których orzekał w wyroku K 6/06, jest co do niekonstytucyjności identyczny z zakresem niekonstytucyjności przepisów będących przedmiotem rozpoznania w sprawie K 30/06. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. (...). Trybunał w części II omawianego wyroku stwierdził, że przepisy powołane w części I w punktach 2, 3, 4, 7, 9 oraz 10 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2006 r. W rozpoznawanej sprawie chodzi o przepis zawarty w pkt 4 części I wyroku (art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych) i to stwierdzenie Trybunału, według strony skarżącej decyduje, iż wymieniony przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych stracił moc w całości z datą podaną w części II wyroku. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić na co już zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 listopada 2003 r. (sygn. akt III SA 131/03) wyrażając pogląd – aktualny także w obecnym stanie prawnym, iż skutkiem orzeczenia stwierdzającego niekonstytucyjność zaskarżonego przepisu w zakresie, w jakim pomija określone regulacje, nie jest utrata mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, ale potwierdzenie - wynikającego z Konstytucji - obowiązku ustanowienia regulacji prawnych niezbędnych dla realizacji norm konstytucyjnych. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Omawiany wyrok Trybunału, co należy uznać za niewątpliwe, ma charakter zakresowy, bowiem w części I pkt 4, stanowiącej rozstrzygnięcie, Trybunał nie stwierdza o niekonstytucyjności całej normy prawnej art. 25 ust. 1 pkt 2 lecz wyłącznie o jej niekonstytucyjność w zakresie w jakim norma ta, dla osób aspirujących do zawodu radcy prawnego, nie dookreśla wymagań, wskazanych w pkt 4 wyroku. Trudno jednocześnie uznać, że część II wyroku stanowi rozstrzygnięcie co do meritum rozpoznawanej przez Trybunał sprawy. Zgodnie bowiem z wymienionym art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ta część wyroku stanowi jedynie o odroczeniu wejścia w życie rozstrzygnięcia zawartego w jego części I. Innymi słowy można sobie zadać pytanie, czy niewprowadzenie przez Trybunał do omawianego wyroku części II byłoby brakiem w rozstrzygnięciu, czy przeciwnie, wyrok pomimo braku jego części II byłby kompletny. Odpowiadając na to pytanie należy ponownie sięgnąć do art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem, zdanie pierwsze, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Zatem gdyby Trybunał nie zawarł w omawianym wyroku części II, wyrok ten wszedłby w życie tylko w postaci jaką posiada w części I. Wówczas nie byłoby wątpliwości co do tego, że przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych został uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny jedynie w zakresie określonym w pkt 4 wyroku, a nie został uznany za niekonstytucyjny i w konsekwencji stracił skutkiem tego wyroku moc w całości. Odmienne rozumienie omawianego wyroku prowadziłoby w konsekwencji do nieuprawnionego stwierdzenia o wewnętrznej jego sprzeczności, gdyż rozstrzygnięcie zawarte w części I pkt 4 wyroku K 30/06 byłoby zbędne. Skoro bowiem cała norma prawna wyrażona w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych miałaby utracić moc z dniem 31 grudnia 2006 r. to orzekanie w części I pkt 4 wyroku o jej częściowej niekonstytucyjności byłoby niepotrzebne. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.